Ziyosfera

Huvishka

Ҳувишка (бақтрия тилида: Оēēšки, Ооēšки, Браҳми: ;[1] Кҳароштҳи: 𐨱𐨂𐨬𐨅𐨮𐨿𐨐 Ҳу-ве-Ṹки[2]) Канишка И вафотидан кейин Кушон империясининг императори эди. Тарихий манбаларга кўра ҳукмронлик йилининг бошланиши 150-йилга тўғри келади. Тахминан ўттиз йил ҳукмронлиг қилган. Ҳувишкадан кейин тахтга Васудева И келади.

Ҳувишка
Кушон подшолиги

Ҳувишка тангаси.
Салтанат 150–180-йиллар
Ўтмишдоши Канишка И
Давомчиси Васудева И
Дини Ҳиндуийлик

Унинг ҳукмронлиги империя учун мустаҳкамланиш даври эди. Ҳувишка давлати Бақтриядаги Балхдан Ҳиндистоннинг Матҳурагача бўлган ҳудудини ўз ичига олган. У ўз тангаларини зарб қилдирган. Паталипутра ва Бодх Гаягача унинг суратидаги олтин тангалар ва туморлар топилган. Шу жумладан, Бодх Гая шаҳридаги Будданинг Маърифат тахти остидан битта тумор топилган. Бу ҳудуддаги Кушон тангаларининг бошқа топилмалари ҳудудда Кушонлар ҳукмронлик қилганлигини кўрсатади[3]. Ҳувишка ҳукмронлиги тинч ўтган. Шимолий Ҳиндистонда Кушон ҳокимияти мустаҳкамланиб, Кушон империясининг маркази жанубий пойтахт Матҳурага кўчирилган[4].

Дин

Ҳувишка Канишка Ининг ўғли эди. Унинг ҳукмронлиги Кушон ҳукмронлигининг олтин даври деб ҳам аталади[5].

Маҳаяна буддизми

Ҳувишка ҳукмронлиги ҳақида манбалар Говиндо-Нагарда ва ҳозирда Матҳура музейида сақланаётган ИИ аср ҳайкалининг пастки қисмида жойлашган Будда Амитабҳанинг биринчи эпиграфик далилларига тўғри келади. Ҳайкал „ҳувишка ҳукмронлигининг 28-йилига“ тегишли бўлиб, савдогарлар оиласи томонидан „Амитабҳа Будда“га бағишланган[6][7].

Ҳувишка Маҳаяна буддизмининг издоши бўлгани ҳақида баъзи далиллар ҳам мавжуд. Счøен тўпламидаги санскрит қўлёзмаси бўлагида Ҳувишка „Маҳаянада ҳаракат қилган“ киши сифатида тасвирланган[8].

Гандҳарадаги баъзи релефларда Ҳувишка Буддага хайр-эҳсон қилгани тасвирланган[5].

Ҳувишка буддизмни қўллаб-қувватлаганлиги кенг тарқалган, аммо Будда унинг тангаларида кўринмайди[9].

Юнон-Рим худолари

Ҳувишка тангасида Рим-Миср худоси Серапис (пидос, „Сарапо“) билан модиус кийган.[10]

Ҳувишка ўз тангаларида эллинистик-миср Сераписини киритган биринчи ва ягона Кушон ҳукмдори („Сарапо“ номи остида). Серапис Мисрдаги Искандария пантеонининг олий худоси бўлгани сабабли, бу танга Ҳувишканинг Рим Мисрига нисбатан кучли эътиқоди бўлганини кўрсатади[11].

Тангалар

Ҳувишка тангалари турли хил нақшлар ва зарб қилинган олтин тангаларнинг кўплиги билан ажралиб туради. Ҳувишканинг олтин тангалари бошқа барча Кушон ҳукмдорларига қараганда кўпроқ маълум. Унинг зарбхоналари асосан Балх ва Пешоварда, кичикроқ зарбхоналар Кашмир ва Матҳурада жойлашган эди[12].

Манбалар

  1. ↑ Эпиграпҳиа Индиcа Вол 8 — 182-бет. 
  2. ↑ Коноw, Стен, Кҳарошṭҳī Инсcриптионс wитҳ тҳе Эхcептион оф Тҳосе оф Аśока, Cорпус Инсcриптионум Индиcарум, Вол. ИИ, Парт И. Cалcутта: Говернмент оф Индиа Cентрал Публиcатион Бранч, п. 167
  3. ↑ Синҳа, Биндешwари Прасад; Нараин, Лала Адитя. Пāṭалипутра Эхcаватион, 1955-56 (эн). Диреcторате оф Арчаэологй анд Мусеумс, Биҳар, 1970 — 52-53-бет. 
  4. ↑ Резакҳани, Кҳодадад. Фром тҳе Кушанс то тҳе Wестерн Туркс, 2017 — 202-бет. Қаралди: 6-август 2023-йил. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Маршак, Борис; Гренет, Франтз (2006). "Уне пеинтуре коучане сур тоиле". Cомптес рендус дес сéанcес де л'Аcадéмиэ дес Инсcриптионс эт Беллес-Леттрес 150 (2): 257. дои:10.3406/cраи.2006.87101. 
  6. ↑ Рҳиэ, Марйлин М.. Эарлй Буддҳист Арт оф Чина анд Cентрал Асиа, Волуме 3: Тҳе Wестерн Ч'ин ин Кансу ин тҳе Сихтеэн Кингдомс Период анд Интер-релатионшипс wитҳ тҳе Буддҳист Арт оф Гандҳ?ра (эн). БРИЛЛ, 2010 — хххвии, Фиг 6.17а-бет. ИСБН 978-90-04-18400-8. 
  7. ↑ Счопен, Грегорй (1987). "Тҳе Инсcриптион он тҳе Куṣāн Имаге оф Амитāбҳа анд тҳе Чарактер оф тҳе Эарлй Маҳāйāна ин Индиа". Тҳе Жоурнал оф тҳе Интернатионал Ассоcиатион оф Буддҳист Студиэс 10 (2): 99–138. Арчивед фром тҳе оригинал он 2022-01-25. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20220125105813/ҳттп://www.аҳандфулофлеавес.орг/доcуменц/Артиcлес/Тҳе-Инсcриптион-он-тҳе-Кусан-Имаге-оф-Амитабҳа-анд-анд-тҳе-Чараcтер-оф-Эарлй-Маҳаяна-ин-Индиа_Счопен.пдф. Қаралди: 2023-08-06. Ҳувишка]]
  8. ↑ Неэлис, Жасон. Эарлй Буддҳист Трансмиссион анд Траде Нетwоркс. 2010. п. 141
  9. ↑ Дани, Аҳмад Ҳасан; Ҳарматта, Жáнос. Ҳисторй оф Cивилизатионс оф Cентрал Асиа (эн). Мотилал Банарсидасс Публ., 1999 — 327-бет. ИСБН 978-81-208-1408-0. 
  10. ↑ Дани, Аҳмад Ҳасан; Ҳарматта, Жáнос. Ҳисторй оф Cивилизатионс оф Cентрал Асиа (эн). Мотилал Банарсидасс Публ., 1999 — 326-бет. ИСБН 978-81-208-1408-0. 
  11. ↑ Серапис cоин
  12. ↑ Резакҳани, Кҳодадад. Фром тҳе Кушанс то тҳе Wестерн Туркс (эн), 2017 — 202-бет. 

Адабиётлар

Ташқи ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Huvishka" dan olindi