Ibn Darroj

Abu Umar Amad ibn Muhammad ibn al-Asi ibn Ahmad ibn Sulaymon ibn Aysi ibn Darroj al - Andalusiy al-Kastalliy. 958 yili aprelida (347 hijriy muxarram) sanxaj qabilasining berber oilasida tug’ildi. Bu qabila vakillari musulmonlardan birinchi bo’lib, 711 yili Ispaniyaga kirib kelgan edilar. Ibn Darroj boshqa shoir va olimlar kabi madrasalarda o’sha davr barcha ilmlaridan tahsil oladi. Ispaniyada bu davrda al Mansur hukmronlik qilardi. Shuning uchun 992 yili Kordovoga kelgan ibn Darroj al Mansur sharafiga o’zining birinchi qasidasini yozadi. Al Mansur o’z atrofiga ko’zga ko’ringan adib va shoirlarni to’plagan, ular hammasi ma'lum imtihonlardan o’tgan edilar. Imtihonlardan o’tgan shoirlargina “Shoirlar devoni”ga kiritilar, shundan keyingina ular rasmiy shoir hisoblanib, oylik maosh bilan ta'minlanar edilar. Ibn Darrojning birinchi chiqishidayoq uni “Shoirlar devoni”gi kiritildi, biroq uni ko’rolmaganlar ham bo’ldi. Shu bois u 992 yili 2 dekabrida obro’li majlis oldida ikkinchi imtihondan o’tdi. Bu gal u al Mansur saroyilda katta qasida o’qib berdi. Unda shoir Amiriylar sulolasiga bo’lgan  o’zining samimiy sadoqati va o’z hukmronining fazilatlari shon shuhrati uni “Imonning himoyachisi”ekani haqida to’lib, toshib gapiradi.

Ibn Darroj 16 yil davomida Amiriylar davlatining ham shoiri, ham tarixchisi sifatida har bir voqeaga o’z munosabatini bildirib turdi. U o’z madhiyalariga janglarda chavandozlarning korsatgan qahramonliklarini quyidagicha madh etadi.

Sherlar o'kirar, bayroqlar, xuddi ularning yuragiga o'rnatilgandek   shamolda bir-biriga urilardi …

Va zamin ham qahramonlardan qorqqandek titrar,

Chavandozlarning ko'pligidan havoda chang-to'zon ko'tarilardi.

Shu tufayli u butun Andalusiya bo'yicha mashhur bo'lib ketdi. Biroq al Mansurning vafoti saroy shoirlarining tarqalib ketishiga sabab bo’ldi. Chunki yangi xalifa otasi davridagi shoirlarni saroyda qoldirgan bo’lsa-da, shoirlar va ularning she'rlariga uncha ahamiyat bermadi. Yaxshi she'rni yomon she'rdan ajrata bilmadi. Ketma-ket xalifalarning o’zgarishi saroy shoirlari ahvolini og’irlashtirdi. Shuning uchun boshqa shoirlar kabi ibn Darroj ham Kordovadan Seutuga- Ali ibn Hammud saroyiga keladi va albatta unga bag’ishlab bir qasida yozadi.

O’zining bu Shimoliy Afrikaga qilgan safari ma'qul kelmay yana Ispaniyaga qaytadi. 1014-1018 yillar u Almeriya, Valensiya, Xativ, Targos degan shaharlarga boradi va u erda o’z baxtini qidiradi. Biroq hech erda qo’nim topa olmaydi. Sakkiz yillik sargardonlikdan so’ng ibn Darroj Saragosga - Tujibiylar sulolasi saroyiga keladi va bu erda o’n yil xizmat qiladi.

U juda ko’p qasidalar yozadi va 1030 yili shu erda vafot etadi.

Ibn Darroj ijodi to’rt davrga bo’linadi.

1. Al Mansur saroyiga kelishdan oldingi davr.

2. Amiriylar saroyidagi davr (992-1009 yy.)

3. Sargardonlik yillari. (1009-1018yy.)

4. Tujibiylar saroyidagi davr (1018-1028yy.)

Mana shu to'rt davrda eng muhimi bu Kardovoda Amiriylar saroyidagi davrdir. Bu davrda shoir 70 dan ortiq asar yaratdi. Shulardan 30 dan ortigi al Mansurga atalgan madhiyalardir. Ibn Darroj o'z ijodida boy Sharq an'analarini davom ettirdi.

Xl asr boshlarida Kordova xalifaligining tanazzulga yuz tutishi, Andaluziyada ko'pgina amirliklarning paydo bolishi  arab - ispan adabiyoti rivojiga hech qancha to’siq bo’lolmadi.

XI asrning boshida Kordova xalifaligining parchalanishi hamda Andaluziyada ko‘plab mayda podsholiklarning shakllanishi Andaluziya adabiyotining rivojlanishda davom etishiga xalal bermadi. Endilikda Kordova bilan bir qatorda adabiy hayot markazlarini Sevilya, Badaxos, Valensiya, Mursiya, Xaem, Granada, Almeriya, Mayorka oroli tashkil qilgan.