Ibrohim Donishmand
Саййид Иброҳим Донишманд (бенгалча: সৈয়দ ইব্রাহীম দানেশমন্দ, форсча: سید ابراهیم دانشمند) ХВИ аср заминдори ва ислом олими бўлиб, Қодирия сўфий тариқатига мансуб эди. Ҳаёти давомида жуда ҳурмат қилинган Донишманд исломий ва дунёвий бир қанча фанлар бўйича мутахассис ҳисобланган. У Бенгалда фаолият юритган ва тарғибот олиб борган Қодирия тариқатининг дастлабки намояндаларидан бири бўлган, деб ҳисобланади.
Малик ал-Уламо, Қутб ал-Ашиқин Саййид Иброҳим Донишманд | |
|---|---|
| Шахсий маълумотлар | |
| Вафоти | |
| Даргабарий Шоҳи қабристони | |
| Дини | Ислом |
| Фарзандлари | Мусо, Юсуф, Исо, Ишоқ, Фотима |
| Мазҳаб | сунний |
| Юриспруденсия | ҳанафий |
| Тариқат | Қодирий |
| Бошқа номлари | Донишманд |
| Қариндошлар | Саййид Муҳаммад Тойфур (авлоди) |
Насаби
Саййид оиласида туғилган Донишманднинг асл келиб чиқиши борасида турли қарашлар мавжуд. Таклиф этилган фикрлардан бирига кўра, у ХВИ асрда Бенгалга кўчиб келган асли Форслардан бўлган[1]. Шундай экан, у ўз салтанати бошқарувига кўмаклашиш учун Бенгал султони Алоуддин Ҳусайн Шоҳ томонидан Марказий Осиё ва Форсдан таклиф этилган кўплаб саййидлардан бири бўлиши ҳам мумкин[2].
Бошқа бир фаразга кўра, тарихчи Ачют Чаран Чоудҳурий унинг сўфий лашкарбоши Саййид Носируддиннинг эвараси бўлганини ва ХИИИ асрдан бери Бенгалда фаолият юритиб келган ер эгалари сулоласи – Тараф саййидларига мансублигини таъкидлайди[3].
Ҳаёти
Сермаҳсул муаллиф бўлган Саййид Иброҳим ислом илмларининг кўп соҳаларини эгаллаган эди, аммо айниқса тасаввуфга (исломий ирфон) алоҳида эътибор қаратган. Илмидаги чуқурлиги учун унга энг кўп боғланадиган унвон – „Донишманд“ (доно) тахаллуси берилган[1]. Донишманд раҳбарлигида ҳинд ражпут зодагони Калидас Газданий исломни қабул қилган[4]. Газданий Сулаймонхон исмини олиб, кейинчалик машҳур Исо Хоннинг отаси бўлган. Исо Хон эса Баро-Бҳуян лашкарларини бошқариб, Бобурийлар давлатига қарши қўзғолонга бошчилик қилган[5].
Саййид Иброҳим шунингдек, форс ва араб тиллари бўйича ҳам машҳур олим эди[4]. У ушбу ютуқлари учун Деҳли императори томонидан „малик ал-Уламо“ (олимлар подшоси) унвони билан тақдирланган ва „Қутб ал-Ошеқин“ (Ошиқлар қутби) фахрий тахаллуси билан ҳам танилган[6][1]. Маълум бир вақтда Донишмандга Бенгал султони томонидан Сонаргаонда солиқдан озод ерлар инъом қилинган ва у ўзининг аввалги Катта Силетдаги Тараф мулкларидан кўчиб келиб шу ерга жойлашган. У ерда у ислом тарғиботи билан шуғулланган хонқоҳ барпо этган. Бу анъана кейинчалик унинг авлодлари ва маънавий ворислари томонидан ҳам давом эттирилган[1].
У Сонаргаонда, ХВ асрга оид Фотиҳ Шоҳ масжиди ёнидаги, ўзи билан бирга қариндошлари ва бошқа ислом арбоблари дафн этилган мақбаралар мажмуасида кўмилган. Бу маскан муқаддас жой ҳисобланади ва зиёратчилар томонидан тез-тез зиёрат қилинади[7].
Оиласи
Кўплаб манбаларда айтилишича, Саййид Иброҳим Бенгал султонининг тўнғич қизига уйланган бўлиб, унинг исми Равшан Ахтар Бону бўлган, деган тахмин мавжуд[8]. Бироқ бу султоннинг аниқ шахсига доир фикрлар турлича: таклиф этилган номлар орасида сўнгги Илёсийлар ҳукмдори Жалолиддин Фотиҳ Шоҳ, шунингдек, Ҳусайнийлар сулоласи вакиллари бўлган Алоуддин Ҳусайн Шоҳ ёки унинг ўғли Ғиёсиддин Маҳмуд Шоҳ ҳам бор[9][1]. Ушбу никоҳдан Саййид Иброҳимнинг тўрт ўғли туғилган: Мусо, Исо, Юсуф ва Ис’ҳоқ[10]. Унинг Фотима Биби исмли қизи (ёки набираси) ҳам бўлиб, у кейинчалик Исо Хоннинг рафиқасига айланган ва эҳтимол унинг ўғли Мусо Хоннинг онаси бўлган[11][12].
Унинг авлодлари Сонаргаонда муҳим заминдорлар сифатида қолишган ва улар орасида тарихчи Саййид Муҳаммад Тойфур ҳам бор эди[13].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Кҳан (2014).
- ↑ Таифоор (1965), с. 333.
- ↑ Чоудҳурй (2000), с. 228.
- ↑ 4,0 4,1 Ҳуссаинй Чисти (1999), с. 600.
- ↑ Саркар, Рай & Чакрабартй (1991), с. 114.
- ↑ Cурлей & Дас (1999), с. 140.
- ↑ Рашид (1997), с. 85.
- ↑ Бҳадури (2001), с. 128.
- ↑ Cурлей & Дас (1999), с. 141.
- ↑ Чоудҳурй (2000), с. 503.
- ↑ Таифоор (1965), с. 94.
- ↑ Карим (1954), с. 129.
- ↑ Ҳуда (2012).
Адабиётлар
- Бҳадури, Реэна (2001), Ўрта аср Бенгалидаги ижтимоий тузилма, Бибҳаса, ИСБН 978-81-87337-11-9
- Чоудҳурй, Ачют Чаран (2000) [1910], Сриҳаттер Итибритта: Пурбангшо (Бенгали), Колката: Котҳа
- Cурлей, Давид Л.; Дас, Раҳул Петер (1999), Ўрта аср бенгал адабиёти бўйича мақолалар, Фирма КЛМ, ИСБН 978-81-7102-085-0
- Ҳуда, Шаҳназ (2012), „Таифоор, Сед Муҳаммед“, Банглапедя: Бангладеш миллий энсиклопедияси, Бангладеш Осиё жамияти
- Ҳуссаинй Чисти, Сед Ҳасан Имам (1999), Шариф Уддин Аҳмед (муҳ.), „Силетидаги араб ва форс тиллари“, Силет: Тарих ва мерос, Бангладеш Итиҳас Самити, ИСБН 978-984-31-0478-6
- Карим, Нурул (1954), С. Моинул Ҳақ (муҳ.), „Шарқий Покистон тарихида Исо Хоннинг роли“, Покистон Тарих жамияти журнали, Пакистан Ҳисториcал Соcиэтй
- Кҳан, Муаззам Ҳуссаин (2014), „Иброҳим Донишманд, Саййид“, Банглапедя: Бангладеш миллий энсиклопедияси (Сеcонд-нашр), Бангладеш Осиё жамияти
- Рашид, М. Ҳарунур (1997), Сонаргаон–Панам: Бангладешдаги тарихий ёдгорликлар ва объектлар тадқиқи, Бангладеш Осиё жамияти, ИСБН 978-984-512-344-0
- Саркар, Жагадиш Нараян; Рай, Ниситҳ Ранжан; Чакрабартй, Пҳаниндранатҳ (1991), Ҳиндистон маданий тараққиёти бўйича тадқиқотлар: проф. Жагадиш Нараян Саркар шарафига мақолалар тўплами, Пунтҳи Пустак, ИСБН 9788185094434
- Таифоор, Сед Муҳаммед (1965), Эски Даккага назар: Шарқий Бенгал ва Оссамнинг қисқача тарихий баёни, С. М. Перwез