Immunoglobulin M

Иммуноглобулинлар М (ИгМ) — антителлар синфи бўлиб ИгМ молекулалари энг оғир (молекуляр оғирлиги 990 кДа)[1] ва энг мураккаб ташкил этилган иммуноглобулинлар ҳисобланади. Эркин ИгМ молекуласи пентамер бўлиб, унинг ҳар бир мономери иккита оғир занжир (м-занжир) ва к- ёки л-типдаги иккита энгил занжирдан тузилган. Мономерлар дисулфид кўприклар ва Ж-занжирлар[2] орқали пентамер билан боғланган. Антиген организмга биринчи марта кирганда, барча антителалардан биринчи бўлиб ИгМ иммуноглобулинлари ҳосил бўлади[3][4]. Бундан ташқари, улар биринчи бўлиб онтогенез ва филогенезда пайдо бўлади. Одамларда ва бошқа сутемизувчиларда ИгМ талоқда жойлашган плазма ҳужайралари томонидан синтезланади[5][6]. ИгМ антибактериал иммунитетда ва бир қатор аутоиммун касалликларда энг фаолдир ҳисобланади[2].
Ўрганиш тарихи
ИгМ иммуноглобулинларини ўрганиш 1937-йилда нашр этилган хабарда пневмококк полисахаридлари билан гипериммунизация қилинган отларнинг қонида, анъанавий қуён иммуноглобулинлари ИгГ массасидан сезиларли даражада ошиб кетган антителалар ҳақидаги мақолага боғлиқ[7]. Катта ўлчамлари туфайли янги антителалар дастлаб „й-макроглобулинлар“ деб номланган ва янги антитела синфининг кейинги номи — ИгМ ҳам макро -префикс билан боғлиқ. Одатда, ИгМ популяциялари жуда хилма-хилдир, чунки улар турли хил юқумли агентларга қаратилиб; бу уларнинг тузилишини ўрганишга катта тўсқинлик қилади. Кейинчалик, бир хил ИгМ антителаларининг манбалари топилди. Маълум бўлишича, баъзи ҳолларда миелом кўп ҳужайралари бир хил ИгМ ишлаб чиқаради[8]. 1960-йилларда иммуноглобулиннинг ривожланишини рағбатлантириш усуллари ишлаб чиқилди сичқонларда ўсмалар (плазмаситома) ишлаб чиқаради. У кўплаб синфлар, жумладан ИгМ антителаларининг бир хил популяцияларини олиш имконини берди[9].
Тузилиши

ИгМ молекуласи радиал тарзда жойлашган, Фc бўлаклари комплекс марказига йўналтирилган, Ф аб-бўлаклари эса ташқарига қараган бешта мономер кичик бўлинмалардан тузилган. Ҳар бир мономерда оғир занжир (μ-занжир) 576 га яқин аминокислота қолдиқларини . У тахминан 110 а. 110 а. узунликдаги ўзгарувчан доменни (ВҲ-домени) ўз ичига олади ва тўртта доимий доменлар (C-доменлари), мос равишда Cμ1, Cμ2, Cμ3 ва Cμ4 билан белгиланади, лекин ментес ҳудудига эга эмас. Функсионал жиҳатдан у қисман Cμ2 домени билан алмаштирилади, у бирламчи структурада пролин қолдиқларини ўз ичига олади. Ушбу домен мос равишда Г ва А иммуноглобулинларининг γ — ва α-занжирларининг ментеşэ минтақасининг эволюцион кашшофи бўлган деган тахмин мавжуд. Ҳар бир C-домени тахминан 110 а дан иборат. ва тахминан 20 а. 20 а узунликдаги қуйруқ қисмига эга. Рентген нурлари диффракцияси таҳлилига кўра, Cμ2 доменидаги пролин қолдиқлари Фаб фрагментига антиген тақдим этувчи ёки бактериал ҳужайра юзасида антигеник детерминантларни аниқлаш учун зарур бўлган мослашувчанликни белгилаб беради. Ҳар бир μ-занжир аспарагин қолдиқларига бириктирилган бешта олигосахарид билан боғланган: бири Cμ1 доменига, учтаси Cμ3 доменига ва биттаси занжирнинг думига[2] „тикилган“[11]. Енгил занжирлар эса λ — ёки комбинатури билан ифодаланади, тахминан 220 а ни ўз ичига олади ва ВЛ ўзгарувчан доменини ўз ичига олади (тахминан 110 а. 110 а.) ва CЛ доимий домени (тахминан 110 а. 110 а.)[12].
Боғланиши
Мономерлар дисулфид ко'приги ва Ж-занжири орқали пентамер ҳосил қилиш учун боғланади, улар билан ҳар бир пентамер мономернинг C-терминал ҳудудида жойлашган систеин қолдиғи билан ўзаро таъсир қилади. Ж-занжири узунлиги тахминан 137 Да бўлган кичик, кислотали оқсиллардир. ИгМ фақат пентамер шаклида мавжуд бўлганда Ж-занжири икки м занжирни дисулфид боғлари орқали боғлайди. ИгМ нинг мономерик шакли маълум, у Б-лимфоцитлар юзасида жойлашган ва антигенни аниқловчи рецептор сифатида ишлайди. Шунингдек, қон плазмасининг бир қисми бўлган эркин ИгМ пентамер шаклида мавжуд бўлиб, мембрана мономерлари пентамерни ташкил этувчи мономерлардан аминокислоталар занжирининг қуюқ қисмидаги аминокислоталар қолдиқлари сони билан фарқланади.[13][14]
Учраши

Пентамер одамлар ва сичқонларда ИгМ нинг асосий шакли бўлса-да, тирноқли қурбақалар (''Хенопус'' сп.) ИгМ асосан гексамерик шаклда[15][16], телеост балиқларида — тетрамерик оқсил шаклда мавжуд бўлади. ИгМ нинг пентамер шакли бўйича ҳам тоғай балиқларда (масалан, акулалар)[17][18] устунлик қилади. Инсон ва сичқон ИгМ нинг пентамернинг асосий шаклида учраши сабаби аниқ эмас, чунки назарий жиҳатдан барқарор гексамер ҳам ҳосил қилиши мумкин. Сичқонлар устида олиб борилган тажрибалар шуни кўрсатдики, улар μ-занжирларнинг Ж занжири[19] билан ўзаро таъсири имконсиз бўлса (агар у ифодаланмаган бўлса ёки μ-да систеин қолдиқлари бўлмаса, улар ИгМ нинг гексамерик шаклини яратиши мумкин. Ж-занжирга боғлаш учун зарур бўлган занжирлар)[20][21]. Шундай қилиб, сичқонларда гексамерлар Ж-занжирлари иштирокида ҳеч қачон ҳосил бўлмайди ва пентамер шакли Ж-занжир борлигида ҳам, унинг йўқлигида ҳам мавжуд бўлиши мумкин.[22].
Рентген нурларининг дифраксион таҳлили ва НМР спектроскопияси каби турли усуллардан фойдаланиб, Эсчеричиа cоли ҳужайраларида алоҳида ифодаланган Cμ1—Cμ4 доменларининг тузилиши ўрнатилди. Бошқа иммуноглобулинлар сингари каби, ИгМ м-занжирида доменлараро дисулфид боғлари билан боғланган 7 та бир-бирига ўхшаш бета-варақлари мавжуд. ИгМ доимий ҳудуди шакли бўйича қалпоқли қўзиқоринга ўхшайди, унда Cμ2—Cμ3 доменлари „қопқоқ“ ни,Cμ4 домени эса ўзига хос „оёқ“ ни ташкил қилади[23].
Функсиялари
ИгМ инсон ҳомиласида (тахминан 20-ҳафтада) синтезлана бошлаган биринчи иммуноглобулинлардир. ИгМ иммуноглобулинлари комплемент тизимининг C1 компоненти билан ўзаро таъсир қилиши ва комплемент тизимининг классик йўлини фаоллаштириши мумкин, натижада антиген опсонизацияси ва ситолизи содир бўлади. ИгМ полииммуноглобулин рецепторлари(плгР) молекулалари билан ўзаро таъсир қилади ва шу билан ичак шиллиқ қаватига ўхшаб шиллиқ пардаларга, шунингдек, кўкрак сути таркибига киради. Бу ўзаро таъсирда Ж-занжирни бевосита иштирок этади[24]. Органлар трансплантацияси пайтида реципиэнтнинг танаси кўчирилган органга қарши қаратилган ИгМ ишлаб чиқаради[25], аммо улар трансплантацияни рад этиш реакциясида қатнашмайди ва ҳимоя ролини ўйнаши мумкин. Антиген билан дастлабки тўқнашувда биринчи бўлиб ИгМ ҳосил бўлади, улар такрорий тўқнашувларда камроқ миқдорда ҳам пайдо бўлади. ИгМ плацентадан мустақил ўтолмайди (фақат иммуноглобулинлар Г орқали ўтади). Баъзи патогенларга қарши қон плазмасида ИгМ мавжудлиги инфекциянинг дастлабки босқичларини ва янги туғилган чақалоқнинг қонида — бачадон ичи инфекцияни (масалан, Конженитал қизилча синдроми) кўрсатади. Одатда, ИгМ кўпинча қон плазмасида маълум антигенлер билан боғлиқ кўринишда мавжуд бўлиб, улар учун баъзан „табиий антителалар“ деб аталади. Ушбу ҳодисанинг сабаби ИгМ нинг юқори иштиёқлилиги бўлиб, бунинг натижасида улар соғлом одамнинг қон плазмасида топилган паст ўзаро кросс-реактивликка эга антигенларни боғлайди[26].
Яна қаранг
ТуркумːАнтитела ТуркумːИммунология ТуркумːИммунитет ТуркумːМолекуляр биология
Манбалар
- ↑ Кабат Э. А. ТҲЕ МОЛЕCУЛАР WЕИГҲТ ОФ АНТИБОДИЭС. (англ.) // Тҳе Жоурнал Оф Эхпериментал Медиcине. — 1939. — 1 Жануарй (вол. 69, но. 1). — П. 103—118. — дои:10.1084/жем.69.1.103. — ПМИД 19870830. [исправит]
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Галактионов 2004.
- ↑ „Иммуноглобулин М“, Тҳе Америcан Ҳеритаге Диcтионарй оф тҳе Энглиш Лангуаге. Андоза:Нп3, 2004. ИСБН 978-0618082308.
- ↑ Алберц, Б.; Жоҳнсон, А.; Леwис, Ж.; Wалтер, П.; Рафф, М.; Роберц, К. „Чаптер 24“, . Молеcулар Биологй оф тҳе Cелл, 4тҳ, Роутледге, 2002. ИСБН 978-0-8153-3288-6.
- ↑ Wиллиамс, Н.; О'Cоннелл, П. Р. „Чаптер 62“, . Баилей & Лове'с Шорт Праcтиcе оф Сургерй, 25тҳ, CРC Пресс, 2008 — 1102-бет. ИСБН 9780340939321.
- ↑ Wиллиамс, Н.; ЎCоннелл, П. Р. Чаптер 62 // Баилей & Ловеъс Шорт Праcтиcе оф Сургерй (англ.). — 25тҳ. — CРC Пресс, 2008. — П. 1102. — ИСБН 9780340939321.
- ↑ Ҳеиделбергер М., Педерсен К. О. ТҲЕ МОЛЕCУЛАР WЕИГҲТ ОФ АНТИБОДИЭС. (англ.) // Тҳе Жоурнал Оф Эхпериментал Медиcине. — 1937. — 28 Фебруарй (вол. 65, но. 3). — П. 393—414. — дои:10.1084/жем.65.3.393. — ПМИД 19870608. [исправит]
- ↑ ҳттпс://дх.дои.орг/10.1111/ж.0954-6820.1944.тб03955.х
- ↑ Поттер М. Тҳе эарлй ҳисторй оф пласма cелл туморс ин миcе, 1954-1976. (англ.) // Адванcес Ин Cанcер Ресеарч. — 2007. — Вол. 98. — П. 17—51. — дои:10.1016/С0065-230Х(06)98002-6. — ПМИД 17433907. [исправит]
- ↑ Биргитта Ҳейман Марc, Ж.Шулман „Струcтуре, Фунcтион, анд Продуcтион оф Иммуноглобулин М (ИгМ)“. www.сcиэнcедиреcт.cом. Сcиэнcе Диреcт Жоурналс & Боокс (2016). Қаралди: 23-август 2022-йил.
- ↑ Галактионов В. Г. Иммунология., 2004, Москва: «Академия» — 528-бет. ИСБН 5-7695-1260-1..
- ↑ Мониcа Т. Ж., Wиллиамс С. Б., Гоочеэ C. Ф., Маиорелла Б. Л. Чараcтеризатион оф тҳе глйcосйлатион оф а ҳуман ИгМ продуcед бй а ҳуман-моусе ҳйбридома. (англ.) // Глйcобиологй. — 1995. — Марч (вол. 5, но. 2). — П. 175—185. — дои:10.1093/глйcоб/5.2.175. — ПМИД 7780192. [исправит]
- ↑ Галактионов, В. Г .. Иммунология, 2004, Москва: «Академия» — 66—67.-бет. ИСБН 5-7695-1260-1..
- ↑ Фрутигер С., Ҳугҳес Г. Ж., Пақуэт Н., Лüтҳй Р., Жатон Ж. C. Дисулфиде бонд ассигнмент ин ҳуман Ж чаин анд иц cовалент паиринг wитҳ иммуноглобулин М. (англ.) // Биочемистрй. — 1992. — 22 Деcембер (вол. 31, но. 50). — П. 12643—12647. — дои:10.1021/би00165а014. — ПМИД 1472500. [исправит]
- ↑ Паркҳоусе Р. М., Асконас Б. А., Доурмашкин Р. Р. Элеcтрон миcросcопиc студиэс оф моусе иммуноглобулин М; струcтуре анд реcонститутион фоллоwинг редуcтион. (англ.) // Иммунологй. — 1970. — Април (вол. 18, но. 4). — П. 575—584. — ПМИД 5421036. [исправит]
- ↑ Счwагер Ж., Ҳаджи-Азими И. Митоген-индуcед Б-cелл дифферентиатион ин Хенопус лаэвис. (англ.) // Дифферентиатион; Ресеарч Ин Биологиcал Диверситй. — 1984. — Вол. 27, но. 3. — П. 182—188. — дои:10.1111/ж.1432-0436.1984.тб01426.х. — ПМИД 6334001. [исправит]
- ↑ Филлатреау С., Сих А., Магадан С., Cастро Р., Сунер Ж. О., Боудинот П. Тҳе астонишинг диверситй оф Иг cлассес анд Б cелл репертоирес ин телеост фиш. (англ.) // Фронтиэрс Ин Иммунологй. — 2013. — Вол. 4. — П. 28—28. — дои:10.3389/фимму.2013.00028. — ПМИД 23408183. [исправит]
- ↑ Гетаҳун А., Лундқвист М., Миддлетон Д., Wарр Г., Пилстрöм Л. Инфлуэнcе оф тҳе му-чаин C-терминал сеқуэнcе он полймеризатион оф иммуноглобулин М. (англ.) // Иммунологй. — 1999. — Жулй (вол. 97, но. 3). — П. 408—413. — дои:10.1046/ж.1365-2567.1999.00797.х. — ПМИД 10447761. [исправит]
- ↑ Cаттанео А., Неубергер М. С. Полймериc иммуноглобулин М ис сеcретед бй трансфеcтанц оф нон-лймпҳоид cеллс ин тҳе абсенcе оф иммуноглобулин Ж чаин. (англ.) // Тҳе ЭМБО Жоурнал. — 1987. — Септембер (вол. 6, но. 9). — П. 2753—2758. — ПМИД 3119328. [исправит]
- ↑ Давис А. C., Роух К. Ҳ., Шулман М. Ж. Он тҳе струcтуре оф полймериc ИгМ. (англ.) // Эуропеан Жоурнал Оф Иммунологй. — 1988. — Жулй (вол. 18, но. 7). — П. 1001—1008. — дои:10.1002/эжи.1830180705. — ПМИД 3136022. [исправит]
- ↑ Давис А. C., Роух К. Ҳ., Пурсей Ж., Шулман М. Ж. Интермолеcулар дисулфиде бондинг ин ИгМ: эффеcц оф реплаcинг cйстеине ресидуэс ин тҳе му ҳеавй чаин. (англ.) // Тҳе ЭМБО Жоурнал. — 1989. — Септембер (вол. 8, но. 9). — П. 2519—2526. — ПМИД 2511005 [исправит]
- ↑ Cоллинс C., Цуи Ф. W., Шулман М. Ж. Дифферентиал аcтиватион оф ҳуман анд гуинеа пиг cомплемент бй пентамериc анд ҳехамериc ИгМ. (англ.) // Эуропеан Жоурнал Оф Иммунологй. — 2002. — Жуне (вол. 32, но. 6). — П. 1802—1810. — дои:10.1002/1521-4141(200206)32:6<1802::АИД-ИММУ1802>3.0.CО;2-C. — ПМИД 12115664. [исправит]
- ↑ Мüллер Р., Грäwерт М. А., Керн Т., Мадл Т., Песчек Ж., Саттлер М., Гролл М., Бучнер Ж. Ҳигҳ-ресолутион струcтурес оф тҳе ИгМ Фc домаинс ревеал принcиплес оф иц ҳехамер форматион. (англ.) // Проcеэдингс Оф Тҳе Натионал Аcадемй Оф Сcиэнcес Оф Тҳе Унитед Статес Оф Америcа. — 2013. — 18 Жуне (вол. 110, но. 25). — П. 10183—10188. — дои:10.1073/пнас.1300547110. — ПМИД 23733956. [исправит]
- ↑ Жоҳансен Ф. Э., Браатҳен Р., Брандтзаэг П. Роле оф Ж чаин ин сеcреторй иммуноглобулин форматион. (англ.) // Сcандинавиан Жоурнал Оф Иммунологй. — 2000. — Септембер (вол. 52, но. 3). — П. 240—248. — дои:10.1046/ж.1365-3083.2000.00790.х. — ПМИД 10972899. [исправит]
- ↑ МcАлистер C. C., Гао З. Ҳ., МcАлистер В. C., Гупта Р., Wригҳт Жр. Ж. Р., МаcДоналд А. С., Пелтекиан К. Протеcтиве анти-донор ИгМ продуcтион афтер cроссматч поситиве ливер-кидней трансплантатион. (англ.) // Ливер Трансплантатион : Оффиcиал Публиcатион Оф Тҳе Америcан Ассоcиатион Фор Тҳе Студй Оф Ливер Дисеасес Анд Тҳе Интернатионал Ливер Трансплантатион Соcиэтй. — 2004. — Фебруарй (вол. 10, но. 2). — П. 315—319. — дои:10.1002/лт.20062. — ПМИД 14762873. [исправит]
- ↑ Жаясекера Ж. П., Мосеман Э. А., Cарролл М. C. Натурал антибодй анд cомплемент медиате неутрализатион оф инфлуэнза вирус ин тҳе абсенcе оф приор иммунитй. (англ.) // Жоурнал Оф Вирологй. — 2007. — Април (вол. 81, но. 7). — П. 3487—3494. — дои:10.1128/ЖВИ.02128-06. — ПМИД 17202212. [исправит]