Islomiy ismlar
Исломий исмлар мусулмон халқларига хос бўлган ва нафақат Ислом оламида, балки ундан ташқарида ҳам кенг тарқалган киши исмларидир. Улар орасида бевосита ислом таъсирида вужудга келган исмлар ҳам, исломдан аввал ҳам мавжуд бўлган исмлар ҳам бор. Мусулмон исмларининг тарқалиши у ёки бу жамиятнинг исломлашуви жараёнининг бир жиҳати ҳисобланади.
Шариатга кўра, ҳар бир бола туғилганидан сўнг қисқа вақт ичида исм қўйилиши ва бу исм маълум шартларга мос келиши лозим. Энг мақбул исмлар Абдуллоҳ ва Абдураҳмон ҳисобланади, улардан кейин бошқа исмлар (масалан, Абдулазиз) ҳамда пайғамбарлар ва набийларнинг исмлари (мисол учун, Иброҳим) туради.
Исмнинг маъноси ва келиб чиқишига кўра, у жоиз ёки ножоиз бўлиши мумкин. Маъноси ножоиз бўлган исм эгаси уни яхшироғига ўзгартириши шарт. Одатда янги мусулмонлар шундай йўл тутишади. Баъзи мамлакатларда тақиқланган исмлар рўйхати мавжуд бўлиб, унинг таркибига аҳолининг у ёки бу оқимга эргашиши таъсир кўрсатади. Суннийлар учун одатий ҳисобланган исмлар шиалар учун мақбул бўлмаслиги мумкин ва аксинча.
Асосан, исломий исмлар араб тилидан келиб чиққан, бироқ бу ҳар қандай арабча исм мусулмонча исм эканлигини англатмайди. Шунингдек, анъанавий тарзда мусулмонлар билан боғланадиган, аммо бошқа тиллардан (масалан, форс тилидан) келиб чиққан бир қатор исмлар ҳам мавжуд.
Исломда исмнинг аҳамияти
Исломда барча эркак ва аёлларга исм қўйиш мажбурийдир[1]. Муҳаммад пайғамбар ва унинг саҳобалари ҳақидаги турли ривоятларга кўра, ўша даврда чақалоққа туғилиши биланоқ ёки 3, 7 ёхуд 9 кун ўтгандан сўнг исм қўйиш одат бўлган. Машҳур ҳадисшунос Абу Бакр ал-Байҳақий 7-кунни энг мақбул муддат деб ҳисоблаган[2].
Исм танлаш боланинг онасини эмас, балки отасининг ҳақидир[3]. Исмнинг яхши маънога эга бўлиши, камроқ ҳарфлардан иборат бўлиши, тилда осон ва тез эсда қоладиган бўлиши мақсадга мувофиқдир[4][5]. У эзгу маънони англатиши, талаффузи ёқимли бўлиши ва шаръий жиҳатдан тақиқланган ёки қораланган нарсага ишора қилмаслиги лозим[6]. Ҳадисларнинг бирида Муҳаммад пайғамбарнинг қуйидаги сўзлари келтирилган:
Машҳур фақиҳ олим Абулҳасан Шофиъий Мовардий ўзининг „Насиҳат ал-мулук“ („Ҳукмдорларга насиҳат“) номли китобида шундай ёзган:[8]
Агар фарзанд дунёга келса, унга нисбатан тақводорликнинг дастлабки кўринишларидан бири унга чиройли исм ва гўзал, яхши куняни қўйишдир. Дарҳақиқат, чиройли исм эшитилган заҳотиёқ қалбларда из қолдиради.
Манбалар
- ↑ Абу Зейд Б. 1995, с. 20.
- ↑ Ибн Каййим 2009, с. 151—154.
- ↑ Ибн Каййим 2009, с. 197.
- ↑ Абу Зейд Б. 1995.
- ↑ Аль-Маварди 1983, с. 167.
- ↑ Абу Зейд Б. 1995, с. 31.
- ↑ Аҳмед С. 1999, с. ХИ.
- ↑ Аль-Маварди 1983.
Адабиётлар
- Абу Зейд Б.[эн]. Имянаречение ребёнка. Эр-Рияд: Дар аль-Асима, 1995 — 72-бет. ИСБН 9960-749-46-0.
- Ибн Каййим аль-Джаузия. Тухфат аль-мавдуд би-ахкам аль-мавлюд. Джидда: Муджамма аль-Фикх аль-Ислами, 2009 — 653-бет.
- Аҳмед С.. А Диcтионарй оф Муслим Намес. Лондон: Ҳурст & Cомпанй, 1999. ИСБН 9781850653561.
- Аль-Маварди. Наставление правителям. Эль-Кувейт: Мактабат аль-Фалах, 1983 — 320-бет.
- Гафуров А. Г.. Имя и история. Об именах арабов, персов, таджиков и тюрков. Словарь. Москва: Наука, 1987 — 215-бет.
- Ҳанкс П., Cоатес Р., МcCлуре П.. Тҳе Охфорд Диcтионарй оф Фамилй Намес ин Бритаин анд Иреланд. публишер Оксфордского университета, 2016. ИСБН 9780192527479.
- Мелчерт, C „1“, . Медиэвал Исламиc Cивилизатион: Ан Энcйcлопедиа. Псйчологй Пресс, 2006 — 1088-бет. ИСБН 9780415966900.
- Джарылгасинова Р. Ш.. Системы личных имен у народов мира. Наука, 1986 — 382-бет.
- С. А. Раҳман. А Диcтионарй оф Муслим Намес. Чиппенҳам: Тҳирд Милленниум Пресс Лимитед, 2016. ИСБН 9781861188403.
- Ашоор М. С.. Тҳе Форматион оф Муслим Намес. Интернатионал Либрарй Ревиэw, 1977. ДОИ:10.1016/0020-7837(77)90022-Х.