Jan Tinbergen
| Жан Тинберген | |
|---|---|
|
Тинберген 1982-йилда | |
| Таваллуди |
12-апрел, 1903-йил Гаага, Нидерландия |
| Вафоти |
9-июн, 1994-йил Гаага, Нидерландия |
| Фуқаролиги | Нидерландия |
| Миллати | Голланд |
| Соҳаси | Иқтисодиёт, Эконометрика |
| Иш жойлари | Роттердам Эрасмус университети |
| Таълими | Лейден университети |
| Академик раҳбарлари | Паул Эҳренфест |
| Машҳур шогирдлари |
Тжаллинг Коопманс Ҳанс ван ден Доэл Супачаи Панитчпакди Ашок Митра |
| Машҳур ишлари | Биринчи миллий макроиқтисодий модел |
| Мукофотлари | Эрасмус мукофоти (1967), Иқтисодиёт бўйича Нобел мукофоти (1969) |
Жан Тинберген (12-апрел, 1903-йил Гаага — 9-июн, 1994-йил Роттердам) — нидерландиялик иқтисодчи бўлиб, Рагнар Фрисч билан биргаликда иқтисодий жараёнларни таҳлил қилиш учун динамик моделларни ишлаб чиққани ва қўллагани учун 1969-йилда Иқтисодиёт бўйича Нобел мукофоти мукофотига сазовор бўлган. Жан Тинберген ХХ асрнинг энг нуфузли иқтисодчиларидан бири ҳамда эконометриканинг отаси сифатида эътироф этилади[1][2][3][4].
Унинг эконометрикага қўшган энг катта ҳиссаси дастлабки макроэконометрик моделларни яратиш, идентификация муаммосини ҳал этиш ва динамик моделлар моҳиятини тушунтириб беришдан иборат[3]. Тинберген „Эcономисц фор Пеаcе анд Сеcуритй“ (Тинчлик ва хавфсизлик учун иқтисодчилар) ташкилотининг асосчиларидан бири бўлган. 1945-йилда Тинберген „Буреау фор Эcономиc Полиcй Аналйсис“ (Иқтисодий сиёсатни таҳлил қилиш бюроси)ни ташкил этган ва ушбу ташкилотнинг илк директори бўлган.
Ҳаёти
Тинберген Дирк Cорнелис Тинберген ва Жеаннетте ван Ээкнинг беш фарзандидан каттаси эди. Тинбергеннинг укаси Николаас „Нико“ Тинберген этология соҳасидаги ишлари учун 1973-йилда физиология ва тиббиёт бўйича Нобел мукофотига сазовор бўлган, энг кичик укаси Луук Тинберген эса машҳур орнитолог бўлган. Жан ва Николаас Тинберген Нобел мукофотига сазовор бўлган ягона ака-укалар ҳисобланади[5].
1921–1925-йиллар оралиғида Тинберген Лейден университетида Паул Эҳренфест раҳбарлигида математика ва физикани ўрганган. Леиден шаҳрида таҳсил олган йилларида Эҳренфест, Камерлингҳ Оннес, Ҳендрик Лорентз, Пиэтер Зеэман ва Алберт Эинстеин каби олимлар билан илмий суҳбатларда бирга бўлган[6][7].
Ўқишни тамомлагач, Тинберген Роттердамдаги қамоқхона маъмуриятида ҳамда Ҳага шаҳридаги Марказий статистика бюросида давлат хизматини ўтаган. Шундан кейин Тинберген Лейден университетига қайтган ва 1929-йилда „Минимумпроблемен ин де натууркунде эн де эcономиэ“ („Физика ва иқтисодиётдаги минималлаштириш муаммолари“) номли докторлик диссертациясини ҳимоя қилган[8]. Ушбу мавзу Эҳренфест томонидан таклиф этилган бўлиб, Тинбергенга математика, физика, иқтисодиёт ва сиёсатга бўлган қизиқишларини бирлаштириш имконини берган. Ўша даврда Марказий статистика бюроси таркибида бизнес тадқиқотлари ва математик статистика бўйича янги бўлим ташкил этилган эди. Тинберген ушбу бўлимни биринчи раҳбари бўлиб, 1945-йилгача Марказий статистика бюросида ўз фаолиятини юритган. Марказий статистика бюросининг кенг кўламли маълумотларига кириш имконияти Тинбергенга ўз назарий моделларини синовдан ўтказишда ёрдам берган. Шу билан бир вақтда, Тинберген 1931-йилдан бошлаб Амстердам университетида статистика профессори бўлган. 1933-йилда Роттердамдаги Нидерландия иқтисодиёт мактабида математика ва статистика бўйича доцент лавозимига тайинланган. Тинберген ушбу муассасада 1973-йилгача фаолият юритган[6][7].
Тинберген 1929–1945-йилларда Нидерландия давлат статистика идорасида фаолият юритган ҳамда Миллатлар лигасининг Иқтисодий ва молиявий ташкилотида (1936–1938) маслаҳатчи бўлиб ишлаган. 1945-йилда Нидерландия Иқтисодий сиёсатни таҳлил қилиш бюросининг илк директори этиб тайинланган ва 1955-йилда таълим фаолиятига эътибор қаратиш мақсадида ушбу лавозимни тарк этган. Тинберген бир йил давомида Ҳарвард университетида профессор сифатида фаолият юритган, сўнгра Нидерландия иқтисодиёт институтига қайтган. Шу билан бирга, халқаро ташкилотлар ҳамда турли ривожланаётган мамлакатлар ҳукуматларига, жумладан Бирлашган Араб Республикаси, Туркия, Венесуэла, Суринам, Индонезия ва Покистонга иқтисодиёт бўйича маслаҳат хизматларини кўрсатган[6][7][9].
1946-йилда Тинберген Нидерландия қироллик фанлар академияси аъзоси бўлган[10]. Тинберген, шунингдек, Мюнхендаги Халқаро фанлар академиясининг аъзоси ҳам эди. 1956-йилда Ҳенри Тҳеил билан биргаликда, Роттердам Эрасмус университети қошида, Эконометрика тадқиқот институдини ташкил этган. Кейинчалик Ҳенри Тҳеил Роттердамда унинг вориси бўлган. Тинберген 1960-йилда Америка статистика ассоциацияси ҳамда Америка санъат ва фанлар академияси аъзолигига сайланган[11][12]. Тинберген институти унинг шарафига номланган. „Интернатионал Институте оф Соcиал Студиэс“ (Ижтимоий тадқиқотлар халқаро институти) 1962-йилда Жан Тинбергенга фахрий аъзолик мақомини берган[6][7]. 1963-йилда „Америcан Пҳилосопҳиcал Соcиэтй“ (Америка фалсафа жамияти) аъзолигига сайланган[13]. 1968-йилда Тинберген Сир Георге Wиллиамс университетидан фахрий докторлик даражасини олган, ушбу университет кейинчалик Cонcордиа Университетига айланган[14][15].
Карераси

Кўпчилик учун Жан Тинберген унинг вафотидан кейин ҳам узоқ вақт муҳокама қилинган „Тинберген нормаси“ билан машҳур бўлган. Бироқ Тинбергеннинг ўз асарларида ушбу нормани расмий тарзда баён қилган ёзма манба мавжуд эмас[16]. Одатда бу принсип шундай талқин қилинади: агар энг юқори ва энг паст даромад ўртасидаги нисбат 5 мартадан ошса, бу маълум бир жамият учун ноқулай ҳолатга айланиб қолади. Тинбергеннинг ўзи эса 1981-йилда чоп этилган мақоласида даромадларнинг бешга бир нисбатига оид айрим техник жиҳатларни муҳокама қилган[17]. Бешга бир нисбати ҳақидаги назариялардан ташқари, Тинбергеннинг асосий илмий йўналиши даромадлар тақсимоти ва оптимал ижтимоий тартибни излашдан иборат бўлган.
Тинберген дастлабки миллий кенг қамровли макроиқтисодий моделни яратган бўлиб, уни илк бор 1936-йилда Нидерландия учун ишлаб чиққан, кейинчалик эса АҚШ ва Бирлашган Қиролликга ҳам татбиқ этган[18].
Танланган асарлар
- Wорлд сеcуритй анд эқуитй. Алдершот, 1990. ИСБН 1852781874.
- Продуcтион, инcоме анд wелфаре: тҳе сеарч фор ан оптимал соcиал ордер. Бригҳтон, 1985 ИСБН 0745000142.
- Эcономиc полиcй: Принcиплес анд Десигн. Амстердам, 1978. ИСБН 0720431298.
- Дер Диалог Норд-Сüд: Информатионен зур Энтwиcклунгсполитик. Франкфурт ам Маин: Эуроп. Верлагсансталт, 1977.
- Инcоме дистрибутион: аналйсис анд полиcиэс. Неw Ёрк, 1975. ИСБН 0444108327.
- Тҳе Дйнамиcс оф Бусинесс Cйcлес: А Студй ин Эcономиc Флуcтуатионс. Чиcаго: У оф Чиcаго П, 1974. ИСБН 0226804186.
- Тҳе Элемент оф Спаcе ин Девелопмент Планнинг (тогетҳер wитҳ Л. Б. М. Меннес анд Ж. Г. Wаарденбург), Амстердам, 1969
- Девелопмент планнинг. Лондон, 1967.
- Cентрал планнинг. Студиэс ин cомпаративе эcономиcс, 4. Неw Ҳавен, 1964.
- Шапинг тҳе wорлд эcономй, суггестионс фор ан интернатионал эcономиc полиcй. Неw Ёрк, 1962.
- Селеcтед паперс. Амстердам, 1959
- Эcономиc Полиcй: Принcиплес анд Десигн, Амстердам, 1956
- Cентрализатион анд Деcентрализатион ин Эcономиc Полиcй, Амстердам, 1954 ИСБН 0313230773.
- Эcонометриcс. Лондон, 1953.
- Он тҳе Тҳеорй оф Эcономиc Полиcй. Сеcонд эдитион (1952) ис Волуме 1 оф Cонтрибутионс то Эcономиc Аналйсис, Амстердам: Нортҳ-Ҳолланд.
- Бусинесс Cйcлес ин тҳе Унитед Кингдом, 1870–1914, Амстердам, 1951
- Интернатионал эcономиc cо-оператион. Амстердам, 1945.
- Бусинесс Cйcлес ин тҳе Унитед Статес, 1919–1932, Генева, 1939 анд Неw Ёрк, 1968.
- Ан эcонометриc аппроач то бусинесс cйcле проблемс. Ин: Импассес écономиқуэс; 2; Аcтуалитéс сcиэнтифиқуэс эт индустриэллес, ИСБН 0365-6861; 525. Парис, 1937.
- Тинберген ҳақида
- Аcоcелла, Ниcола, Ди Бартоломео, Гиованни (2006), Тинберген анд Тҳеил меэт Наш: cонтроллабилитй ин полиcй гамес, ин: Эcономиcс Леттерс, 90(2): 213–218.
- Аcоcелла, Ниcола, Ди Бартоломео, Гиованни анд Ҳугҳес Ҳаллетт, А. [2010], Полиcй гамес, полиcй неутралитй анд Тинберген cонтроллабилитй ундер ратионал эхпеcтатионс, ин: Жоурнал оф Маcроэcономиcс, 32(1): 55–67.
- Аcоcелла, Ниcола Ди Бартоломео, Гиованни анд Ҳугҳес Ҳаллетт, А. [2011], Тинберген cонтроллабилитй анд н-плаер ЛҚ-гамес, ин: Эcономиcс Леттерс, 113: 32–4.
- Муршед, СМ. 2021. „Реформулатинг Жан Тинбергенъс нормативе висион он wелфаре анд сеcуритй.“ Жоурнал оф Пеаcе Ресеарч.
Манбалар
- ↑ Деккер, Эрwин. Жан Тинберген (1903–1994) анд тҳе Рисе оф Эcономиc Эхпертисе (эн). Cамбридге Университй Пресс, 2021. ИСБН 978-1108853200.
- ↑ Деккер, Эрwин (2022). "Ан "Ордо-Тҳинкер" он тҳе Лефт: Жан Тинберген он тҳе Натионал анд Интернатионал Эcономиc Ордер". Ҳисторй оф Политиcал Эcономй 54 (4): 689–718. дои:10.1215/00182702-9895888. ИССН 0018-2702. ҳттп://дх.дои.орг/10.1215/00182702-9895888.
- ↑ 3,0 3,1 Магнус, Жан & Марй С. Морган (1987) „Тҳе ЭТ Интервиэw: Профессор Ж. Тинберген“ ин: Эcонометриc Тҳеорй 3, 1987, 117–142.
- ↑ Wилллекенс, Франс (2008) Интернатионал Мигратион ин Эуропе: Дата, Моделс анд Эстиматес. Неw Жерсей. Жоҳн Wилей & Сонс: 117.
- ↑ „Нобел Призе Фаcц“.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Жан Тинберген (1903–1994) Конинклижке Библиотҳеэк (ин Дутч)
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 О'Cоннор, Жоҳн Ж.; Роберцон, Эдмунд Ф., „Жан Тинберген“, МаcТутор Ҳисторй оф Матҳематиcс арчиве, Ст Андреwс университети.
- ↑ Жан Тинберген. „Минимумпроблемен ин де натууркунде эн де эcономиэ“ (1929).
- ↑ Cурриcулум Витаэ. нобелпризе.орг
- ↑ „Жан Тинберген (1903–1994)“. Роял Нетҳерландс Аcадемй оф Арц анд Сcиэнcес. 2020-йил 18-сентябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Виэw/Сеарч Феллоwс оф тҳе АСА (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-06-16 санасида архивланган), аccессед 2016-07-23.
- ↑ „Жан Тинберген“ (эн). Америcан Аcадемй оф Арц & Сcиэнcес. Қаралди: 2022-йил 10-ноябр.
- ↑ „АПС Мембер Ҳисторй“. сеарч.ампҳилсоc.орг. Қаралди: 2022-йил 10-ноябр.
- ↑ „Ҳонорарй Дегреэ Cитатион – Жан Тинберген* | Cонcордиа Университй Арчивес“. арчивес.cонcордиа.cа. Қаралди: 2016-йил 30-март.
- ↑ „Ж. Тинберген“. www.насонлине.орг. Қаралди: 2022-йил 10-ноябр.
- ↑ Аккербоом, Броэр. "Де Тинбергеннорм бестаат ниэт". Ме Жудиcе, 14 Меи 2015. ҳттп://www.межудиcе.нл/артикелен/детаил/де-тинбергеннорм-бестаат-ниэт.
- ↑ Тинберген, Жан (1981). "Мисундерстандингс cонcернинг инcоме дистрибутион полиcиэс". Де Эcономист 129 (1): 13. дои:10.1007/БФ01705865. ҳттп://репуб.эур.нл/пуб/15463/1981Эcономист.пдф.
- ↑ Дҳаэне, Г.; Бартен, А.П. (1989). "Wҳен ит алл беган". Эcономиc Моделлинг 6 (2): 203. дои:10.1016/0264-9993(89)90005-9. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_эcономиc-моделлинг_1989-04_6_2/паге/202.
| Викииқтибосда Жан Тинбергенга тегишли иқтибослар мавжуд. |
| Викиомборда „Жан Тинберген“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |