Jaz asri
| Жаз даври | |||
|---|---|---|---|
| 1920-йиллар—1930-йиллар | |||
|
Юқаридан пастга, соат йўналиши бўйича:
| |||
| Жойлашув | Америка Қўшма Штатлари ва Европа | ||
| Қамрови | маданий ва ижтимоий тарих | ||
Хронология
| |||
Жаз асри – бу 1920-йиллардан 1930-йилларнинг бошларигача бўлган давр бўлиб, унда жаз мусиқаси ва рақс услублари бутун дунё бўйлаб машҳурликка эришган. Унинг маданий таъсири, аввало, жазнинг ватани Қўшма Штатларда кучли сезилган. Асосан афро-америкаликлар маданиятидан келиб чиққан ва Янги Орлеанда пайдо бўлган жаз, ушбу даврда кенг кўламли маданий ўзгаришларда муҳим рол ўйнади ҳамда унинг оммавий маданиятга таъсири узоқ вақт давом этди.
Жаз асри кўпинча Шиддатли йигирманчи йиллар билан бирга тилга олинади ва Қуруқ қонун даври билан сезиларли даражада маданиятлараро ўхшашликка эга. Бу даврнинг ривожланишига мамлакат бўйлаб радиотармоқларнинг кенг жорий этилиши катта та’сир кўрсатди. Жаз асри, айни пайтда, ривожланаётган ёшлар маданиятининг шаклланиши билан чамбарчас боғлиқ эди. Шу ҳаракат туфайли жаз маданияти Европага ҳам кириб борди. Жаз асри Свинг даври бошланишидан олдин якун топган.
Тарихий шароити
„Жаз асри“ атамаси 1920-йилгача халқ орасида аллақачон ишлатила бошланган эди[1][2]. 1922-йилда америкалик ёзувчи Ф. Сcотт Фитзгералд ушбу атамани янада машҳур қилди. У „Жаз асри эртаклари“ (Талес оф тҳе Жазз Аге) номли ҳикоялар тўпламини нашр эттирди[3].
Жаз мусиқаси
Жаз – 19-аср охири ва 20-аср бошларида АҚШнинг Луизиана штатидаги Янги Орлеан шаҳрининг қора танли америкалик жамоаларида пайдо бўлган ва блюз ҳамда регтайм илдизларидан ривожланган мусиқа жанридир[4][5][6][7]. Янги Орлеан кўплаб маданият ва э’тиқодлар туташган порт шаҳри бўлгани сабабли, жаз ривожланиши учун зарур маданий муҳитни яратди[8]. Янги Орлеанда турли маданият ва ирқларга мансуб одамлар кўпинча ёнма-ён яшагани сабабли, маданий алмашинув кучли бўлган[9]. Бу эса шаҳарда фаол мусиқий муҳитни ривожлантиришга ёрдам берди. Янги Орлеанда жазнинг ривожланишига креол мусиқаси, регтайм ва блюз та’сир кўрсатди[10].
Кўпчилик учун жаз “Американинг классик мусиқаси” ҳисобланади[11]. 1920-йилларнинг бошларида Янги Орлеан, Чикаго ва Ню-Ёркда пайдо бўлган дастлабки жаз услублари ба’зан “диксиленд жаз” деб аталади. 1920-йилларда жаз мусиқий ифоданинг асосий шакли сифатида тан олинди[12]. У мустақил, лекин ўзаро боғлиқ бўлган ан’анавий ва оммабоп услубларда ривожланди. Уларнинг барчаси афро-америкалик ва европа-америкалик мусиқий ан’аналарининг уйғунлашувидан келиб чиққан эди. Жаз Африка ан’аналаридан ўзининг ритмини, “блюз”ни ва ўзига хос ифодали тарзда чалиш ёки куйлаш ан’аналарини олди. Европа ан’аналаридан эса гармонияси ва чолғу асбобларини ўзлаштирди[13][14].
Армстронг Луи Даниэл импровизацион яккахонликни асарнинг марказига олиб чиқиб, Янги Орлеан жазининг асл полифоник ансамбл услубини ўзгартирди[10][9]. Жаз одатда свинг ва блюз ноталари, чақириқ ва жавоб вокаллари, полиритмлар ва импровизация билан ажралиб туради.
Танқидлар
Бу даврда жаз ахлоқсизлик рамзи сифатида танила бошлади ва кекса авлоднинг кўпчилиги уни эски маданий қадриятларга таҳдид солувчи ҳамда 20-йилларнинг янги бузуқ қадриятларини тарғиб қилувчи ҳодиса деб ҳисобларди. Принстон университети профессори Ҳенрй ван Дйке шундай ёзган эди: “Бу умуман мусиқа эмас. Бу шунчаки эшитиш асабларини қитиқловчи, жисмоний эҳтирос торларини эркаловчи бир та’сир холос”. Ўша йиллардаги оммавий ахборот воситалари ҳам жазни салбий тарзда ёритди[15]. Масалан, Тҳе Неw Ёрк Тимес 1920-йилларда жазни Ғарб сивилизацияси таназзулининг, италиялик тенорлар ижроси сифатининг пасайишининг, ҳатто Венгрия билан савдо мувозанати ёмонлашуви, бир классик мусиқачининг юрак хуружидан ўлими ҳамда Сибир айиғининг қўрқиб кетиши каби турли оқибатлар учун айблаган эди[16].
Манбалар
- ↑ Охфорд Энглиш Диcтионарй 2021.
- ↑ Ҳоугҳтон Лине 1919, сс. 6, 9; Литерарй Дигест 1919, с. 31.
- ↑ Берг 1978, с. 217; Ҳендерсон 2013.
- ↑ Ротҳ 1952, сс. 305, 312.
- ↑ Натионал Парк Сервиcе 2015.
- ↑ Ротҳ 1952, с. 306.
- ↑ Гермуска 1995.
- ↑ Wард & Бурнс 2001, сс. 2–3.
- ↑ 9,0 9,1 Орлеанс „Жазз Оригинс ин Неw Орлеанс - Неw Орлеанс Жазз Натионал Ҳисториcал Парк (У.С. Натионал Парк Сервиcе)“ (эн). www.нпс.гов. Қаралди: 2024-йил 5-июн.
- ↑ 10,0 10,1 Биоccа 1990, с. 1.
- ↑ Салес 1984, с. 3.
- ↑ Ҳеннессей 1973, сс. 470–473.
- ↑ Wард & Бурнс 2001, с. 10; Счуллер 1968, с. 3.
- ↑ Ротҳ 1952, с. 312: "Ит ис ҳере тҳат wе финд оне оф тҳе wҳите, ор Эуропеан, инфлуэнcес упон Америcан Негро мусиc; ит ис тҳе cентрал оне, И тҳинк, анд тҳе оне wҳич ҳас тҳе мост то до wитҳ тҳе биртҳ оф жазз. Wе май cалл ит—ас И ҳаве cаллед ит ҳеретофоре—тҳе инструментализинг оф тҳе ҳуман воиcе."
- ↑ Wард & Бурнс 2001, с. 78.
- ↑ Суҳор 2001, с. 18.
Мавзуга оид адабиётлар
- „А Герман Интерпретер оф Жазз“. Тҳе Литерарй Дигест. 62-жилд. Неw Ёрк: Функ & Wагналлс. Аугуст 23, 1919 — Гоогле Боокс. „Соме мигҳт, индеэд, суппосе тҳат тҳис мусе ҳад ҳер жазз аге беҳинд ҳер.“
- Барлоw, Wиллиам (Жануарй 1, 1995). "Блаcк Мусиc он Радио Дуринг тҳе Жазз Аге". Африcан Америcан Ревиэw (Ст. Лоуис, Миссоури: Модерн Лангуаге Ассоcиатион) 29 (2): 325–328. дои:10.2307/3042311. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_африcан-америcан-ревиэw_суммер-1995_29_2/паге/325.
- Берг, А. Сcотт. Мах Перкинс: Эдитор оф Гениус. Неw Ёрк: Симон & Счустер, 1978. ИСБН 0-671-82719-7.
- Бергер, Морроэ (Оcтобер 1947). "Жазз: Ресистанcе то тҳе Диффусион оф а Cултуре-Паттерн". Тҳе Жоурнал оф Негро Ҳисторй (Wашингтон, Д.C.: Ассоcиатион фор тҳе Студй оф Африcан Америcан Лифе анд Ҳисторй) 32 (4): 461–494. дои:10.2307/2714928.
- Биоccа, Франк (1990). "Медиа анд Перcептуал Шифц: Эарлй Радио анд тҳе Cлаш оф Мусиcал Cултурес". Тҳе Жоурнал оф Популар Cултуре (Ҳобокен, Неw Жерсей: Wилей-Блаcкwелл) 24 (2): 1–15. дои:10.1111/ж.0022-3840.1990.2402_1.х. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_жоурнал-оф-популар-cултуре_фалл-1990_24_2/паге/н3.
- Блаке, Жодй. Ле Тумулте Ноир: Модернист Арт анд Популар Энтертаинмент ин Жазз-Аге Парис, 1900-1930. Университй Парк, Пеннсйлваниа: Пеннсйлваниа Стате Университй Пресс, 1999. ИСБН 978-0-271-01753-2.
- Борзилло, Cарриэ (Жуне 29, 1996). „Wомен ин Жазз: Мусиc он Тҳеир Термс“. Биллбоард. 108-жилд, № 26.
- Чеван, Давид (2002). „Мусиcал Литераcй анд Жазз Мусиcианс ин тҳе 1910с анд 1920с“ (ПДФ). Cуррент Мусиcологй. № 71–73. Неw Ёрк: Cолумбиа Университй Либрариэс. дои:10.7916/cм.в0и71-73.4825. Фебруарй 25, 2021да асл нусхадан архивланди (ПДФ). Қаралди: Новембер 21, 2021.
- Cооке, Мервйн. Жазз. Лондон: Тҳамес анд Ҳудсон, 1998. ИСБН 978-0-500-20318-7.
- Cроw, Билл. Жазз Анеcдотес. Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 1990. ИСБН 0-19-505588-8.
- Де Роче, Линда. Тҳе Жазз Аге: А Ҳисториcал Эхплоратион оф Литературе. Санта Барбара, Cалифорниа: АБC-Cлио, 2015. ИСБН 978-1-61069-668-5.
- Дункел, Марио (2015). "W.C. Ҳандй, Аббе Нилес, анд (Ауто)биограпҳиcал Поситионинг ин тҳе Wҳитеман Эра". Популар Мусиc анд Соcиэтй (Унитед Кингдом: Тайлор анд Франcис) 38 (2): 122–139. дои:10.1080/03007766.2014.994320.
- Фасс, Паула С.. Тҳе Дамнед анд тҳе Беаутифул: Америcан Ёутҳ ин тҳе 1920с. Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 1977. ИСБН 978-0-19-502148-6.
- Фитзгералд, Ф. Сcотт. Cонверсатионс wитҳ Ф. Сcотт Фитзгералд. Жаcксон, Миссиссиппи: Университй Пресс оф Миссиссиппи, 2004. ИСБН 978-1-57806-605-6.
- Гермуска, Жоэ „Тҳе Мап“. Эванстон, Иллиноис: Нортҳwестерн Университй (1995-йил 17-октябр). 1997-йил 10-декабрда асл нусхадан архивланган. Деривед фром Берендт, Жоачим-Эрнст. Тҳе Жазз Боок: Фром Рагтиме то Фусион анд Беёнд. Чиcаго, Иллиноис: Лаwренcе Ҳилл Боокс, 1992. ИСБН 9781556520990. Қаралди: 2021-йил 22-ноябр (2022-йил 18-июлда асл нусхадан архивланган).
- Годболт, Жим. А Ҳисторй оф Жазз ин Бритаин 1919–1950. Лондон: Нортҳwай Публиcатионс, 2005. ИСБН 0-9537040-5-Х.
- Ҳендерсон, Амй (Май 10, 2013). „Wҳат тҳе Греат Гацбй Гот Ригҳт Абоут тҳе Жазз Аге“. Смитҳсониан Магазине. Wашингтон, Д.C.: Смитҳсониан Институтион. Фебруарй 6, 2020да асл нусхадан архивланди. Қаралди: Новембер 21, 2021.
- Ҳеннессей, Тҳомас. Фром Жазз то Сwинг: Блаcк Жазз Мусиcианс анд Тҳеир Мусиc, 1917–1935. Анн Арбор, Мичиган: Нортҳwестерн Университй, 1973.
- Ҳилл, Жефф. Дефининг Моменц: Проҳибитион. Детроит, Мичиган: Омниграпҳиcс, 2004. ИСБН 978-0-7808-0768-6.
- Жаcксон, Жеффрей (2002). "Макинг Жазз Френч: Тҳе Реcептион оф Жазз Мусиc ин Парис, 1927–1934". Френч Ҳисториcал Студиэс (Дурҳам, Нортҳ Cаролина: Дуке Университй Пресс) 25 (1): 149–170. дои:10.1215/00161071-25-1-149. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_френч-ҳисториcал-студиэс_wинтер-2002_25_1/паге/148.
- "жазз аге, н.". Охфорд Энглиш Диcтионарй. Охфорд, Энгланд: Охфорд Университй Пресс. Септембер 2021. ҳттпс://www.оэд.cом/виэw/Энтрй/100938?редиреcтедФром=жазз+аге#эид40333412.<!--->
- „Жазз Оригинс ин Неw Орлеанс“. Неw Орлеанс, Лоуисиана: Натионал Парк Сервиcе (2015). 2020-йил 5-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 21-ноябр.
- Окрент, Даниэл. Ласт Cалл: Тҳе Рисе анд Фалл оф Проҳибитион. Неw Ёрк: Сcрибнер, Април 30, 2010. ИСБН 978-0-7432-7702-0.
- Орчоwски, Маргарет Сандс. Тҳе Лаw тҳат Чангед тҳе Фаcе оф Америcа: Тҳе Иммигратион анд Натионалитй Аcт оф 1965. Ланҳам, Марйланд: Роwман & Литтлефиэлд, 2015. ИСБН 978-1-4422-5137-3.
- МcCанн, Паул (2008). "Перформинг Примитивисм: Дисарминг тҳе Соcиал Тҳреат оф Жазз ин Нарративе Фиcтион оф тҳе Эарлй Сихтиэс". Тҳе Жоурнал оф Популар Cултуре (Ҳобокен, Неw Жерсей: Wилей-Блаcкwелл) 41 (4). дои:10.1111/Ж.1540-5931.2008.00541.Х.
- МcКай, Георге. Cирcулар Бреатҳинг: Тҳе Cултурал Политиcс оф Жазз ин Бритаин. Дурҳам, Нортҳ Cаролина: Дуке Университй Пресс, 2005. ИСБН 978-0-8223-8728-2.
- Перетти, Буртон W.. Тҳе Cреатион оф Жазз: Мусиc, Раcе, анд Cултуре ин Урбан Америcа. Урбана анд Чиcаго: Университй оф Иллиноис Пресс, 1992. ИСБН 0-252-01708-0.
- Родгерс, Андреw. „Тҳе Генна Бротҳерс“. Чиcаго Трибуне (1997-йил 27-август). 2019-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 13-декабр.
- Ротҳ, Русселл (1952). "Он тҳе Инструментал Оригинс оф Жазз". Америcан Қуартерлй (Балтиморе, Марйланд: Жоҳнс Ҳопкинс Университй Пресс) 4 (4): 305–316. дои:10.2307/3031415. ИССН 0003-0678. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_америcан-қуартерлй_wинтер-1952_4_4/паге/304.
- Русселл, Тҳаддеус. А Ренегаде Ҳисторй оф тҳе Унитед Статес. Неw Ёрк: Симон анд Счустер, 2010. ИСБН 978-1-4165-7109-4.
- Салес, Гровер. Жазз: Америcа'с Cлассиcал Мусиc. Анн Арбор, Мичиган: Тҳе Университй оф Мичиган Пресс, 1984. ИСБН 978-0-13-509126-5.
- Сантелли, Роберт. Тҳе Биг Боок оф Блуэс: А Биограпҳиcал Энcйcлопедиа. Неw Ёрк: Пенгуин Боокс, 2001. ИСБН 0-14-100145-3.
- Савран, Давид (2006). "Тҳе Сеарч фор Америcа'с Соул: Тҳеатре ин тҳе Жазз Аге". Тҳеатре Жоурнал (Балтиморе, Марйланд: Жоҳнс Ҳопкинс Университй Пресс) 58 (3): 459–476. дои:10.1353/тж.2006.0171. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_тҳеатре-жоурнал_2006-10_58_3/паге/458.
- Счуллер, Гунтҳер. Эарлй Жазз: Иц Рооц анд Мусиcал Девелопмент. Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 1968.
- Шеарер, Cарлй. „Тҳе Тҳреат оф Жазз: Жоҳн Буллоч Соутер'с 'Тҳе Бреакдоwн'“. Эдинбургҳ, Сcотланд: Лён & Турнбулл (2018-йил 24-апрел). 2021-йил 22-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 21-ноябр.
- Суҳор, Чарлес. Жазз ин Неw Орлеанс: Тҳе Постwар Еарс Тҳроугҳ 1970, Студиэс ин Жазз. Ланҳам, Марйланд / Лондон: Тҳе Сcареcроw Пресс, 2001 — 18-бет. ИСБН 978-0-8108-3907-6.
- Тҳе Ҳоугҳтон Лине. Пҳиладелпҳиа, Пеннсйлваниа: Э. Ф. Ҳоугҳтон & Cо, 1919. „"И ам нот cонвинcед, ҳоwевер, тҳат тҳе 'жазз аге' ис тҳе cаусе оф тҳе чурч лосинг иц инфлуэнcе."“
- Wард, Геоффрей C.; Бурнс, Кен. Жазз: А Ҳисторй оф Америcа'с Мусиc, 1ст, Неw Ёрк: Пимлиcо, 2001. ИСБН 978-0-679-76539-4.
- Wард, Ларрй Ф. (Деcембер 2004). "Бессиэ". Нотес (Миддлетон, Wисcонсин: Мусиc Либрарй Ассоcиатион) 61 (2). дои:10.1353/нот.2004.0171.
- Wилсон, Нанcй. „Флетчер Ҳендерсон: 'Арчитеcт оф Сwинг'“. НПР'с Жазз Профилес. Wашингтон, Д.C.: Натионал Публиc Радио (НПР) (2007-йил 19-декабр). 2018-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 21-ноябр.
- Cросс тҳе Wатер Блуэс: Африcан Америcан Мусиc ин Эуропе, 1ст, Жаcксон, Миссиссиппи: Университй Пресс оф Миссиссиппи, 2007. ИСБН 978-1-60473-546-8. Қаралди: 2021-йил 22-ноябр (2022-йил 18-июлда асл нусхадан архивланган).
Адабиётлар
- Аллен, Фредериcк Леwис. Онлй Естердай: Ан Информал Ҳисторй оф тҳе Нинетеэн-Тwентиэс, 1ст, Неw Ёрк анд Лондон: Ҳарпер & Бротҳерс, 1931.
- Аллен, Фредериcк Леwис. Синcе Естердай: Тҳе 1930с ин Америcа. Неw Ёрк: Ҳарпер анд Роw, 1939.
- Динерстеин, Жоэл (2003). "Мусиc, Меморй, анд Cултурал Идентитй ин тҳе Жазз Аге". Америcан Қуартерлй (Балтиморе, Марйланд: Жоҳнс Ҳопкинс Университй Пресс) 55 (2): 303–313. дои:10.1353/ақ.2003.0012. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_америcан-қуартерлй_2003-06_55_2/паге/302.
- Доэрксен, Cлиффорд Ж.. Америcан Бабел: Рогуэ Радио Броадcастерс оф тҳе Жазз Аге. Пҳиладелпҳиа: Университй оф Пеннсйлваниа Пресс, 2005. ИСБН 978-0-8122-0176-5.
- Думенил, Лйнн. Тҳе Модерн Темпер: Америcан Cултуре анд Соcиэтй ин тҳе 1920с. Неw Ёрк: Ҳилл анд Wанг, 1995. ИСБН 0-8090-1566-8.
- Фитзгералд, Ф. Сcотт „Эчоэс оф тҳе Жазз Аге“, . Тҳе Cраcк-уп. Неw Ёрк: Неw Диреcтионс, 1945 — 13–22-бет. ИСБН 0-8112-0051-5. Сеэ Тҳе Cраcк-Уп.
- Кйвиг, Давид Э.. Даилй Лифе ин тҳе Унитед Статес, 1920–1939: Деcадес оф Промисе анд Паин. Wестпорт, Cоннеcтиcут: Греэнwоод Пресс, 2002. ИСБН 0-313-29555-7.
- Леучтенбург, Wиллиам. Тҳе Перилс оф Просперитй, 1914–1932. Чиcаго анд Лондон: Университй оф Чиcаго Пресс, 1958. ИСБН 0-226-47368-6.
- Лйнд, Роберт С.; Лйнд, Ҳелен Меррелл. Миддлетоwн: А Студй ин Модерн Америcан Cултуре. Неw Ёрк: Ҳарcоурт, Браcе анд Cомпанй, 1929.
- Моwрй, Георге Э.. Тҳе Тwентиэс: Фордс, Флапперс, & Фанатиcс. Энглеwоод Cлиффс, Неw Жерсей: Прентиcе-Ҳалл, 1963.
- Парриш, Мичаэл Э.. Анхиоус Деcадес: Америcа ин Просперитй анд Депрессион, 1920–1941. Неw Ёрк анд Лондон: W.W. Нортон, 1992. ИСБН 0-393-03394-5.
- Сулливан, Марк. Оур Тимес, 1900–1925: Волуме ИВ – Тҳе Тwентиэс, 1ст, Неw Ёрк анд Лондон: Чарлес Сcрибнер'с Сонс, 1936.
- Теал, Кимберлй Ҳаннон (2021-06-15), „Жазз Плаcес: Ҳоw Перформанcе Спаcес Шапе Жазз Ҳисторй“, Жазз Плаcес (инглизча), Университй оф Cалифорниа Пресс, дои:10.1525/9780520972841, ИСБН 978-0-520-97284-1, қаралди: 2024-04-25
Ҳаволалар
| Викиомборда „Жаз асри“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
- Тҳе Жазз Аге Ин Америcа
- Роаринг Тwентиэс фром У С Ҳисторй.cом