Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Jaz asri

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Жаз даври
1920-йиллар—1930-йиллар
Юқаридан пастга, соат йўналиши бўйича:
Жойлашув Америка Қўшма Штатлари ва Европа
Қамрови маданий ва ижтимоий тарих
Хронология
Биринчи жаҳон уруши даври Буюк депрессия даври

Жаз асри – бу 1920-йиллардан 1930-йилларнинг бошларигача бўлган давр бўлиб, унда жаз мусиқаси ва рақс услублари бутун дунё бўйлаб машҳурликка эришган. Унинг маданий таъсири, аввало, жазнинг ватани Қўшма Штатларда кучли сезилган. Асосан афро-америкаликлар маданиятидан келиб чиққан ва Янги Орлеанда пайдо бўлган жаз, ушбу даврда кенг кўламли маданий ўзгаришларда муҳим рол ўйнади ҳамда унинг оммавий маданиятга таъсири узоқ вақт давом этди.

Жаз асри кўпинча Шиддатли йигирманчи йиллар билан бирга тилга олинади ва Қуруқ қонун даври билан сезиларли даражада маданиятлараро ўхшашликка эга. Бу даврнинг ривожланишига мамлакат бўйлаб радиотармоқларнинг кенг жорий этилиши катта та’сир кўрсатди. Жаз асри, айни пайтда, ривожланаётган ёшлар маданиятининг шаклланиши билан чамбарчас боғлиқ эди. Шу ҳаракат туфайли жаз маданияти Европага ҳам кириб борди. Жаз асри Свинг даври бошланишидан олдин якун топган.

Тарихий шароити

„Жаз асри“ атамаси 1920-йилгача халқ орасида аллақачон ишлатила бошланган эди[1][2]. 1922-йилда америкалик ёзувчи Ф. Сcотт Фитзгералд ушбу атамани янада машҳур қилди. У „Жаз асри эртаклари“ (Талес оф тҳе Жазз Аге) номли ҳикоялар тўпламини нашр эттирди[3].

Жаз мусиқаси

Жаз – 19-аср охири ва 20-аср бошларида АҚШнинг Луизиана штатидаги Янги Орлеан шаҳрининг қора танли америкалик жамоаларида пайдо бўлган ва блюз ҳамда регтайм илдизларидан ривожланган мусиқа жанридир[4][5][6][7]. Янги Орлеан кўплаб маданият ва э’тиқодлар туташган порт шаҳри бўлгани сабабли, жаз ривожланиши учун зарур маданий муҳитни яратди[8]. Янги Орлеанда турли маданият ва ирқларга мансуб одамлар кўпинча ёнма-ён яшагани сабабли, маданий алмашинув кучли бўлган[9]. Бу эса шаҳарда фаол мусиқий муҳитни ривожлантиришга ёрдам берди. Янги Орлеанда жазнинг ривожланишига креол мусиқаси, регтайм ва блюз та’сир кўрсатди[10].

Кўпчилик учун жаз “Американинг классик мусиқаси” ҳисобланади[11]. 1920-йилларнинг бошларида Янги Орлеан, Чикаго ва Ню-Ёркда пайдо бўлган дастлабки жаз услублари ба’зан “диксиленд жаз” деб аталади. 1920-йилларда жаз мусиқий ифоданинг асосий шакли сифатида тан олинди[12]. У мустақил, лекин ўзаро боғлиқ бўлган ан’анавий ва оммабоп услубларда ривожланди. Уларнинг барчаси афро-америкалик ва европа-америкалик мусиқий ан’аналарининг уйғунлашувидан келиб чиққан эди. Жаз Африка ан’аналаридан ўзининг ритмини, “блюз”ни ва ўзига хос ифодали тарзда чалиш ёки куйлаш ан’аналарини олди. Европа ан’аналаридан эса гармонияси ва чолғу асбобларини ўзлаштирди[13][14].

Армстронг Луи Даниэл импровизацион яккахонликни асарнинг марказига олиб чиқиб, Янги Орлеан жазининг асл полифоник ансамбл услубини ўзгартирди[10][9]. Жаз одатда свинг ва блюз ноталари, чақириқ ва жавоб вокаллари, полиритмлар ва импровизация билан ажралиб туради.

Танқидлар

Бу даврда жаз ахлоқсизлик рамзи сифатида танила бошлади ва кекса авлоднинг кўпчилиги уни эски маданий қадриятларга таҳдид солувчи ҳамда 20-йилларнинг янги бузуқ қадриятларини тарғиб қилувчи ҳодиса деб ҳисобларди. Принстон университети профессори Ҳенрй ван Дйке шундай ёзган эди: “Бу умуман мусиқа эмас. Бу шунчаки эшитиш асабларини қитиқловчи, жисмоний эҳтирос торларини эркаловчи бир та’сир холос”. Ўша йиллардаги оммавий ахборот воситалари ҳам жазни салбий тарзда ёритди[15]. Масалан, Тҳе Неw Ёрк Тимес 1920-йилларда жазни Ғарб сивилизацияси таназзулининг, италиялик тенорлар ижроси сифатининг пасайишининг, ҳатто Венгрия билан савдо мувозанати ёмонлашуви, бир классик мусиқачининг юрак хуружидан ўлими ҳамда Сибир айиғининг қўрқиб кетиши каби турли оқибатлар учун айблаган эди[16].

Манбалар

  1. ↑ Охфорд Энглиш Диcтионарй 2021.
  2. ↑ Ҳоугҳтон Лине 1919, сс. 6, 9; Литерарй Дигест 1919, с. 31.
  3. ↑ Берг 1978, с. 217; Ҳендерсон 2013.
  4. ↑ Ротҳ 1952, сс. 305, 312.
  5. ↑ Натионал Парк Сервиcе 2015.
  6. ↑ Ротҳ 1952, с. 306.
  7. ↑ Гермуска 1995.
  8. ↑ Wард & Бурнс 2001, сс. 2–3.
  9. ↑ 9,0 9,1 Орлеанс „Жазз Оригинс ин Неw Орлеанс - Неw Орлеанс Жазз Натионал Ҳисториcал Парк (У.С. Натионал Парк Сервиcе)“ (эн). www.нпс.гов. Қаралди: 2024-йил 5-июн.
  10. ↑ 10,0 10,1 Биоccа 1990, с. 1.
  11. ↑ Салес 1984, с. 3.
  12. ↑ Ҳеннессей 1973, сс. 470–473.
  13. ↑ Wард & Бурнс 2001, с. 10; Счуллер 1968, с. 3.
  14. ↑ Ротҳ 1952, с. 312: "Ит ис ҳере тҳат wе финд оне оф тҳе wҳите, ор Эуропеан, инфлуэнcес упон Америcан Негро мусиc; ит ис тҳе cентрал оне, И тҳинк, анд тҳе оне wҳич ҳас тҳе мост то до wитҳ тҳе биртҳ оф жазз. Wе май cалл ит⁠—ас И ҳаве cаллед ит ҳеретофоре⁠—тҳе инструментализинг оф тҳе ҳуман воиcе."
  15. ↑ Wард & Бурнс 2001, с. 78.
  16. ↑ Суҳор 2001, с. 18.

Мавзуга оид адабиётлар

Адабиётлар

Ҳаволалар