Ziyosfera

Jiruft

Жируфт (форсча: جیرفت‎‎, дʒиːˈɾофт)[а] Эроннинг Кирмон устони Жируфт шаҳристони Марказий тумандаги шаҳар. Ҳам шаҳристон, ҳам туман маркази вазифасини бажаради[3]. Кирмон шаҳридан 230 километр (140 ми) жанубда ва 91-йўл орқали Теҳрондан 1,375 километр (854 ми) жанубда жойлашган.

Беҳшаҳр

форсча: جیرفت‎‎
Шаҳар
28°40′47″Н 57°44′41″Э / 28.67972°Н 57.74472°Э / 28.67972; 57.74472
Мамлакат Эрон
устон Кирмон
шаҳристон Жируфт
бахш Марказий туман
Ҳукумат
 • Ҳоким Ҳади Раббоний
Расмий тил(лар)и форс тили
Аҳолиси
 (2016)
 130 429[1]
Вақт минтақаси УТC+3:30
Behshahr xaritada
Behshahr
Беҳшаҳр

Ўтмишда Сабзаворон деб ҳам аталган ва жуда унумдор ер бўлгани учун Ҳинди кучак (Кичик Ҳиндистон) номи билан танилган. Жируфтда топилган тамаддун энг қадимги инсоният тамаддунлардан бири (баъзиларнинг фикрига кўра, энг қадимгиси) ва бу тамаддундан олинган қўлёзмалар Месопотамияда топилган миххат ёзувидан олдин бўлган[манба керак].

Аҳолиси

2006-йилги аҳолини миллий рўйхатга олиш вақтида шаҳар аҳолиси 19 926 хонадонда яшовчи 95 031 кишини ташкил қилган[4]. 2011-йилги аҳолини рўйхатга олишда 25 589 та хонадондан иборат 111 034 киши бор эди[5]. 2016-йилги аҳолини рўйхатга олиш вақтида 39 855 та хонадонга бўлинган 130 429 киши истиқомат қилган[1].

Географияси

Жируфт кенг текисликда, Ҳалил дарёсида, Жабал-Барез тоғ тизмасининг жанубий чеккасида, икки дарё билан ўралган. Шаҳарнинг ўртача баландлиги денгиз сатҳидан тахминан 650 метр (2,130 фт) баландликда. Шаҳарнинг об-ҳавоси ёзда жуда иссиқ – бу Эроннинг энг иссиқ жойларидан бири, аммо қишда ҳарорат мўтадил.

Шаҳарнинг юқори оқимида (Жируфтдан 40 км шимоли-шарқда) Ҳалил дарёсида (Ҳалилруд) катта тўғон (Жирофт тўғони) мавжуд. 1992-йилдан буён фаолият юритмоқда. 410 миллион куб метрдан ортиқ сув омборига эга бўлиб, қуйи оқимдаги 14200 гектар майдонни суғоради ва электр энергияси ишлаб чиқаради[6].

Археологияси

Жируфт маданияти

Жирофт маданияти ҳозирги Эроннинг Сейистон ва Кирмон устонлари ҳудудида жойлашган эрта бронза даври (милоддан аввалги ИИИ минг йиллик) археологик маданияти деб тахмин қилинади. Гипотеза Эронда конфискация қилинган ва кўпчилик томонидан Эрон жанубидаги Жируфт ҳудудидан олинган деб қабул қилинган артефактлар тўпламига асосланади, деб хабар беради 2001-йилда Эрон онлайн ахборот хизматлари.

Жируфт манзилгоҳининг тахминий ўрни замонавий Жируфт яқинидаги, Ҳалилруд бўйидаги Кунар Сандал ҳудуди ҳисобланади. Шаҳри Сухта (Ёнган шаҳар), Тепе Бампур, Эспиэдеж, Шаҳдод, Тали Иблис ва Тепе Яҳя ҳам ушбу маданиятга алоқадор манзилгоҳлар ҳисобланади.

Жируфтнинг маҳаллий тили жируфтий бўлиб, гармсирий деб ҳам аталади. Гармсирий шимолдаги Ҳалилруд дарёси водийсидан жанубдаги Ҳурмуз бўғозигача чўзилган бир-бирига яқин диалектларнинг давомидир[7].

Сўнгги топилмалар

Эрондан олинган хабарда айтилишича, „Жируфт яқинидаги Ҳалилруд ҳудуди 2002/2003-йиллар орасида [хабарда] минглаб мусодара қилинган дафн буюмлари, айниқса, Ҳалилруд некрополларидан ишланган хлорит ўйиб ишланган идишлар“ оммага эълон қилинган[8].

2003-йил феврал ойидан бери археологлар Маҳтоутобод деб номлаган некрополдан кўплаб артефактларни топдилар. Масалан, битта қабрда „ҳайвон суяклари ва озиқ-овқат назрлари, кулолчилик буюмлари, тош ва мис буюмлар … [борлигини кўрсатувчи] изчил маданий ва хронологик асос, милоддан аввалги 2400—2200-йилларга“ бориб тақалади[9].

Яқин атрофдаги иккита тепалик ҳам қазилган, улар Кунар Сандал жанубий ва шимолий деб номланган. Жанубий тепалик ҳақидаги 2013-йилги тадқиқот мақоласида айтилишича, 2006—2009-йиллар давомида олиб борилган ишлар „эрамиздан аввалги ИВ минг йилликка оид учта кетма-кет турар-жой қолдиқларини очиб берган“[10].

2014-йилда яна қазиш ишлари бошланди ва „мураккаб ва гўзал“ санъат асарлари ва жамиятда бир нечта ёзув тизими мавжудлигини исботловчи артефактлар топилди. Натионал Геограпҳиc маълумотларига кўра, тепаликларнинг мазмуни муҳим:

Уларда иккита йирик меъморий мажмуа қолдиқлари борлиги маълум бўлди. Шимолий тепаликда диний бино, жанубда эса мустаҳкам қал’а қолдиқлари мавжуд эди. Кўп оёқли чўкинди остида кўмилган тепаликлар этагида кичикроқ биноларнинг қолдиқлари бор эди. Тахминларга кўра, бу икки тепалик бир вақтлар плато бўйлаб кўп чақиримларга чўзилган бирлашган шаҳар манзилгоҳининг бир қисмини ташкил этган … [артефактлар] "милоддан аввалги 2500 ва 2200 йилларга тўғри келади. Улар „мукаммал тамаддун ривожланишининг далилидир“.

Транспорти

Жируфтга бир неча километр шимоли-ғарбда жойлашган Жируфт аэропорти хизмат кўрсатади[манба керак].

Галерея

  • Jiruft shahristonidagi xarobalar.
    Жируфт шаҳристонидаги харобалар.
  • Jiruft xaritasi
    Жируфт харитаси
  • Xloritdan yasalgan hayvon ustasi, Jiruft, Kirmon, tax. mil. avv. 2500-yil, I bronza davri, Eron milliy muzeyi
    Хлоритдан ясалган ҳайвон устаси, Жируфт, Кирмон, тах. мил. авв. 2500-йил, И бронза даври, Эрон миллий музейи

Викиомборда „Жируфт“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.


Эслатмалар

  1. ↑ Жīрофт шаклида ҳам романизация қилинади; илгари Сабзāwāрāн, Сабзевāрāн, Сабзевāрāн-э Жирофт ва Сабзвāрāн шаклида ҳам танилган[2]

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 „Cенсус оф тҳе Исламиc Републиc оф Иран, 1395 (2016)“ (фа) (Эхcел). АМАР. Тҳе Статистиcал Cентер оф Иран. 2019-йил 22-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-декабр.
  2. ↑ Жируфт cан бе фоунд ат ГЕОнет Ном Сервери, ат тҳис линк, бй опенинг тҳе Адванcед Сеарч бох, энтеринг "-3068011" ин тҳе "Униқуэ Феатуре Ид" форм, анд cлиcкинг он "Сеарч Датабасе".
  3. ↑ Ҳабиби, Ҳассан „Аппровал оф тҳе организатион анд чаин оф cитизеншип оф тҳе элеменц анд униц оф тҳе натионал дивисионс оф Керман провинcе, cентеред ин тҳе cитй оф Керман“ (фа). Ламтакам. Министрй оф Интериор, Дефенсе Политиcал Cоммиссион оф тҳе Говернмент Cоунcил (1369-йил 21-июн). 2024-йил 30-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 30-январ.
  4. ↑ „Cенсус оф тҳе Исламиc Републиc оф Иран, 1385 (2006)“ (фа) (Эхcел). АМАР. Тҳе Статистиcал Cентер оф Иран. 2011-йил 20-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-сентябр.
  5. ↑ „Cенсус оф тҳе Исламиc Републиc оф Иран, 1390 (2011)“ (фа) (Эхcел). Сйраcусе Университй. Тҳе Статистиcал Cентер оф Иран. 2023-йил 15-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-декабр.
  6. ↑ Абдолреза Баҳреманд, 1997, МСc тҳесис, Флоод роутинг тҳроугҳ тҳе Жирофт Дам ресервоир, Теҳран Университй, Иран.
  7. ↑ Ҳабиб Боржиан, “КЕРМАН хви. ЛАНГУАГЕС,” Энcйcлопæдиа Ираниcа, ХВИ/3, пп. 301-315, аваилабле онлине ат ҳттп://www.ираниcаонлине.орг/артиcлес/керман-16-лангуагес
  8. ↑ „Жирофт Cивилизатион: Басед он тҳе Cунеиформ Техц анд Арчаэологиcал Эвиденcес фром Варамин анд Конар Сандал“. Алзаҳра (2020-йил 22-октябр). Қаралди: 2021-йил 26-феврал.
  9. ↑ „А ГРАВЕ ОФ ТҲЕ ҲАЛИЛ РУД ВАЛЛЕЙ (ЖИРОФТ, ИРАН, CА. 2400-2200 БC): СТРАТИГРАПҲЙ, ТАПҲОНОМЙ, ФУНЕРАРЙ ПРАCТИCЕС“. Ресеарч Гате (2017-йил 1-январ). Қаралди: 2021-йил 26-феврал.
  10. ↑ „Маҳтоутабад И (Конар Сандал соутҳ, Жирофт) : прелиминарй эвиденcе оф оccупатион оф а Ҳалил Руд сите ин тҳе эарлй фоуртҳ милленниум БC“. Ресеарч Гате (2013-йил 2-август). Қаралди: 2021-йил 26-феврал.

Ҳаволалар


"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Jiruft" dan olindi