Jyenshen
Женшен („Ҳаёт илдизи“) – кўп йиллик ўсимлик. Унинг илдизи инсон қиёфасига ўхшашлиги сабабли „илдиз одам“ деган маънони англатади. Осиё ва Шимолий Америкадаги турни ўз ичига олади.[1]
| Женшенг | |
|---|---|
Илмий таснифлаш | |
| Олам: | о'симлик |
| Оила: | Аралиаcеаэ |
Таниқли доривор ўсимлик. Асосан адаптоген ва умумий тоник сифатида ишлатилади. Корея ва Хитойда женшен илдизи пиширишда ҳам ишлатилади. Анъанавий Хитой табобати женшен препаратлари ҳаёт ва ёшликни узайтиришини даъво қилади. Женшен ҳолсизлик билан курашади ва организмни қўшимча қувват билан таъминлайди. Бу ўсимлик асосан инсонга қувват бериши билан машҳур бўлса-да, у бир қатор бошқа хусусиятларга эга. У паст қон босими, мунтазам чарчоқлик, иштаҳа йўқлиги, ишчанлик фаолиятининг камайиши, бепуштлик, асаб тизими касалликларида ҳам тавсия қилинади.
Таркиби
Доривор женшен ўсимликининг илдизида оқсиллар, панаксозидлар, крахмал, липидлар, саҳароза, пектин моддалари, эфир мойлари, моносахаридлар (фруктоза, глюкоза), шилимшиқ, қатронлар, Б гуруҳи витаминлари ва ёғ кислоталари мавжуд.[2]
Тарихи
Женшенг Шарқ табобатида жуда узоқ вақтдан бери маълум. Бу ҳақда биринчи эслатмалар милоддан аввалги йигирма асрларда ёзилган энг қадимги Хитой асарларида учрайди. Унинг илдизлари 17-асрда Голландиялик савдогарлар томонидан Осиёдан Эвропага олиб келинган. Россияда женшенг 1675-йилда Россиянинг Хитойдаги элчиси Н. Г. Скафария томонидан нашр этилган китобдан маълум бўлди.[3]
Қизиқарли факт
Хитойда қадим замонлардан бери янги туғилган чақалоқларга (айниқса, ўғил болаларга) эмлаш ўрнига турли юқумли касалликларнинг олдини олиш учун женшен дамламасини бериш одати мавжуд.
Кўрсаткичлар
Женшен катталарга турли неврозлар, артериал гипотензия ва бошқалар учун огоҳлантирувчи восита сифатида буюрилади, шунингдек, шамоллашнинг олдини олиш учун ҳам қўлланади. Бироқ, шамоллашнинг олдини олиш учун женшенгдан фойдаланишнинг мета-таҳлили кўплаб муаммолар, жумладан статистик жиҳатдан муҳим натижаларга эришиш учун тестларни манипуляция қилиш билан зиддиятли натижаларни кўрсатди. Женшендан фойдаланиш диабет билан оғриган беморлар учун хавфлидир. Женшен препаратлари ўткир юқумли касалликлар фонида уларнинг таркибий қисмларига юқори сезувчанлик, артериал гипертензия, қўзғалувчанликнинг кучайиши, уйқусизлик, қон кетиш, фебрил синдром мавжуд бўлганда контрендикедир. Фойдаланиш учун чекловлар ҳам болалик, ҳомиладорлик ва лактация ҳисобланади. Бундай ҳолларда шифокор билан маслаҳатлашиш зарур. Женшен юрак етишмовчилигини даволаш учун дориларнинг (шу жумладан дигоксин) терапевтик таъсирини пасайтиради.[4]
Илдизнинг фаол моддалари
Женшен илдизи қуйидагиларни ўз ичига олади:
• сапонинлар:
• гинсенозидлар (панахосидес) – тритерпен гликозидлари; бу гликозидларнинг генинлари даммаран сериясининг тетрациклик тритерпенларига тегишли – протопанахатриол ва протопанаксадиол;
• Хатриоллар гликозидлар гуруҳи бўлиб, уларда олеанолик кислота агликон вазифасини бажаради;
• Биологик фаол полиасетиленлар: фалкаринол, фалкаринтриол, панахинол (қизил женшен кукуни таркиби 250 мкг/г), панахидол (таркиби 297 мкг/г), панакситриол (таркиб 320 мкг/г), ҳептадека-1-эн-4,6-дин −3,9-диол;
• Пептидлар – бир нечта аминокислоталар қолдиқларидан ташкил топган паст молекуляр оғирликдаги Н-глутамил олигопептидлари;
• Полисахаридлар (сувда эрийдиган полисахаридларнинг миқдори 38,7% га этади, ишқорда эрийдиганлар – тахминан 7,8-10%) ва эфир мойлари (эфир мойларининг 80% гача сесқуитерпенлар, уларнинг энг катта қисми (5-6% гача).) бу фарнезол));
• Витаминлар (C, Б гуруҳи: пантотеник, никотиник, фолий кислоталари), шилимшиқ, қатронлар, пектин, аминокислоталар, эфир мойи;
• Макроэлементлар: калий, калсий, фосфор, магний;
• Микроэлементлар: темир, мис, кобалт, марганец, молибден, синк, хром, титан;
Женшен илдизларида бешта микроэлементнинг (мис, темир, молибден, марганец ва рух) тарқалишини ўрганиш вегетация даври охирига келиб уларнинг таркибининг аниқ ўсишини кўрсатди.[5]
Манбалар
- ↑ „Женшен ҳақида“. Қаралди: 16-сентабр 2023-йил.
- ↑ „Таркиби“. Женшен. Қаралди: 16-сентабр 2023-йил.
- ↑ „Тарихи ва кириб келиши“. Қаралди: 16-сентабр 2023-йил.[сайт ишламайди]
- ↑ „Русча wикипедиа“. Қаралди: 16-сентабр 2023-йил.
- ↑ „Русча Wикипедиа“. Женшен илдизлари.