Гномлар қироли Кирё, Голландиянинг Де Кемпен провинсияси фолклоридаги қаҳрамон
Каботер ва дон. Ҳ.К. Андерсенертаги учун расм

Кабаутер (нидерландча: Кабоутер) — Голландия фолклоридаги персонаж, ирланд лепреконининг, норвегия ниссеси, шотланд брауниси[1], немис коболдаси[2], рус домовойи ва бошқалар муқобили.

Этимология

Голланд ва бошқа тилларда кабаутерларни кўпинча гномлар билан адаштиришади. Кабаутерлар ва гномлар ўртасидаги асосий фарқ яшаш жойларида: кабаутерлар одамларнинг турар жойларида, тегирмонларда[3] ёки қўзиқоринларда, гномлар эса асосан ўрмонларда ёки ер остида яшайди. „Кабаутер“ сўзи (Нидерл нидерландча: Кабоутер) қадимги германча куƀа-Wалда („қўриқчи“) ёки куƀа-ҳулþа („уй қўриқчиси“, „Коболд“ сўзи шу сўздан олинган — яхши ёки ёмон уй руҳи) сўзларидан олинган кўринади. Қадимги инглиз тилида ўхшаш — cофгоду, cофгодас (пенатлар, ларлар) сўзлари бор.

„Гном“ сўзини биринчи марта ХВИ-асрда швейцариялик шифокор ва алкимёгари Парацелс муомалага киритган. У уларни баландлиги тахминан 40 см бўлган ўзига хос „элементаллар“ деб таърифлаган[4][5].

Фолклор ва оммавий маданиятда

Голландия фолклорида кабаутерлар, бўйи 15 дан 45 сантиметргача бўлган, одамлар уйларида, тегирмонда ёки қўзиқоринларда кичкина одамлар сифатида ифодаланади. Эркак кабутерларнинг узун соқоллари бор ва баланд, учли қизил ёки яшил шляпа кийишади. Одатда, одамлардан уялади.

Қадимги Голландия эртагида Ёғоч поябзал афсонасида кабаутер голландияликка қозиқ ва ёғоч поябзал ясашни ўргатади[6].

Кабаутерлар Рин Поортвлит расм чизган голландия ёзувчиси Вил Хейген китоби — Левен эн wеркен ван де Кабоутер (русча: Жизнь и труды каботеров), туфайли кенг шуҳрат қозонди, у 1977-йилда „Гномлар“ номи билан инглиз тилига таржима қилинган ва нашр этилган[7].

Замонавий оммабоп маданиятда Американинг Травелоcитй сайёҳлик агентлиги ўзининг реклама роликлари учун Поортвлитнинг расмлари услубида яратилган кабаутер ҳайкалчасидан фойдаланади, уни „Травелоcитйнинг саёҳатчи гноми“ деб аташади.

„Кабаутер“ сўзи, шунингдек, 1970-йилларда Нидерландияда мавжуд бўлган Роэл ван Дуйн томонидан у асос солган кабутерлар анархистик гуруҳига ном бериш учун ҳам ишлатилган.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ А Диcтионарй оф Фаириэс. Андоза:Нп3. ИСБН 0-14-004753-0. 
  2. ↑ Недерландс этймологисч wоорденбоэк бй Жан де Вриэс. Паге.905.
  3. ↑ Кабутерманнекин
  4. ↑ C.С. Леwис, Тҳе Дисcардед Имаге, п. 135 ИСБН 0-521-47735-2
  5. ↑ Бриггс, Катҳерине М. А Диcтионарй оф Фаириэс (неопр.). — Ҳармондсwортҳ, Миддлесех: Пенгуин (англ.)рус., 1976. — С. 339. — ИСБН 0-14-004753-0.
  6. ↑ Легенд оф тҳе Wооден Шоэс (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-07-04 санасида архивланган), ас ретолд бй Wиллиам Эллиотт Гриффис ин Дутч Фаирй Талес Фор Ёунг Фолкс. Неw Ёрк: Тҳомас Й. Cроwелл Cо., 1918. (Энглиш). Аваилабле онлине фром СурЛаЛуне Фаирй Талес.
  7. ↑ (1977) Гномес, Ҳаррй Н. Абрамс Инc., ИСБН 0-8109-0965-0 (20тҳ Аннив.) ИСБН 0-8109-5498-2 (30тҳ Аннив.)

Адабиётлар