Kanarang
Канаранг (форсча: کنارنگ) Сосонийлар империяси ҳарбий тизимидаги ўзига хос унвон бўлиб, империянинг шимоли-шарқий энг чекка чегаравий вилояти Абаршаҳр (Нишопур, Тус ва Абивард шаҳарлари кирган) қўмондони учун берилган. Византия манбаларида бу унвон чанарангес (юнонча: χαναράγγης) шаклида берилади ва кўпинча, масалан Прокопий асарларида, мансаб эгасининг ҳақиқий исми ўрнида қўлланади[2].
Бу унвон Эроннинг бошқа чегара ҳудудларини бошқарган амалдорларга берилган анъанавий марзбон унвони ўрнида қўлланган. Бошқа марзбонлар сингари, бу мансаб ҳам меросий бўлган. Уни эгаллаган сулола (Канарангийлар) илк бор Яздигард И (ҳ. 399–421) ҳукмронлиги даврида манбаларда тилга олинади. Бироқ, уларнинг келиб чиқиши Сосонийлардан аввалги, эҳтимол Парфия даврига бориб тақаладиган сулолага мансуб бўлган. Канарангийлар Сосонийлар империясининг шимоли-шарқий чегараларида юксак обрў-эътибор ва катта ваколатларга эга бўлганлар. Бу ҳолат буюк форс шоири Фирдавсийнинг Шоҳнома асарида уларнинг улуғлаб тасвирланишида ҳам ўз аксини топган[2][3]. Улар 628-йилда Сосонийларнинг сўнгги қудратли ҳукмдори Хусравни (ҳ. 590–628) тахтдан ағдарган йирик зодагон оилалар қаторида бўлганлар[4].
Бу сулола Сосонийлар давлатининг сўнгги кунларига қадар фаол бўлган. Араб манбаларида Канара номи билан тилга олинган шахс ҳал қилувчи ал-Қодисийя жангида эроний енгил отлиқларга қўмондонлик қилган. Унинг ўғли Шаҳриёр бин Канара эса жасорат билан жанг қилиб, охир-оқибат ҳалок бўлгани қайд этилади[5]. Кейинчалик бу оила Абдуллоҳ ибн Омир бошчилигида мусулмонларнинг Хуросонни забт этишига кўмаклашгани манбаларда қайд этилган. Бунинг эвазига Тус вилояти ҳамда Нишопур вилоятининг ярми устидан назоратни сақлаб қолиш ҳуқуқи билан тақдирланган[6]. Охир-оқибат уларни араб ҳарбий амалдори Ҳумайд ибн Қаҳтаба тор-мор этган бўлиб, бу воқеа, эҳтимол, халифа ал-Мансур (ҳ. 754–775) ҳукмронлиги даврида Ҳумайд ибн Қаҳтабанинг Хуросон ноиби бўлган пайтига тўғри келади[7][8].
Манбалар
- ↑ „стамп-сеал; безел Бритиш Мусеум“ (эн). Тҳе Бритиш Мусеум.
- ↑ 2,0 2,1 Ҳоуцма 1993, с. 975.
- ↑ Поуршариати 2008, сс. 266–267.
- ↑ Поуршариати 2008, сс. 155, 173.
- ↑ Поуршариати 2008, сс. 232–233, 269.
- ↑ Поуршариати 2008, сс. 272, 275–276.
- ↑ Cроне 2012, сс. 33–34.
- ↑ Поуршариати 2008, сс. 449–450.
Адабиётлар
- Cроне, Патриcиа. Тҳе Нативист Пропҳец оф Эарлй Исламиc Иран: Рурал Револт анд Лоcал Зороастрианисм. Cамбридге Университй Пресс, 2012 — 1–543-бет. ИСБН 9781139510769.
- Э.Ж. Брилл'с фирст энcйcлопаэдиа оф Ислам 1913-1936, Волуме ВИИИ. БРИЛЛ, 1993. ИСБН 90-04-09794-5.
- Поуршариати, Парванеҳ. Деcлине анд Фалл оф тҳе Сасаниан Эмпире: Тҳе Сасаниан-Партҳиан Cонфедераcй анд тҳе Араб Cонқуэст оф Иран. И.Б. Таурис, 2008. ИСБН 978-1-84511-645-3.