Кефе эялети ёки Каффа[1] – Усмонийлар империяси таркибидаги эялетлардан бири. Қора денгизнинг шимолий соҳиллари бўйлаб чўзилган бўлиб, унинг асосий санжаги ҳисобланмиш Пошо санжаги Қримнинг жанубий қирғоғида жойлашган. Бу эялет Қрим хонлигидан тўлиқ ажратилган ҳолда бевосита Усмонийлар бошқарувида бўлган[2]. Пойтахти Кефе (туркча: Каффа), ҳозирги Қримнинг Феодосия шаҳри бўлган.

Кефе эялети
1568–1774

Кефе эялети 1609-йилда
Маъмурий марказКаффа
Ареа
 • Cоординатес45°2′Н 35°22′Э / 45.033°Н 35.367°Э / 45.033; 35.367
Тарихи 
• Ташкил этилган
1568
1774-йил 21-июл 1774
Аввалги давлат
Кейинги давлат
Румелиа эялети
Қрим хонлиги
Ҳозирда таркибида Россия
 Украина (Де журе)

Тарихи

Каффа шаҳри ва унинг атрофидаги ҳудудлар 1475-йилда турклар томонидан генуаликларни тор-мор этгач, Усмонийлар тасарруфига ўтган ва шу йили маркази Каффада жойлашган санжак ташкил этилган[3]. Кефе эялети 1568-йилда бейлербейлиги сифатида ташкил этилган[4]. ХВИИ асрда Авлиё Чалабий ёзганидек, эялетдаги санжаклар хонлар томонидан эмас, „Усмоний султони томонидан тўғридан-тўғри тайинланган воиводалар томонидан бошқарилган“[5]. 1774-йилдаги Кючюк-Кайнаржа сулҳига биноан эялет қисқа муддатга мустақил Қрим хонлиги таркибига қўшиб юборилган[6]. 1783-йилда эса хонликнинг ўзи Россия империяси томонидан босиб олинган[7].

Маъмурий бўлинмалари

Авлиё Чалабийнинг маълумотларига кўра, ХВИИИ асрда Каффа вилояти таркибида 6 та санжак мавжуд бўлган[5]:

  1. Балıклаğа санжаги (Балаклава)
  2. Керç санжаги (Керч)
  3. Таман санжаги (Таман)
  4. Çэркез Şагаке санжаги (Кҳегайк – Анападаги черкезлар)
  5. Балıсıра санжаги (Билосарай Спит)
  6. Азак санжаги (Азов)

1700–1730-йилларда Кефе бейлербейлигининг маъмурий бўлинмалари қуйидагича бўлган[8]:

  1. Пошо санжаги (Паşа Санcаğı, Феодосия)
  2. Аккерман санжаги (Аккерман Санcаğı, Билҳород-Днистровскйи)
  3. Бендер санжоғи (Бендер Санcаğı, Бендер)
  4. Ацҳу қал’аси санжаги (Кал’а-и Аçу Санcаğı, Славянскй тумани)
  5. Зане санжаги (Зане Санcаğı, Азов қал’аси)
  6. Кинбурн санжаги (Кıлбурун Санcаğı, Кинбурн қўлтиғи)

Кефе санжаги

Дастлабки бўлинмалар[9]:

  1. Менгуб қозиси (Мангуп)
  2. Суğдак қозиси (Судак)
  3. Керч қозиси (Керч)
  4. Азак қозиси (Азов)
  5. Таман қозиси (Таман)

Манбалар

  1. ↑ Фрöҳлич, Wернер „Соме Провинcес оф тҳе Оттоман Эмпире“. Геонамес. 2018-йил 4-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 25-феврал.
  2. ↑ Фишер 2014, с. 14.
  3. ↑ Фишер 2014, с. 35.
  4. ↑ Гöйüнç, Нежат; Теşкилâтı, Османлı Девлети'нде Таşра. Османлı, Cилт 6: Теşкилâт, Ени Тüркие Яйıнларı (тр), Анкара, 1999 — 77-бет. ИСБН 975-6782-09-9. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Çэлеби, Эвлия; вон Ҳаммер-Пургсталл, Жосепҳ. Нарративе оф Травелс ин Эуропе, Асиа, анд Африcа ин тҳе Севентеэнтҳ Cентурй. Ориэнтал Транслатион Фунд, 1834 — 90-бет. 
  6. ↑ Áгостон & Мастерс 2010, с. 125.
  7. ↑ Áгостон & Мастерс 2010, с. 112.
  8. ↑ Орҳан Кıлıç, ХВИИ. Йüзйıлıн İлк Ярıсıнда Османлı Девлети’нин Эялет ве Санcак Теşкилатланмасı, Османлı, Cилт 6: Теşкилâт, Ени Тüркие Яйıнларı, Анкара, 1999, ИСБН 975-6782-09-9, п. 92. (туркча)
  9. ↑ 9,0 9,1 ЙÜCЕЛ ÖЗТÜРК. Cаффа (Кефе). Ислам Энcйcлопедиа.

Адабиётлар