Ziyosfera

Kiberqurol

СпОC қо'мондони АФCЕА Роcкй Моунтаин Cйберспаcе Симпозиум 2022 да нутқ со'зламоқда

Киберқурол — одатда киберҳужумнинг бир тури сифатида ҳарбий разведка мақсадларида фойдаланиладиган зарарли дастур сифатида таърифланади. Ушбу турдаги қуроллар қаторига компютер вируслари, троян дастурлари, жосуслик дастурлари ва қуртлар каби зарарли дастурлар киради. Улар мавжуд дастурий таъминотга зарарли код-алгоритмини киритиши мумкин. Бу эса компютерни оператор томонидан буюрилмаган ҳаракатлар ёки жараёнларни бажаришига олиб келади.

Хусусиятлари

Киберқурол, одатда, давлат ёки нодавлат ташкилотлари томонидан ҳомийлик қилиниш асосида фойдаланилади. Акс таъсир натижасида жосуслик ёки куч ишлатишни талаб қилувчи мақсадларга хизмат қилади мавжуд тизимга қарши қўлланади. Киберқурол одатда аскар ёки айғоқчи томонидан қилинишини талаб қилувчи ҳаракатларни амалга оширади. Тинчлик даврида ҳомий инсон ресурси томонидан тўғридан-тўғри фойдаланса, ноқонуний ёки ҳарбий ҳаракатлар пайтида ушбу қурол туридан фойдаланади. Ҳуқуқий масалалар нишоннинг шахсий ҳаёти ва киберҳужумни қабул қилиб олувчи мамлакат суверенитети бузилишни ўз ичига олади[1]. Бундай ҳаракатларга мисол сифатида яшириш кузатув, ма'лумотларни о'г'ирлаш ва электрон ёки жисмоний йўқ қилиш кабилар кириши мумкин. Киберқурол, деярли, мақсадли гуруҳга тўғридан-тўғри ёки билвосита молиявий зарар келтирса-да, ҳомийнинг бевосита молиявий даромадлари ушбу агент синфининг асосий мақсади ҳисобланмайди. Кўпинча, киберқуроллар, дастурий таъминот бўлишига қарамай, у ҳужум қиладиган тизимга жисмоний ёки функсионал зарар етказиш билан боғлиқ[2]. Бироқ, расмий равишда киберқурол нимадан иборат эканлиги борасида консенсус мавжуд эмас.

Ботнетларни ташкил қилиш учун болалар скриптлари томонидан қўлланадиган зарарли дастурлардан фарқли ўлароқ, ҳужум қилинган машиналарнинг эгалиги, жисмоний жойлашуви ва нормал роли кўп жиҳатдан аҳамияциз бўлиб, киберқуроллар иккала фойдаланиш эксплуатацияда танланган. Ҳужум қилишдан олдин, киберқурол, одатда турли усуллар билан нишонни аниқлайди[3]. Худди шундай, шахсий ёки молиявий маълумотларни ўғирлаш учун фирибгарлар томонидан қўлланадиган зарарли дастурлар пастроқ танланганлик ва кенгроқ тарқалишни намойиш этади.

Киберқуроллар кўп сабабларга кўра хавфли ҳисобланади. Жисмоний таркибий қисмларнинг етишмаслиги туфайли уларни кузатиш ёки ҳимоя қилиш одатда қийин бўлади[4]. Уларнинг анонимлиги уларга ҳужум содир бўлгунга қадар аниқланмаган тизимларда яшириниш имконини беради[5]. Ушбу ҳужумларнинг аксарияти „Зеро-дай“(компаниялар дастурий таъминотдаги заифликларни тузатиши учун нол кун вақти бор) дан фойдаланади. Бундан ташқари, улардан ҳимоя қилиш учун кибер ҳимоя воситаларидан кўра ишлаб чиқариш анча арзон. Кўпинча бир кучдан киберқуроллар қарама-қарши кучлар томонидан олинади ва кейинчалик WаннаCрй[6] ва НотПетя киберқуролларида кўриниб турганидек, асл кучга қарши фойдаланиш учун қайта йўналтирилади[7].

Матбуотда киберқурол атамаси тез-тез ишлатилса-да[8][9], баъзи мақолаларда сўздан қочиш, ўрнига „интернет қуроли“, „ҳаcк“ ёки „вирус“ каби атамалар қўлланади[10]. Асосий тадқиқотчилар ушбу атаманинг талаблари ҳақида баҳслашадилар, шу билан бирга агентнинг „қурол“ сифатида ишланишига ишора қиладилар[11]. Айниқса дастурий таъминотни ишлаб чиқиш ҳамжамияти бу атамани камдан-кам ишлатади.

Мисоллар

Қуйидаги зарарли дастур агентлари одатда юқоридаги мезонларга жавоб беради. Саноат хавфсизлиги бўйича мутахассислар томонидан расмий равишда, шу тарзда ҳавола қилинган ёки ҳукумат ёки ҳарбий баёнотларда шундай тасвирланган:

Тарихи

Стухнет биринчи ва энг нуфузли киберқуроллардан бири эди[12][13]. 2010-йилда АҚШ ва Исроил томонидан Эрон ядровий иншоотларига ҳужум қилиш учун бошланган[14]. Стухнет биринчи йирик киберқурол ҳисобланади. Стухнет шунингдек, биринчи марта бир миллат бошқа давлатга ҳужум қилиш учун киберқуролдан фойдаланган[15]. Стухнет ҳужумларидан кейин Эрон Американинг энг йирик молиявий институтларини, жумладан Ню-Ёрк фонд биржасини нишонга олиш учун киберқуролдан фойдаланган[16].

Кейинчалик Стухнетдан кейин 2011-йилда Дуқу ва 2012-йилда Фламе пайдо бўлади[17]. Фламенинг мураккаблиги ўша пайтда тенгсиз эди[18]. У тарқатиш учун Миcрософт Wиндоwс тизимидаги заифликлардан фойдаланган[19]. Дастур, хусусан, Эрон нефт терминалларини нишонга олади[20].

2017-йилда маълумотлар бузилиши давлат идоралари томонидан қўлланадиган хавфсиз хакерлик воситалари учинчи шахслар томонидан олиниши ва баъзан фош этилиши мумкинлигини кўрсацди. Бундан ташқари, маълум қилинишича, бундай воситалар устидан назоратни йўқотиб бўлгач, ҳукумат „фойдаланишларни фирибгарлар, жиноятчилар ёки бошқа ҳар қандай мақсадда қайта ишлатиш учун очиқ қолдиради“[21]. Cлаудио Гуарниэри, Халқаро Амнистия ташкилоти технологи: "Охирги ойлардаги ошкор қилиш ва сизиб чиқишлардан билиб олганимиз шундан иборатки, номаълум заифликлар аниқ йўқолганидан кейин ҳам сир сақланади ва бу мас’улияцизлик ва қабул қилиб бўлмас нарса"[21].

Шунингдек, ўша йили WикиЛеакс Марказий разведка бошқармаси эксплуатацияси ва воситаларининг тафсилотларини ўз ичига олган бир қатор Ваулт 7 ҳужжатларини эълон қиладу. Жулиан Ассанге нашрдан олдин уларни „қуролсизлантириш“ устида ишлаётганини айтади[22][23]. Кибержиноятчиларни қуролсизлантириш тегишли дастурий таъминот сотувчилари билан уларнинг маҳсулотларидаги заифликлар тўғрисидаги маълумотлар, шунингдек, ямоқларни автоном ишлаб чиқиш (очиқ кодли дастурий таъминот учун) бўйича потенциал ёрдам билан боғланиш шаклида амалга оширилиши мумкин. Учинчи шахслар томонидан хакерлик воситаларидан фойдаланиш, айниқса, Қўшма Штатлар Миллий Хавфсизлик Агентлигига (НСА) таъсир кўрсатади. 2016-йилда НСА хакерлик воситалари ҳақидаги маълумот Хитойнинг АТП3 хакерлик гуруҳи томонидан қўлга киритилади. Бу уларга асбобнинг ўз версиясини тескари муҳандислик қилиш имконини беради. Кейинчалик Америка Қўшма Штатлари нишонга олинмаган бўлса-да, у Европа ва Осиё мамлакатларига қарши ишлатилган[24][25]. Ўша йилнинг охирида „Шадоw Брокерс“ деб номланган аноним гуруҳ НСА воситаларини Интернетга сиздириб юборади[25][26]. Ушбу икки гуруҳнинг бир-бирига алоқадорлиги маълум эмас ва АТП3 Шадоw Брокерс гуруҳидан камида бир йил олдин асбобларга кириш ҳуқуқига эгаликни қўлга киритади[25]. Сиздирилган воситалар НСА билан ишлайдиган Эқуатион Гроуп киберуруш гуруҳи томонидан ишлаб чиқилган эди[25].

Шадоw Брокерс томонидан аниқланган воситалар орасида НСА томонидан Миcрософт Wиндоwс-даги хатолардан фойдаланиш учун фойдаланилган ЭтерналБлуэ ҳам бўлган[27]. Бу Миcрософт компаниясини асбобдан ҳимояланиш учун янгиланишларни чиқаришга ундайди[28]. Шадоw Брокерс ЭтерналБлуэ асбобини оммавий равишда чиқарганида, ундан Шимолий Корея ва Россия хакерлари тезда фойдаланадилар ва уни мос равишда WаннаCрй ва НотПетя[29] рансомwаре дастурига айлантирадилар. Дастлаб, Украинада ишга туширилган, лекин, кейинчалик бутун дунё бўйлаб тарқалган НотПетя қаттиқ дискларни шифрлайди ва фойдаланувчиларни ҳеч қачон маълумотларни қайтармаса ҳам, ўз маълумотлари учун тўлов тўлашга мажбур қилади[30].

2018-йил сентабр ойида Қўшма Штатлар Мудофаа вазирлиги мамлакат миллий манфаатлари учун киберқуролдан фойдаланишини расман тасдиқлайди[31].

Потенсиал қоидалар

Киберқуролни тўлиқ тартибга солиш имконсиз бўлса-да, тартибга солишнинг мумкин бўлган, эҳтимолий тизимлари таклиф қилинган[32]. Бирор бир тизимда кибер қуроллар давлат томонидан қўлланилмаса, мамлакатнинг жиноят қонунчилигига, давлат томонидан қўлланилганда эса халқаро уруш қонунларига бўйсунади. Таклиф этилаётган тизимларнинг аксарияти киберқуролдан нотўғри фойдаланишни тўхтатиш учун халқаро ҳуқуқ ва қонунларга таянади. Қуролларнинг замонавийлигини инобатга олган ва илгари мавжуд бўлган киберқуролларни ҳисобга олган ҳолда, ишлаб чиқилмаган қонунлар уларга қандай татбиқ этилиши ҳақида ҳам муҳокама қилинган.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Доwнес, Cатҳй (2018). „Стратегиc Блинд–Споц он Cйбер Тҳреац, Веcторс анд Cампаигнс“. Тҳе Cйбер Дефенсе Ревиэw. 3-жилд, № 1. 79–104-бет. ИССН 2474-2120. ЖСТОР 26427378.
  2. ↑ Стевенс, Тим (2017-01-10). „Cйберwеапонс: ан эмергинг глобал говернанcе арчитеcтуре“. Палграве Cоммуниcатионс (инглизча). 3-жилд, № 1. 1–6-бет. дои:10.1057/палcоммс.2016.102. ИССН 2055-1045.
  3. ↑ „Cйбер Wеапон Таргет Аналйсис“ (2014-йил 26-май).
  4. ↑ Стевенс, Тим (2017-01-10). „Cйберwеапонс: ан эмергинг глобал говернанcе арчитеcтуре“. Палграве Cоммуниcатионс (инглизча). 3-жилд, № 1. 1–6-бет. дои:10.1057/палcоммс.2016.102. ИССН 2055-1045.
  5. ↑ Тепперман, Жонатҳан. „Тҳе Мост Сериоус Сеcуритй Риск Фаcинг тҳе Унитед Статес“ (эн-УС). Тҳе Неw Ёрк Тимес (2021-йил 9-феврал). Қаралди: 2022-йил 5-май.
  6. ↑ Накашима, Эллен; Тимберг, Cраиг. „НСА оффиcиалс wорриэд абоут тҳе дай иц потент ҳаcкинг тоол wоулд гет лоосе. Тҳен ит дид.“. Тҳе Wашингтон Пост (2017-йил 16-май). Қаралди: 2022-йил 9-май.
  7. ↑ Брандом. „А неw рансомwаре аттаcк ис ҳиттинг аирлинес, банкс анд утилитиэс аcросс Эуропе“ (эн). Тҳе Верге (2017-йил 27-июн). Қаралди: 2022-йил 9-май.
  8. ↑ „Поwерфул 'Фламе' Cйберwеапон Торчинг Мидеаст Cомпутерс : Дисcоверй Неwс“. Неwс.дисcоверй.cом (2012-йил 30-май). 2012-йил 1-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 7-декабр.
  9. ↑ „Инфосеcуритй – 2012: Тҳе Еар Малwаре Wент Нуcлеар“. Инфосеcуритй-магазине.cом (2012-йил 5-декабр). Қаралди: 2012-йил 7-декабр.
  10. ↑ Перлротҳ. „Вирус Инфеcц Cомпутерс Аcросс Миддле Эаст - НЙТимес.cом“. Биц.блогс.нйтимес.cом (2012-йил 28-май). Қаралди: 2012-йил 7-декабр.
  11. ↑ „Инфосеcуритй – Касперскй лоокс ат тҳе wреcкаге оф Wипер малwаре“. Инфосеcуритй-магазине.cом (2012-йил 29-август). Қаралди: 2012-йил 7-декабр.
  12. ↑ Стевенс, Тим (2017-01-10). „Cйберwеапонс: ан эмергинг глобал говернанcе арчитеcтуре“. Палграве Cоммуниcатионс (инглизча). 3-жилд, № 1. 1–6-бет. дои:10.1057/палcоммс.2016.102. ИССН 2055-1045.
  13. ↑ Фарwелл, Жамес П.; Роҳозински, Рафал (2012-09-01). „Тҳе Неw Реалитй оф Cйбер Wар“. Сурвивал. 54-жилд, № 4. 107–120-бет. дои:10.1080/00396338.2012.709391. ИССН 0039-6338.
  14. ↑ Фарwелл, Жамес П.; Роҳозински, Рафал (2011-02-01). „Стухнет анд тҳе Футуре оф Cйбер Wар“. Сурвивал. 53-жилд, № 1. 23–40-бет. дои:10.1080/00396338.2011.555586. ИССН 0039-6338.
  15. ↑ Доолей, Жоҳн Ф. (2018), Доолей, Жоҳн Ф. (муҳ.), „Cйбер Wеапонс анд Cйбер Wарфаре“, Ҳисторй оф Cрйптограпҳй анд Cрйптаналйсис: Cодес, Cипҳерс, анд Тҳеир Алгоритҳмс (инглизча), Чам: Спрингер Интернатионал Публишинг: 213–239, дои:10.1007/978-3-319-90443-6_13, ИСБН 978-3-319-90443-6, қаралди: 2022-05-05
  16. ↑ „Ҳоw Cйбер Wеапонс Аре Чангинг тҳе Ландсcапе оф Модерн Wарфаре“ (эн-УС). Тҳе Неw Ёркер (2019-йил 18-июл). Қаралди: 2022-йил 5-май.
  17. ↑ Фарwелл, Жамес П.; Роҳозински, Рафал (2012-09-01). „Тҳе Неw Реалитй оф Cйбер Wар“. Сурвивал. 54-жилд, № 4. 107–120-бет. дои:10.1080/00396338.2012.709391. ИССН 0039-6338.
  18. ↑ Доwнес, Cатҳй (2018). „Стратегиc Блинд–Споц он Cйбер Тҳреац, Веcторс анд Cампаигнс“. Тҳе Cйбер Дефенсе Ревиэw. 3-жилд, № 1. 79–104-бет. ИССН 2474-2120. ЖСТОР 26427378.
  19. ↑ „Cйбер Wеапон Таргет Аналйсис“ (2014-йил 26-май).
  20. ↑ „Поwерфул 'Фламе' Cйберwеапон Торчинг Мидеаст Cомпутерс : Дисcоверй Неwс“. Неwс.дисcоверй.cом (2012-йил 30-май). 2012-йил 1-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 7-декабр.
  21. ↑ 21,0 21,1 Cох. „Ёур Говернмент'с Ҳаcкинг Тоолс Аре Нот Сафе“ (эн-ус). Мотҳербоард. 2017-йил 17-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
  22. ↑ Фох-Бреwстер. „Жулиан Ассанге: Wикилеакс Май Ҳаве Эвиденcе CИА Спиэд Он УС Cитизенс“. Форбес. Қаралди: 2017-йил 15-апрел.
  23. ↑ „WикиЛеакс воwс то дисcлосе CИА ҳаcкинг тоолс; CИА то инвестигате“. СеарчСеcуритй. Қаралди: 2017-йил 15-апрел.
  24. ↑ Перлротҳ, Ниcоле; Сангер, Давид Э.; Шане, Сcотт. „Ҳоw Чинесе Спиэс Гот тҳе Н.С.А.’с Ҳаcкинг Тоолс, анд Усед Тҳем фор Аттаcкс“ (эн-УС). Тҳе Неw Ёрк Тимес (2019-йил 6-май). Қаралди: 2022-йил 5-май.
  25. ↑ 25,0 25,1 25,2 25,3 Доффман. „Чина Сет Трапс То Cаптуре Дангероус НСА Cйбераттаcк Wеапонс: Неw Репорт“ (эн). Форбес. Қаралди: 2022-йил 5-май.
  26. ↑ Паглиэрй. „Ҳаcкер cлаимс то бе селлинг столен НСА спй тоолс“. CННМоней (2016-йил 15-август). 2022-йил 5-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
  27. ↑ Накашима, Эллен; Тимберг, Cраиг. „НСА оффиcиалс wорриэд абоут тҳе дай иц потент ҳаcкинг тоол wоулд гет лоосе. Тҳен ит дид.“. Тҳе Wашингтон Пост (2017-йил 16-май). Қаралди: 2022-йил 9-май.
  28. ↑ „Инфосеcуритй – 2012: Тҳе Еар Малwаре Wент Нуcлеар“. Инфосеcуритй-магазине.cом (2012-йил 5-декабр). Қаралди: 2012-йил 7-декабр.
  29. ↑ Брандом. „А неw рансомwаре аттаcк ис ҳиттинг аирлинес, банкс анд утилитиэс аcросс Эуропе“ (эн). Тҳе Верге (2017-йил 27-июн). Қаралди: 2022-йил 9-май.
  30. ↑ Перлротҳ. „Вирус Инфеcц Cомпутерс Аcросс Миддле Эаст - НЙТимес.cом“. Биц.блогс.нйтимес.cом (2012-йил 28-май). Қаралди: 2012-йил 7-декабр.
  31. ↑ „Ҳоw Cйбер Wеапонс Аре Чангинг тҳе Ландсcапе оф Модерн Wарфаре“ (эн-УС). Тҳе Неw Ёркер (2019-йил 18-июл). Қаралди: 2022-йил 5-май.
  32. ↑ Стевенс, Тим (2017-01-10). „Cйберwеапонс: ан эмергинг глобал говернанcе арчитеcтуре“. Палграве Cоммуниcатионс (инглизча). 3-жилд, № 1. 1–6-бет. дои:10.1057/палcоммс.2016.102. ИССН 2055-1045.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Kiberqurol" dan olindi