Kokkola
Коккола — Финландиядаги шаҳар ва мунисипалитетдир. Шаҳар Марказий Остроботния минтақасида жойлашган. Шаҳар аҳолиси 47,915 (31 декабр 2021). Қўшни муниципалитетлар — Ҳалсуа, Калажоки, Каннус, Каустинен, Кроноби, Лестижарви, Ларсмо ва Тоҳолампи.
Муниципалитет билан икки тилда гаплашади 84,2% Финландия ва 13,9% швед тилида сўзлашувчилар.
2020-йилда Коккола ўзининг 400 йиллигини нишонлади.
Этимологияси
Номи
Энг қадимги швед манбаларида Коккола Карлаби номи билан тилга олинади. Шаҳар швед тилида Гамлакарлебй номи билан танилга.1977-йил 1-январгача Каарлела (Сwедиш) атрофидаги ер муниципалитети тузилмагунча) Коккола билан бирлаштирилди ва шаҳар шведча Карлебй номини олди. Бу сўз „эски“, карл (англиканлаштирилган Чарлз) деган маънони англатади, германча эркак исми, кўплаб қиролларнинг номи, оддийгина „одам“ маъносини англатади ва " қишлоқ" деган маънони англатади, шунинг учун шаҳар номи ноаниқ бўлиб, „эски Чарлз қишлоғи“ ёки „қари одам қишлоғи“ деб юритилади. Лотинча номи Каролина Ветус эди. Шаҳар асосчиси Густав ИИ Адолф, эҳтимол, шаҳарни отаси Швеция қироли Карл ИХ шарафига атаган. Финландия номи эҳтимол Кокколанинг шаҳар жойида жойлашган тор кўрфазидан олинган. Бир эртакга кўра, у ерда денгиз бургутлари (фин мерикотка ёки кокко) яшаган[1]. Бошқа бир назарияга кўра, бу ном одамларни душман қўшинларига яқинлашиш тўғрисида огоҳлантириш учун ишлатилган қадимий сигнал оташларидан (кокко) келиб чиққан.
Гералдика
Кўккўла герби 1620-йилда шаҳар ташкил этилганлиги муносабати билан чиқарилган шаҳар муҳри асосида яратилган. Нақш шаҳар ташкил этилганидан 19-асргача бўлган тарихида муҳим рол ўйнаган смола ёқиш ва смола савдосининг рамзи ҳисобланади. Герб Олоф Эрикссон ва Инто И. Суоминен томонидан ишлаб чиқилган ва 1956-йил 17-декабрда фойдаланиш учун тасдиқланган[2][3][4].
Тарихи
Коккола шаҳри 1620-йилда Финландия Швеция империясининг бир қисми бўлган ва Финландиянинг энг қадимги шаҳарларидан бири бўлганида Швеция қироли Густав ИИ Адолф томонидан ижарага олинган. Подшоҳ, шунингдек, учи ва вилкасидан учта ёнаётган алангали қатрон бочкасини шаҳар муҳри сифатида ишлатишга қарор қилди, чунки ўша пайтдаги смола савдоси Кўккўла юк ташиш порти сифатида ташкил этилган. Швеция-Финландиянинг етакчи сиёсатчиларидан бири бўлган Андерс Чйдениус (1729-1803) иқтисодий эркинликнинг ашаддий тарафдори бўлган ва Швеция парламентида эркин ташқи савдо ва кейинги ижтимоий ислоҳотлар учун курашган. 1765-йилда Швеция парламенти Коккола шаҳрига асосий ҳуқуқларни берди. Коккола Финландиянинг муҳим кемасозлик марказига айланди. Қатрон савдоси ва кемасозлик саноати натижасида Кўккола бир муддат Финландиянинг энг бой шаҳарларидан бири бўлган.
Қрим урушининг бир қисми бўлган Аланд уруши пайтида 1854-йил 7-июнда шаҳарчада "Халкокари отишмаси " деб номланувчи қизиқарли тарихий воқеа содир бўлди. ҲМС Вултуре ва ҲМС Одиннинг қироллик денгиз пиёдалари шаҳардаги жамоат мулки билан „урушдан фойдаланиш қоидаларига мувофиқ“ муомала қилиш учун қирғоққа чиқишга ҳаракат қилишди. Денгизчилар қўшинлар, артиллерия ва эҳтимол рус маслаҳатчилари ва ҳарбийлари томонидан қўллаб-қувватланган ов милтиқлари билан қуролланган маҳаллий ҳимоячилар томонидан қайтарилди. Британиянинг 9 та кичик кемасидан бири (ўқотар қайиқ) ҳимоячилар қўлига тушди. Шундай қилиб, бу қайиқ 1914-йилда ҳали ҳам чет элда бўлган Қироллик денгиз флотининг ягона кемаси эди. Қайиқ бугунги кунгача музей об’экти бўлиб, уни Кўккўладаги инглиз боғида кўриш мумкин. Бирлашган Қиролликнинг бир неча сўровига қарамай, шаҳар кенгаши қайиқни қайтаришни рад этди, яқинда Лондоннинг лорд мери Жон Штуттард . Британия Ғазначилиги ҳар йили маҳаллий черков жамоатига тўқнашув пайтида ҳалок бўлган тўққиз Қироллик денгиз пиёдасининг қабрларини сақлаш учун кичик миқдорда тўлайди[5].
Бу ҳалокатли воқеа ҳақидаги қизиқарли маълумотларни Британия газеталари архивида топиш мумкин.
Шаҳарда 1933-йилгача швед тилида сўзлашувчилар кўпчиликка эга эди.
1977-йилда Каарлела муниципалитети (Сwедиш)) Коккола (шведча шу пайтгача: Гамлакарлебй) таркибига бирлаштирилди).2009-йилда Лохтажа, Калвия ва Уллава муниципалитетлари Коккола билан бирлаштирилди.
Географияси
Коккола Марказий Остроботния вилоятининг пойтахти бўлиб, у Болтиқ денгизининг энг шимолий қисмида , Ботния кўрфази қирғоғида жойлашган. Кейинги йирик шаҳарлар — Вааса жануби-ғарбда 121 километр (75 миля) ва Оулу шимоли-шарқда 198 километр (123 миля) жойлашган. Пойтахт Хелсинкигача бўлган масофа жанубдан 483 километр (300 миля) дир. Қўшни шаҳарлар ва муниципаллар шимолий шарқда Калажоки, шарқда Каннус ва Тоҳолампи, жанубий шарқда Халсуа ва Каустинен, жанубда Кроноби ва жанубий ғарбда Ларсмо .
Кўккўла атрофидаги ҳудуднинг ландшафти текис, Остроботния ҳудудига хос бўлиб, қуруқликдан кўплаб дарё оқимлари оқиб ўтади. Минтақанинг энг катта дарёси Перхонжоки бўлиб, у Коккола шимолидаги Ботния кўрфазига қуйилади.
Кўккўладаги музликдан кейинги йиллик тикланиш даражаси 8,8 мм ни ташкил қилади. Шундай қилиб, шаҳар барпо этилганда ҳозирги Кокколанинг катта ҳудудлари сув остида эди.
Иқтисодиёти
Коккола — Марказий Остроботния минтақасидаги пойтахт ва энг катта шаҳар. Кимё саноати асосий иш берувчи ҳисобланади. Саноат зонаси ва шаҳар порти Йкспиҳлажада жойлашган. ОМГда кобалт заводи бор. Фреэпорт/Умиcоре нефтни қайта ишлаш заводи Хитойдан ташқаридаги ягона йирик кобалтни қайта ишлаш заводидир[6]. Болиденда синк ўсимлик мавжуд. Кимёвий конгломерат бўлган Кемира ҳозирда бир нечта корпорациялар ўртасида бўлинган саноат паркини қурди. Бундан ташқари, шаҳарда жойлашган саноат тармоқларига металлга ишлов бериш, қуйиш, тўқимачилик, пластмасса, озиқ-овқат ва дурадгорлик киради. Энг йирик иш берувчилар қуйидагилардир (2011):
- Коккоа шаҳри тахминан. 2.350
- Ижтимоий ва соғлиқни сақлаш хизматлари марказий Остроботния қўшма шаҳар бошқармаси (Соите) 2,500
- Болиден Коккола Ой (рух) 500
- Умиcоре (2019 йилгача Фреэпорт Cобалт Ой эди)[6] (кобалт) 420
- КПО гуруҳи (чакана) 400
- Ҳалпа-Халли (чакана) 300
- CАББ Ой (нозик кимёвий моддалар) 200
Коккола порти Йкспиҳлажада, тахминан 5 км (3 ми) да жойлашган шаҳар марказидан ва у Финландиядаги энг гавжум портлардан бири. Четдан нефт, руда ва оҳактош, қайта ишланган маҳсулотлар ва ёғоч экспорт қилинади, темир рудаси транзит қилинади.
2006-йилда қуриб битказилган Чйдениа савдо маркази Кўккўла марказида жойлашган[7]. Савдо марказига ҳар йили 2 миллионга яқин одам ташриф буюради[8].
Транспорти
Коккола Ботния кўрфазининг қирғоғида жойлашган бўлиб, Европа қирғоқ бўйидаги Э8 йўли (Финландия 8-магистрали) орқали Оулу ва Туркуни Вааса орқали боғлайди. Финландия 28 автомагистрали Коккола шаҳридан бошланади ва Кажаанигача боради. Финландия 13 автомагистрали Коккола шаҳридан бошланади ва Финландия орқали Нуижамаа чегарасига, Жйвäскйлä ва Миккели орқали Россияга ўтади. Манзарали „7 кўприкли архипелаги йўли“ (749-йўл) Коккола ва Якобстад (фин: Пиэтарсаари) ўртасидаги қирғоқ бўйлаб ўтади.). Коккола-Пиэтарсаари аэропорти 22 километр (14 ми) Кроноби шаҳридаги Коккола шаҳридан. Коккола темир йўл станцияси Сеинäжоки-Оулу темир йўли бўйлаб тўхташ жойи бўлиб, Хелсинки ва Кемижарви ўртасида Тампере ва Сейнажоки орқали қатнови амалга оширилади, у ерда Пендолино тезюрар поезди ишлайди. Кўккўладан йўловчи паром қатнови йўқ.
Маданият ва диққатга сазовор жойлари
Спорти
Қиш мавсумида Коккола умумий узунлиги 150 км (93 ми) бўлган 20 та чанғи йўлакларини таклиф этади. . Коккола иккинчи энг юқори Финландия лигасида (местис) ўйнайдиган Ҳермес хоккей клубининг уйидир. Бундан ташқари, Финландиянинг иккинчи энг юқори лигасида (Йккöнен) ўйнайдиган Кокколан Палловеикот (КПВ) ва учинчи юқори Финландия лигасида (Какконен) ўйнайдиган Гамлакарлебй Боллклубб (ГБК) футбол клублари мавжуд. Кокколанинг Кокколан Тиикерит волейбол жамоаси энг юқори Финландия волейбол лигасида ва эркаклар ўртасида Финландиянинг амалдаги чемпиони (Лентопаллон Местарууслиига)да фаол. Елкан клублари орасида Гамлакарлебй Сегелфöренинг, Кокколан Пуржеҳтижат ва Кокколан венекерҳо киради . Американинг Карлебй Гоац футбол жамоаси ҳам бор, у учинчи энг юқори Финландия Америка футбол лигасида (Америккалаисен жалкапаллон ИИ-дивисиоона) ўйнайди.
Таълими
Коккола кўплаб мактабгача таълим муассасаларига эга, уларнинг баъзилари болаларга эрта ёшдан бошлаб икки тилда таълим беришади (асосан фин-инглиз ёки фин-швед). Фин тилида 25 та ва швед тилида 8 та мактаб мавжуд. Бундан ташқари, фин тилида сўзлашувчи ўқувчилар учун учта ва швед тилида сўзлашувчилар учун битта ўрта мактаб мавжуд. Баъзи мактаблар икки томонлама касбий таълим ва таълимни таклиф қилади. Коккола университет консорциуми Чйдениус институти Жйвäскйлä, Оулу ва Вааса университетлари ҳомийлигида ўқув ва тадқиқот ишларини олиб боради. У катталар таълимига ихтисослашган. Финландиялик ва чет эллик талабалар учун университет очиқ таълим, таълим, ижтимоий хизматлар ва соғлиқни сақлаш хизматлари ва менежмент соҳаларида мутахассислар учун қўшимча таълимни ташкил қилади. Cентриа Амалий Фанлар Университети [Финча номи: Cентриа амматтикоркеакоулу ], шунингдек, Коккола шаҳрида жойлашган бўлиб, унинг бошқа бўлими Йливиэскада жойлашган ва Якобстад фин тили билан бир қаторда инглиз тилида уч хил бакалавриат дастурини таклиф қилувчи халқаро институтдир.
Манбалар
- ↑ „Ҳисториа“.
- ↑ Суомен кунналлисваакунат (фи). Суомен Кунналлислиитто, 1982. ИСБН 951-773-085-3.
- ↑ Жусси Илтанен. Суомен кунтаваакунат (фи). Карттакескус, 2013 — 120–121-бет.
- ↑ Бойко Дм. А. Гералдика Великого Княжества Финляндского. — Запороже, 2013. (ин Руссиан)
- ↑ „Жакобстадс Тиднинг“. 2007-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 13-июн.
- ↑ 6,0 6,1 „Умиcоре cомплетес УС$203 миллион Коккола аcқуиситион“ (эн). www.мининг-жоурнал.cом (2019-йил 2-декабр). Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме "фреэуми" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ Чйдениа — Тревиан (ин Финниш)
- ↑ Кауппакескуксет — Кауппакескусйҳдистйс рй (ин Финниш)