Ziyosfera

Liverpul: Versiyalar orasidagi farq

UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Liverpul]]
{{Bilgiquti aholi punkti|nomi=Liverpul|asl nomi=Liverpool|mamlakat=Buyuk Britaniya|mavqe=Shahar|tasvir=Liverpool-Montage.jpg|gerb=Coat of arms of Liverpool City Council.svg|gerb eni=60|ilk eslatilishi=1190-yil|rahbar=[[Juan Anderson]]|sanalgan yil=1180-yil|maydon=111,84 kv|aholi=513 441|vaqt mintaqasi=+0|telefon kodi=0151|sayt=http://www.liverpool.gov.uk/|rasmiy til=Ingliz tili}}'''Liverpul'''<ref>[http://gramota.ru/slovari/dic/?word=%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8C*&all=x ГРАМОТА.РУ]</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://bigenc.ru/geography/text/2650264|sarlavha=БРЭ|kirish sanasi=2019-08-23|arxivsana=2019-08-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190823151303/https://bigenc.ru/geography/text/2650264}}</ref><ref>{{Из БСЭ|заглавие=Ливерпул|издание=3-е}}</ref> ({{lang-en|Liverpool}},) [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniyaning]] [[Мерсисайд|Mersisayd]] [[Графства Англии|okrugidagi]] shahar, [[Angliya]]ning shimoli-g'arbiy sohilidagi port, [[Мерси (река)|Mersi]] daryosining og'zida joylashgan. Buyuk Britaniyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Mersisayd grafligining maʼmuriy markazi. Mersi daryosining Irlandiya dengiziga quyilish joyida.
 
Aholisi - 441 477 kishi (2002) - Buyuk Britaniyadagi beshinchi shahar (va Angliyada uchinchi). [[Liverpul (shahar aglomeratsiyasi)|Liverpul aglomeratsiyasining]] aholisi 800 000 kishidan oshadi. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2-yarmida Liverpul tushkun shahar nomiga ega edi: 1930-yillardan 2000-yillarning boshigacha uning aholisi deyarli ikki baravar kamaydi<ref>{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=lZpv_5a7sNUC&pg=PA22|sarlavha=Liverpool: the first 1,000 years — Arabella McIntyre-Brown — Google Книги<!-- Заголовок добавлен ботом -->|kirish sanasi=2017-10-02|arxivsana=2014-09-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140914012055/http://books.google.com/books?id=lZpv_5a7sNUC&pg=PA22}}</ref><ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. [[Toshkent]], 2000-yil</ref>
 
== Tarix ==
1170-yilda ''Liuerpulle'' deb nomlangan aholi punkti birinchi marta tilga olinadi, bu "loyqa [[Suv|suv ombori]] " degan ma'noni anglatadi. Ba'zi tadqiqotchilar asl [[toponim]] sifatida ''elverpul'' variantini - " [[daryo baliqlari|yilbaliqlari]] bilan [[Suv|suv ombori]] " ni keltiradilar.
 
1207-yilda qirol [[Jon Landless|Ioann Yersiz]] Liverpulga [[Boro|tuman]] maqomini beruvchi xartiya chiqardi. [[Liverpul qal'asi]]ning soyasi ostida ingliz qo'shinlari [[Irlandiya]]ga ko'chirildi.
 
<nowiki>XVI</nowiki> asrning o'rtalarida Liverpul besh yuz nafar aholisi boʻlgan juda ahamiyatsiz aholi punkti bo'lib qoldi. <nowiki>XVII</nowiki> asrda savdo-sotiq va aholi sonining oʻsishi sekinroq boʻldi. [[Ingliz inqilobi|Fuqarolar urushi paytida]], 1644-yilda qal'a o'n sakkiz kunlik qamalga duchor bo'ldi.
 
[[Liverpool F.C.|Liverpul]]<nowiki/>ning g'arbiy sohildagi port sifatidagi ahamiyati <nowiki>XVIII</nowiki> asrda, [[transatlantik qul savdosi]]ning o'sishi va [[Oʻn uchta koloniyalar|Amerika koloniyalarining]] iqtisodiy rivojlanishi bilan o'sishni boshladi. 1715-yilda Angliyada birinchi ochiq port dock bu yerda qurilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Потерянный Ливерпульский Док|nashriyot=Channel 4: Time Team, 21 апреля 2008|url=http://www.channel4.com/history/microsites/T/timeteam/2008/liverpool/liverpool-found.html|kirish sanasi=2014-03-13|arxivsana=2011-06-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110604145405/http://www.channel4.com/history/microsites/T/timeteam/2008/liverpool/liverpool-found.html}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Ливерпульская система доков |publisher=''New York Times'', 2 января 1898 |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C07EFD91039E433A25751C0A9679C94699ED7CF |access-date=2017-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809181141/http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C07EFD91039E433A25751C0A9679C94699ED7CF |archive-date=2016-08-09}} Note: «pdf» reader needed to see full article</ref>.
 
<nowiki>XIX</nowiki> asr boshlariga kelib, 40 ga yaqin global savdo trafigining %. 1831-yilda [[Liverpul banki]] ochildi.
 
<nowiki>XIX</nowiki> asr davomida Liverpul xuddi [[Manchester]] kabi [[Sanoat toʻntarishi|sanoat inqilobining]] flagmani bo'lib xizmat qildi. Rivojlanishning barcha mamlakatlar va qit'alar uchun umumiy boʻlgan ko'plab xususiyatlari birinchi bo'lib Liverpul tomonidan boshdan kechirildi.
 
1840-yillarda aholi tez oʻsdi, ayniqsa irlandiyalik koʻchmanchilar kela boshlagan. 1851-yilga kelib, shahar aholisining taxminan 25% irlandiyaliklar edi. <nowiki>XIX</nowiki> asr oxiri va <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida Liverpul butun Yevropadan ko'plab muhojirlarni qabul qildi. Bu shahar bo'ylab joylashgan turli xil diniy binolarning mavjudligida o'z aksini topdi, ularning aksariyati bugungi kunda ham foydalanilmoqda.
 
Liverpul 1880-yilda shahar maqomini oldi. [[Ikkinchi jahon urushi]] boshlangunga qadar u dinamik rivojlanishda davom etdi.
 
Liverpul ham [[Britaniya imperiyasi]]dagi kemasozlikning asosiy markazlaridan biri boʻlgan. Mashhur super paroxod [[RMS Titanic|Titanik]] va boshqa ko'plab transatlantik laynerlar Liverpul portiga tayinlangan.{{Butun jahon yodgorliklari|1150}}1960-yillarda Liverpul yoshlar madaniyatining eng mashhur markazlaridan biriga aylandi. Bu yerda tug'ilgan eng mashhur madaniy hodisa [[The Beatles]] edi. Mahalliy aholi o'ziga xos [[Scouse (dialekt)|Scouse]] lahjasida gapiradi ''.''
 
== Muzeylar ==
 
* [[Liverpul muzeyi]] ({{lang-en|Liverpool Museum}}<span lang="en" style="font-style:italic;">Liverpul muzeyi</span>)
* [[Teyt galereyasi]]ning Liverpul filiali
* Jahon tarixi muzeyi (''Jahon muzeyi)''
* Walker galereyasi (''Uoker san'at galereyasi'')
* Qullik muzeyi (''xalqaro qullik muzeyi'')
* [[Liverpul hayoti muzeyi]] ({{lang-en|Museum of Liverpool Life}}<span lang="en" style="font-style:italic;">Liverpul hayoti muzeyi</span>
* [[Bitlz muzeyi]]
* Dengiz muzeyi
<gallery widths="120" heights="120" mode="packed" caption="Фотогалерея">
Fayl:Liverpool Pier Head.jpg|Liverpul portining ma'muriy binolari
Fayl:Albert dock at night.jpg|albert dok
Fayl:Liverpool Metropolitan Cathedral at dusk (reduced grain), corrected perspective.jpg|[[Ливерпульский католический собор|Liverpul katolik sobori]]
</gallery>
 
== Turli yodgorliklar ==
 
* [[Liverpul meriyasi]] (1754-1802, arxitektor [[Vud, Jon (katta)|Jon Vud]])
* [[Aziz Jorj zali|Avliyo Jorj zali]] (1841-1854) - [[Viktoriya davri]]dagi [[Neoklassitsizm|neoklassik]] uslubdagi ulkan jamoat binosi
* [[Vellington ustuni]] (1861-1865) - Britaniyaning [[Vaterloo jangi|Vaterlodagi]] g'alabasi xotirasiga qurilgan.
* [[Liverpul sobori|Liverpul Anglikan sobori]] - Neo- [[neogotik|Gotik]], XX asr
* [[Liverpul katolik sobori]] - modernizm, 1960-yillar
* [[Superlambanana]] - "banan qo'zichoq" yodgorligi
* [[Nelson haykali (Liverpul)|Nelson haykali]] - 1813-yil
* [[Qirollik jigar binosi]] (1908-1911) - {{Tarjima qilinmagan 5|Пир-Хэд|||Pier Head}} hududidagi ofis binosi  . U Britaniyaning arxitektura yoki tarixiy ahamiyatga ega binolar ro'yxatida birinchi, eng yuqori sinfga (alohida qiziqish) ega ({{lang-en2|Listed building}}). U [[UNESCO|YuNESKOning]] [[Jahon merosi|Jahon merosi ro'yxatiga kiritilgan]] [[Liverpul porti|Liverpul port]] hududining bir qismidir. 1911-yildan 1932-yilgacha [[Evropadagi eng baland binolar ro'yxati|Yevropadagi eng baland bino]]<ref>Среди этажных зданий: в данный список не включается [[Страсбургский собор]] высотой 142 метра, но не имеющий деления на этажи.</ref>, 1911-yildan 1961-yilgacha [[Buyuk Britaniyadagi eng baland binolar ro'yxati|Buyuk Britaniyaning eng baland binosi]], 1911-yildan 1965-yilgacha {{Tarjima qilinmagan 5|Список самых высоких зданий и сооружений Ливерпуля|самое высокое здание города||List of tallest buildings and structures in Liverpool}}  . Temir- [[Temirbeton|betondan]] qurilgan dunyodagi birinchi ko'p qavatli binolardan biri.
 
== Adabiyotlar ==
 
* Ливерпуль, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
 
== Havolalar ==
 
* [https://liverpool.gov.uk/ Liverpul shahar kengashining rasmiy sayti]{{Ref-en}} <small title="на английском языке" class="ref-info" style="cursor:help;">)</small>
* [https://www.visitliverpool.com/ Liverpuldagi turizm uchun rasmiy sayt]{{Ref-en}} <small title="на английском языке" class="ref-info" style="cursor:help;">)</small>
* [https://www.peelports.com/ports/liverpool Liverpul porti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200616012106/https://www.peelports.com/ports/liverpool |date=2020-06-16 }}
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
{{OʻzME}}
{{chala}}
 
[[Turkum:Buyuk Britaniya shaharlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha shaharlar]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Liverpul

Liverpool
Shahar
Skyline of Liverpul
Liverpul
Gerb
Mamlakat Buyuk Britaniya
Hukumat
Juan Anderson
Ilk eslatilishi 1190-yil
Maydon [convert: invalid number]
Rasmiy til(lar)i Ingliz tili
Aholisi
 (1180-yil)
 513 441
Vaqt mintaqasi UTC+0
Telefon kodi 0151

Liverpul[1][2][3] (inglizcha: Liverpool,) Buyuk Britaniyaning Mersisayd okrugidagi shahar, Angliyaning shimoli-g'arbiy sohilidagi port, Mersi daryosining og'zida joylashgan. Buyuk Britaniyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Mersisayd grafligining maʼmuriy markazi. Mersi daryosining Irlandiya dengiziga quyilish joyida.

Aholisi - 441 477 kishi (2002) - Buyuk Britaniyadagi beshinchi shahar (va Angliyada uchinchi). Liverpul aglomeratsiyasining aholisi 800 000 kishidan oshadi. XX asrning 2-yarmida Liverpul tushkun shahar nomiga ega edi: 1930-yillardan 2000-yillarning boshigacha uning aholisi deyarli ikki baravar kamaydi[4][5]

Tarix

[tahrir | manbasini tahrirlash]

1170-yilda Liuerpulle deb nomlangan aholi punkti birinchi marta tilga olinadi, bu "loyqa suv ombori " degan ma'noni anglatadi. Ba'zi tadqiqotchilar asl toponim sifatida elverpul variantini - " yilbaliqlari bilan suv ombori " ni keltiradilar.

1207-yilda qirol Ioann Yersiz Liverpulga tuman maqomini beruvchi xartiya chiqardi. Liverpul qal'asining soyasi ostida ingliz qo'shinlari Irlandiyaga ko'chirildi.

XVI asrning o'rtalarida Liverpul besh yuz nafar aholisi boʻlgan juda ahamiyatsiz aholi punkti bo'lib qoldi. XVII asrda savdo-sotiq va aholi sonining oʻsishi sekinroq boʻldi. Fuqarolar urushi paytida, 1644-yilda qal'a o'n sakkiz kunlik qamalga duchor bo'ldi.

Liverpulning g'arbiy sohildagi port sifatidagi ahamiyati XVIII asrda, transatlantik qul savdosining o'sishi va Amerika koloniyalarining iqtisodiy rivojlanishi bilan o'sishni boshladi. 1715-yilda Angliyada birinchi ochiq port dock bu yerda qurilgan[6][7].

XIX asr boshlariga kelib, 40 ga yaqin global savdo trafigining %. 1831-yilda Liverpul banki ochildi.

XIX asr davomida Liverpul xuddi Manchester kabi sanoat inqilobining flagmani bo'lib xizmat qildi. Rivojlanishning barcha mamlakatlar va qit'alar uchun umumiy boʻlgan ko'plab xususiyatlari birinchi bo'lib Liverpul tomonidan boshdan kechirildi.

1840-yillarda aholi tez oʻsdi, ayniqsa irlandiyalik koʻchmanchilar kela boshlagan. 1851-yilga kelib, shahar aholisining taxminan 25% irlandiyaliklar edi. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Liverpul butun Yevropadan ko'plab muhojirlarni qabul qildi. Bu shahar bo'ylab joylashgan turli xil diniy binolarning mavjudligida o'z aksini topdi, ularning aksariyati bugungi kunda ham foydalanilmoqda.

Liverpul 1880-yilda shahar maqomini oldi. Ikkinchi jahon urushi boshlangunga qadar u dinamik rivojlanishda davom etdi.

Liverpul ham Britaniya imperiyasidagi kemasozlikning asosiy markazlaridan biri boʻlgan. Mashhur super paroxod Titanik va boshqa ko'plab transatlantik laynerlar Liverpul portiga tayinlangan.

UNESCO bayrogʻi UNESCOning Butun jahon yodgorliklari, № 1150 obyekti
rus. • ing. • fr.

1960-yillarda Liverpul yoshlar madaniyatining eng mashhur markazlaridan biriga aylandi. Bu yerda tug'ilgan eng mashhur madaniy hodisa The Beatles edi. Mahalliy aholi o'ziga xos Scouse lahjasida gapiradi .

Muzeylar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Turli yodgorliklar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Adabiyotlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Ливерпуль, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ ГРАМОТА.РУ
  2. ↑ „БРЭ“. 2019-yil 23-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 23-avgust.
  3. ↑ Liverpul — maʼlumot Katta sovet ensiklopediyasidan olindi..
  4. ↑ „Liverpool: the first 1,000 years — Arabella McIntyre-Brown — Google Книги“. 2014-yil 14-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 2-oktyabr.
  5. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  6. ↑ „Потерянный Ливерпульский Док“. Channel 4: Time Team, 21 апреля 2008. 2011-yil 4-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 13-mart.
  7. ↑ „Ливерпульская система доков“. New York Times, 2 января 1898. 2016-yil 9-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 2-oktyabr. Note: «pdf» reader needed to see full article
  8. ↑ Среди этажных зданий: в данный список не включается Страсбургский собор высотой 142 метра, но не имеющий деления на этажи. 



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Liverpool?oldid=212095" dan olindi