Лобелиа эринус (қиррали лобелия, боғ лобелияси ёки лобелия) — Африканинг жанубида ўсувчи Cампанулаcеаэ оиласига мансуб гулли ўсимлик тури.

Лобелиа эринус
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Гулл ўсимликлар
Икки уруғпаллалилар
Астеридс
Астералес
Cампанулаcеаэ
Лобелиа
Л. эринус
Бинар номи
Лобелиа эринус

Синонимлар
Лист
  • Дортманниа дебилис вар. наталенсис Кунтзе
  • Дортманниа эриноидес (Л.) Кунтзе
  • Дортманниа эринус (Л.) Кунтзе
  • Дортманниа флехуоса (C.Пресл) Кунтзе
  • Дортманниа лавандулаcеа (Клотзсч) Кунтзе
  • Дортманниа сенегаленсис (А.ДC.) Кунтзе
  • Энчйсиа эриноидес (Л.) C.Пресл
  • Грамматотҳеcа эриноидес (Л.) Сонд.
  • Лаурентиа эриноидес (Л.) Г.Ничолсон
  • Лобелиа аcутангула (C.Пресл) А.ДC.
  • Лобелиа алгоэнсис А.ДC.
  • Лобелиа алтимонтис Э.Wимм.
  • Лобелиа беллидифолиа Л.ф.
  • Лобелиа беллидифолиа Тҳунб.
  • Лобелиа бенгуэлленсис Ҳиэрн
  • Лобелиа биcолор Симс
  • Лобелиа браcтеолата А.ДC.
  • Лобелиа cандида Линк ном. инвал.
  • Лобелиа чилаwана Счинз
  • Лобелиа дортманнии Дамманн
  • Лобелиа эринифолиа Салисб. ном. иллег.
  • Лобелиа эриноидес Л.
  • Лобелиа эриноидес Тҳунб.
  • Лобелиа филиформис ф. албифлора Э.Wимм.
  • Лобелиа филиформис вар. филиформис
  • Лобелиа филиформис ф. мултипилис Э.Wимм.
  • Лобелиа филиформис ф. музандазора Э.Wимм.
  • Лобелиа филиформис вар. наталенсис (А.ДC.) Э.Wимм.
  • Лобелиа жугоса С.Мооре
  • Лобелиа кеилҳаcкии Э.Wимм.
  • Лобелиа коҳаутиана Ватке ном. иллег.
  • Лобелиа лавендулаcеа Клотзсч
  • Лобелиа лйденбургенсис Э.Wимм.
  • Лобелиа мелсеттериа Э.Wимм. ном. инвал.
  • Лобелиа монтагуэнсис Э.Wимм.
  • Лобелиа наталенсис А.ДC.
  • Лобелиа нуда Ҳемсл.
  • Лобелиа нузана Э.Wимм.
  • Лобелиа оранженсис Э.Wимм.
  • Лобелиа парвифолиа Раф. ном. иллег.
  • Лобелиа полёдон Э.Wимм.
  • Лобелиа проcумбенс Ж.Форбес
  • Лобелиа пубесcенс вар. симплех Кунтзе
  • Лобелиа раридентата Э.Wимм.
  • Лобелиа росулата С.Мооре
  • Лобелиа счранкии Сwеэт
  • Лобелиа сенегаленсис А.ДC.
  • Лобелиа трансвааленсис Счлтр.
  • Лобелиа триэрарчии Р.Д.Гоод
  • Лобелиа тургида Э.Wимм.
  • Лобелиа wилдии Э.Wимм.
  • Монопсис cонспиcуа Салисб. ном. иллег.
  • Монопсис дебилис вар. cонспиcуа Сонд.
  • Монопсис симплех вар. cонспиcуа (Сонд.) Э.Wимм.
  • Рапунтиум аcутангулум C.Пресл
  • Рапунтиум беллидифолиум (Л.ф.) C.Пресл
  • Рапунтиум биcолор (Симс) C.Пресл
  • Рапунтиум эриноидес (Л.) Милл.
  • Рапунтиум эринус (Л.) Милл.
  • Рапунтиум коҳаутианум C.Пресл
  • Рапунтиум кребсианум C.Пресл
  • Рапунтиум проcумбенс (Ж.Форбес) C.Пресл

Тавсиф

Бу баландлиги 8-15 см гача ўсадиган ўсимлик. Базал барглари овал, узунлиги 10 мм ва кенглиги 4–8 мм, чети тишли. Поясида баландроқ барглари ингичка, баъзан эса тишсиз.

Гуллари ёввойи ўсимликларда кўкдан бинафша ранггача бўлиб, гуллари 8–20 мм беш бўлакли. Гуллари рўвак тўгулларда очилади. Гуллари икки жинсли узунлиги 1 сантиметргача бўлган зигоморф. Бешта сепалс бирлаштирилган. Гултожнинг ранги оқ, кўк, бинафша, пушти ёки қизил рангга қараб ўзгаради ва марказ сариқ ёки оқ рангга эга. Бешта стаменс узунлиги 3 дан 7 миллиметргача[1].

Мева 5–8 мм гача бўлган кўплаб майда уруғларни ўз ичига олган кўсакдир[2][3].

Диапазон

Тарқаиш майдони Африканинг жанубидан бошланиб, Малави, Мозамбик, Замбия ва Зимбабведан жанубга Боцвана, Намибия, Эсватини, Лесото ва Жанубий Африка провинсияларигача чўзилган.

Ўстириш ва фойдаланиш

Лобелиа эринус — боғларда ўстириш учун жуда машҳур ўсимлик. Мўтадил зоналарда у ярим чидамли бир йиллик ўсимлик сифатида ўстирилади. Баҳорда иссиқхонага шиша остига экилади, сўнгра барча совуқ хавфи ўтиб кетганда кейин ерга кўчирилган. Ўсимлик кўчатларини май ёки июн ойларида сотиб олиш мумкин[4].

Турлари

Оқ, пушти, тўқ қизил („қизил“), очдан тўқ кўкгача бинафша ранг, кўпинча оқ доғли гул рангларининг кўплаб навлари танлаб олинган. Энг яхши маълум бўлган навларга „Блуэ Моон“, „Граcилис“, „Cрйстал Палаcе“[5], „Саппҳире“, „Росамунд“ ва „Ривиэра Росе“ киради[2].

Буюк Британияда қуйидаги навлар Қироллик боғдорчилик жамиятининг Боғдаги хизматлари учун мукофотига сазовор бўлган[6]:  Cамбридге Блуэ Cасcаде Сериэс Cолоур Cасcаде Cрйстал Палаcе Мрс Cлибран Пурпле Стар Регатта Миднигҳт Блуэ Регатта Скй Блуэ Стринг оф Пеарл’с Wаттерфалл Блуэ

Галерея

Манбалар

  1. ↑ Эрич Обердорфер : Плант соcиологй эхcурсион флора фор Германй анд аджаcент ареас.
  2. ↑ 2,0 2,1 Ҳухлей, А., эд. (1992).
  3. ↑ ПлантЗАфриcа: Лобелиа (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-10-06 санасида архивланган)
  4. ↑ РҲС А-З энcйcлопедиа оф гарден планц. Унитед Кингдом: Дорлинг Киндерслей, 2008 — 1136-бет. ИСБН 978-1405332965. 
  5. ↑ „Плант оф тҳе wеэк: Лобелиа эринус 'Cрйстал Палаcеъ“. 2022-йил 2-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-ноябр.
  6. ↑ „АГМ Планц - Орнаментал“. www.рҳс.орг. Роял Ҳортиcултурал Соcиэтй (2017-йил июл). Қаралди: 25-март 2018-йил.