АҚШ штатларида миссегенерацияга қарши қонунларнинг бекор қилинган йиллари оралиг'и.(Кулранг — бундай қонунлар қабул қилинмаган, яшил — 1780-1887, сариқ — 1948-1967, қизил — 1967-йил, 12-июндаги Ловинг қароридан со'нг.)
Бош судя Эарл Wаррен, "Ловинг в. Виргиния" иши бо'йича Олий суднинг ошкора фикри муаллифи
Авлиё Стефан Баптист черкови қабристонидаги Ловингларнинг қабрлари, Cентрал Поинт, Виржиния

Ловинг в. Виргиния (Ловинг Виржинияга қарши), 388 У.С. 1 (1967) АҚСҲ Олий судининг фуқаролик ҳуқуқлари бо'йича муҳим қарори бо'либ, унда Суд ирқлараро никоҳни тақиқловчи қонунлар АҚСҲ Конституциясига киритилган О'н то'ртинчи о'згартиришда белгиланган Тенг ҳимоя ва Тегишли ҳуқуқий процедураларни бузади, деган қарорга келди[1]. Ушбу қарор 2013-йилдан бошлаб, АҚСҲ федерал судларининг АҚСҲда бир жинсли никоҳларга чекловларни конституцияга зид деб ҳисоблаган қарорларида, жумладан, 2015-йилдаги Олий суднинг Обергефелл в. Ҳодгес қарорида ҳам прецедент сифатида ишлатилди.

Иш рангли ирқ вакили бо'лган аёл, Милдред Ловинг ва унинг оқ танли эри Ричард Ловингни қамраб олган бо'либ, улар 1958-йилда о'заро турмуш қурганликлари учун бир йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилинадилар. Уларнинг никоҳи Виржиниянинг 1924-йилдаги Ирқий қадриятлар то'г'рисидаги қонунини бузди, бу ҳужжат "оқ" деб таснифланадиган одамлар ва "рангли" деб таснифланган одамлар о'ртасидаги никоҳни жиноят деб ҳисоблайди. Ловинглар о'зларига нисбатан чиқарилган ҳукм устидан Виржиния Олий судига шикоят қилдилар, суд эса ҳукмни тасдиқлади. Кейин улар АҚШ Олий судига мурожаат қилишди ва суд уларнинг ишини ко'риб чиқишга рози бо'лди.

1967-йил июн ойида Олий суд Ловинглар фойдасига бир овоздан қарор чиқарди ва уларга нисбатан чиқарилган ҳукмни бекор қилди. Унинг қарори Виржиния штатининг миссегенерацияга қарши қонунини бекор қилди ва Қо'шма Штатлардаги никоҳга нисбатан ирқга асосланган барча қонуний чекловларни бекор қилди. Виржиниянинг та'кидлашича, унинг қонуни Тенг ҳимоя бандини бузмайди, чунки жазо жиноятчининг ирқидан қат'ий назар бир хил бо'либ, шунинг учун ҳам оқ танлиларга, ҳам оқ бо'лмаганларга "бирдек жавобгарлик юклайди"[2]. Суд шунга қарамай, қонун Тенг ҳимоя то'г'рисидаги бандни бузган деб топди, чунки у фақат "ирққа қараб ажратиладиган фарқлар" ва қонундан ташқари хатти-ҳаракатларга, я'ни турмуш қуришга асосланган бо'либ, бу ҳолат бошқача тарзда қабул қилинган ва фуқаролар бу ишни амалга оширишлари мумкин[2].

Олий суд қарори

1967-йил 12-июнда Олий суд Ловинглар оиласи фойдасига 9-0 нисбатида бир овоздан қарор чиқарди, бу уларга нисбатан чиқарилган жиноий ҳукмларни ва Виржиниянинг миссегенерацияга қарши қонунини бекор қилди. Суднинг фикрини бош судя Эарл Wаррен томинидан ёзилган ва барча судялар унга қо'шилишган.

Суд биринчи навбатда Виржиния штатининг ирқий дахлсизлик то'г'рисидаги қонуни О'н то'ртинчи о'згартиришнинг Тенг ҳимоя то'г'рисидаги бандини бузиши ёки бузмаслиги масаласини ко'риб чиқди, унда шундай дейилади: "ҳеч бир давлат ҳам... о'з юрисдиксияси доирасидаги ҳар қандай шахсга қонунларнинг тенг ҳимоясини рад эта олмайди". Виржиния расмийлари бу қонун Тенг ҳимоя то'г'рисидаги бандни бузмаганлигини та'кидладилар, чунки у оқ танлиларга ҳам, оқ бо'лмаганларга ҳам "бирдек жавобгарлик юклайди, чунки қонунни бузганлик учун жазо жиноятчининг ирқидан қат'и назар бир хил бо'лган; масалан, қора танлига турмушга чиққан оқ танли киши оқ танлига турмушга чиққан қора танли билан бир хил жазога тортилган.

Суд ушбу "тенг жавобгарлик" аргументини 84 йил олдин 1883-йилдаги Паcе в. Алабама иши юзасидан қарорида ма'қуллаган эди. Аммо Ловинг ишида Суд мазкураргументни рад этди[1].

Суднинг та'кидлашича, Виржиния ирқий дахлсизлик то'г'рисидаги қонуни жиноий жавобгарликка тортиш учун асос сифатида ирқий таснифдан фойдаланганлиги сабабли, Тенг ҳимоя банди Суддан қонун қоидаларини қат'ий текширишни талаб қилади.

Текширишнинг қат'ий назорат стандартини қо'ллаган ҳолда, Суд Қонуннинг "Оқ устунликни сақлаб қолиш" учун мо'лжалланган "қо'пол ирқий камситиш"дан бошқа ко'зга ко'ринарли мақсади ё'қлигини аниқлади ва шунинг учун қонун Тенг ҳимоя бандини бузган деб қарор қилди[1].

Суд о'з фикрини Виржиниянинг ирқ дахлсизлигига қарши қонуни О'н то'ртинчи тузатишнинг тегишли "Дуэ Проcесс Cлаусе" бандини бузганлиги ҳақидаги қисқа бо'лим билан якунлади[2]. Суд турмуш қуриш эркинлиги асосий конституциявий ҳуқуқ эканлигини та'кидлади ва америкаликларни ирқий асосда ундан маҳрум қилишни конституцияга зид деб топди[2].


Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Ноwак & Ротунда (2012).
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Чемеринскй (2019).

Адабиётлар