Mabxara
Бухор (арабча: مبخر ёки مبخرة) араб мамлалатлари дунёси ва Туркияда бир неча йиллар аввал қазилма ишларида топилган тутатқидир. Мабхора ёки бухр анъанавий равишда лойдан ёки юмшоқ тошдан ясалган. Мабхаранинг асосий вазифаси хонага яхши, ёқимли ҳид беришдур.Аксарият мабхаралар (ёки мабаҳир, арабча кўплик) тўртбурчак пойдеворга эга бўлиб, ён томонлари ичкарига эгилиб, ён томонлари ташқарига эгилган тўртбурчак косани қўллаб-қувватлайди. Ёғоч таглик кўпинча оёқларни ҳосил қилиш учун ўйилган. Кубокнинг ўзи металл лавҳа билан қопланган. Қадимги бурнерлар юмшоқ металл қозиқлар ва гуруч таёқларнинг нақшли комбинациялари билан безатилган, кўпинча юқори қисмнинг панелларида нометалл билан безатилган. Оёқлари одатда лавҳа билан қопланган. Тутақир қисқичлар билан бирга келади[1].
Ҳозиргу кунга келиб эса мабхаранинг/бухорнинг кўпроқ замонавий ўзгаришлари нақшлар-у, турли хилдагаи тошлар ва ялтироқ қопланган лавҳадан қилинган. Ҳар бир зодагон араб оиласида бухор мавжуд эди. Улар анъанавий шаклни сақлаб қолишларига қарамай, улар нометалл, рангли металлар билан безатилган ва баландлиги бир неча дюймдан бир неча футгача бўлган кўплаб ўлчамларда бўлади. Мабахара тайёрлаш ҳунармандчилиги бугунги кунда асосан ҳунармандлар томонидан шуғулланади, улардан бири Саудия Арабистони Подшоҳлигининг шимолий вилоятларидан бири бўлган Хаил вилоятида яшовчи.
Архитектура мабҳаралари
Мабхара/бухормеъморларни анъанавий мабхора шаклида бинолар яратишга илҳомлантирган сабаби мабхара ҳеч бир мамлакатнинг биноларига ўхшамай такрорланмас кўринишга эга эди. Масалан, Жиддадаги майдонда кофе идишлари билан ўралган мабхара ҳайкали бор. Архитекторлар, ҳайкалтарошлар ва рассомлар мабҳараларни манзаранинг декоратив элементи сифатида киритдилар. Ар-Риёд ва Жиддада жамоат жойларида мабхара шаклидаги йирик ҳайкаллар мавжуд. Бронза мабхаралар Ар-Риёддаги сув минорасини ўраб турган жамоат боғларини безатади ва Жидданинг Ҳамра қисмида катта гранит мабхара жойлашган.
Бунга қаранг
- Бухор
- Дабқад
Саудия Арабистонида ҳам ушбу ёқимли ҳид берувчи бухорлар топилган. Тахминларга кўра бухр Туркияга турли юришлар ёки савдогарлар орқали боргани айтилмоқда.