Ziyosfera

Mahfiruz Hatice Sultan

Маҳфирузе Султон (форсча: мạҳ фйрwз Мâҳ-э Фарūза „Шонли ой“ ёки "Кундуз ойи“, тах. 1585 — 1620-йиллардан) Усмонли султони Аҳмед И нинг канизаки. Султон Усмон ИИ (ҳукмронлиги 1618-1622) ва Шеҳзода Меҳмед (1605—1621-йилларда туғилган)нинг онаси[1].

Маҳфирузе Султон
Таваллуди 1585-йил
Шимолий Кавказ
Вафоти 1620-йил
Истанбул, Усмонли империяси
Турмуш ўртоғи Аҳмед И
Болалари Усмон ИИ, Ҳадича Султон , Ҳонзода Султон , Шаҳзода Боязид, Шаҳзода Ҳусайн , Шаҳзода Сулаймон , Зайнаб Султон

Ҳаёт

Тарихчи Баки Тезжаннинг сўзларига кўра, у ҳақида унинг тахминий исми ва ўлим давридан бошқа ҳеч нарса маълум эмас. Унинг сарой номи, Маҳфируз, форсчада „Улуғвор ярим ой“ деган маънони англатади. Бундай номлар Император Ҳарамидаги аёлларга берилган. У Аҳмед И нинг учта аёлидан биринчиси эди ва унга Усмон ИИ ни туғди. Эр-хотиннинг биринчи фарзанди Усмон туғилиши билан Аҳмед ота бўлган энг ёш Усмонли султонига айланди ва Усмон султон пойтахти Истанбулда туғилган биринчи Усмонли шаҳзодаси бўлди. Маҳфирузнинг ёлғиз ўғли бор эди:

  • Султон Усмон ИИ (1604-йил 3-ноябр, Истанбул, Топкапи саройи — яничарлар томонидан ўлдирилган, 1622-йил 20-май, Истанбул, Тўпқопи саройи, Аҳмед И мақбараси, Султон Аҳмад масжидида дафн этилган) Усмонли империяси султони.

Айрим тарихчилар унинг Усмондан кейин яна бир-икки фарзанди борлигига ишонишади. Номзодлар:

  • Шеҳзода Меҳмед (1605 — 1621-йилда катта акаси Усмон ИИ томонидан қатл этилган,) - Аҳмед И нинг иккинчи ўғли. Баъзилар уни Кўсемнинг ўғли деб кўрсатадилар, аммо етарлича кучли далиллар йўқ. 1621-йилда Меҳмед Полша юришидан олдин катта акаси Усмон ИИ томонидан қатл этилган. У Константинополдаги Султон Аҳмед масжидида дафн этилган.
  • Гевҳерхон Султон (1605/1608 — 1633 ?) — баҳсли: кўпчилик уни Кўсемнинг қизи деб кўрсатади. Аммо у Усмон даврида яна турмушга чиққан Аҳмеднинг ягона қизи эди, бу унинг тўлиқ синглиси деб тахмин қилиши мумкин.
  • Шеҳзода Баезид (1612-йил ноябр — Мурод ИВ томонидан ўлдирилган, 1635-йил 27-июл, Константинопол, Тўпқопи саройи, Аҳмед И мақбараси, Султон Аҳмед масжидида дафн этилган);
  • Шеҳзода Ҳусайн (1614-йил ноябр, Константинопол — гўдаклик даврида), Константинопол, Топкапи саройи, Меҳмед ИИИ мақбараси, Аясофия масжидида дафн этилган[2]

Болалари

  • Султон Усмон лл (1604-1622)
  • Ҳадича Султон (1608-1612)
  • Ҳонзода Султон (1609-1650)
  • Шаҳзода Боязид (1612-1635)
  • Шаҳзода Сулаймон (1613-1635)
  • Шаҳзода Ҳусайн (1614-1617)
  • Зайнаб Султон (1617-1620)

Пеирcе томонидан баҳолаш

Унинг вафоти санаси аниқланмаган. У энг кеч 1610-йилда вафот этганини тасдиқловчи далиллар мавжуд. Лесли Пирснинг сўзларига кўра, Усмон 1618-йилда қобилияциз Мустафа И тахтга ўтирганида, у тирик эди. Пирснинг фикрига кўра, у ўғлининг ҳукмронлиги даврида саройда яшамаган ва у ҳақиқий султон сифатида ҳаракат қилмаган, чунки шахсий ҳамён регистрларида Усмон ҳукмронлиги даврида ҳеч қандай ҳақиқий султон қайд этилмаган. Шунингдек, 1620-йилнинг ўрталаридан бошлаб Усмоннинг губернатори дайе хатун одатдагидек икки юз аспердан кўра кунига минг аспердан кўра фавқулодда катта стипендия ола бошлади. Валиде Султон Маҳфируз саройда бўлмагани ва султон ҳузурида эмас, балки Эйюбда дафн этилганидан кўра, ўзини ҳеч қачон қироллик мақомини тиклай олмаган бўлиши мумкин. Венеция элчиси Контарини 1612-йилда эри султон буйруғи билан Кўсем Султоннинг ғазабини қўзғатган аёлнинг калтаклангани ҳақида хабар берди, бу Маҳфирузга тегишли бўлиши мумкин. У Мустафани қатл қилишдан сақлаб қолиш учун ҳаракат қилган ва Маҳфирузда тўсиқни кўрган Кўсем Султоннинг рақиби бўлиши мумкин. У Истанбулдаги Эюп катта зиёратгоҳида дафн этилган[3].

Оммавий маданиятда

2015-йилги турк сериали „Муҳтеşэм Йüзйıл: Кöсем“да Маҳфируз образини актриса Cейда Олгунер ижро этган. Сериалнинг тарихий маслаҳатчилари Маҳфируз туғилишидан черкес бўлганини таъкидладилар[4]. Биринчи сериянинг бешинчи бўлимида қаҳрамон актриса Дилара Аксюек билан ўзгартирилди ва „Черкес гüзели Раша“ (Черкес гўзаллиги Раша) номи билан таништирилиб, унинг номи Маҳфируз (Маҳфирузе) деб ўзгартирилди[5].

Манбалар

  1. ↑ Назıм Тектаş. Ҳарем'ден таşанлар (туркча). Çатı, 2004 — 183–185-бет. ИСБН 978-975-8845-02-6. Қаралди: 12-август 2022-йил. 
  2. ↑ Леслиэ П.. Тҳе Империал Ҳарем: Wомен анд Совереигнтй ин тҳе Оттоман Эмпире (инглизча). Охфорд Университй Пресс, 1993. ИСБН 978-0-19-508677-5. Қаралди: 12-август 2022-йил. 
  3. ↑ Тезcан, Баки. [1] (эн) // Турcиcа. — 2007. — Вол. 39—40. — П. 350.
  4. ↑ „Cейда Олгунер“ (тр). СинемаТüрк. 2016-йил 31-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 20-май.
  5. ↑ „Дилара Аксüек“ (тр). СинемаТüрк. 2017-йил 16-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 20-май. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Mahfiruz_Hatice_Sultan" dan olindi