Marokash arab
Араб тилининг Марокаш лаҳжаси яъни шеваси (арабча: لهجة مغربية(мɑɣриби); арабча: الدارجة ад-) дāрижа, сўзма-сўз маънода „диалект“; Шунингдек, Дарижа) – Марокашда кенг тарқалган бўлиб араб тилининг сўзлашув хилма-хиллиги ва услуби.
| Марокаш араб | |
|---|---|
| Тил кодлари |
Марокаш Қироллигининг расмий тили адабий араб тилидир . Бироқ, аслида, Марокаш аҳолиси орасида маҳаллий диалектнинг тарқалиш ва фойдаланиш даражаси жуда юқори бўлганлиги сабабли Адабий араб тили, баъзан франсуз тили билан бирга, расмий шароитларда, ёзувда, таълим тизимида ва оммавий ахборот воситаларида қўлланади. Бошқа ҳудудларда Дарижа ва баъзи ҳолларда бербер тиллари деярли тўлиқ устунлик қилади. Диалект расмий равишда ёзилмаган, аммо баъзида араб ёзуви ва лотин ёзувидан фойдаланган ҳолда маҳаллий нутқнинг ўзига хос хусусиятларини етказиш учун оғзаки тилнинг ҳам ёзуви мавжуд.Файл:WИКИТОНГУЭС- Анасс спеакинг Мороccан Арабиc.wебм
Лексик ва грамматик томондан олинса Марокаш Дарижа адабий араб тилидан анча узоқлашган ва бошқа (мағриб бўлмаган) араб лаҳжаларида сўзлашувчи халқлар учун деярли тушунарсиздир.
Луғатда испан ва кўпроқ даражада франсуз тилининг таъсири бор.
Марокашнинг араб тилиси тўртта асосий диалектга бўлинган. Фос, Рабат, Сале ва Тетоуан шаҳар лаҳжалари (мдини) сезиларли Андалусия араб таъсирига эга. Тоғ лаҳжаси (Жебли) асосан шимоли-ғарбий қисмида жойлашган бўлиб, маҳаллий аҳолининг энг қадимги Амазигҳ тилининг баъзи хусусиятларини ўз ичига олади. Бадавий лаҳжаси (аруби) водийларда (Гҳарб, Шавиа, Дуккала ва бошқалар) Атлантика соҳилида жойлашган жамоаларда ривожланган; шунингдек, водийларда (Марракеш, Тадла ва Соуссе яқинидаги Хауз) ички қисмида жойлашган. Тўртинчиси, Саҳрои Кабирнинг баъзи ҳудудларида қўлланадиган Ҳасания диалекти.
Тарихи
Араб тили Марокашга бир нечта йўллар билан етиб келган: 7-асрда Окба бен Нафи[1] қўшинлари билан, сўнгра 9-асрда Фосдаги Ал-Карауин масжидида университет ташкил этилиши билан тилнинг ривожланишига янги имкон яратилди. ХИИ-ХИИИ асрларда араб бадавий қабилалари Ҳилоли ва Маакили Марокашга, ХИВ асрда эса Реконкиста, Андалусия араб қабилалари кўчиб ўтган.
Фонетика
Газеталар
Ҳозирда кунда Марокашда араб тилида камида учта газета нашр этиб келинади. Телкел журнали, шунингдек, Ничане деб номланган марокаш-арабча версияда нашр этилади.
Марокаш лаҳжасида нашр этиладиган „стандарт“ ҳафталик бепул журнал ҳам мавжуд бўлиб: Кҳбар Бладна (Мамлакатимиз янгиликлари) деб номланади.
Адабиёт
- Кямилев С. Х.. Марокканский диалект арабского языка, 1700 экз, Языки народов Азии и Африки, М.: Наука (ГРВЛ), 1968.
- ↑ „Окба бен Нафи в истории Туниса“. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 31-март.