Марй Б. Тҳистлетҳwаите Бирдсалл (1828 — 1894) Пенсилванияда инглиз муҳожирлари оиласида туғилган[1][2]. У Индиана штатининг Ричмонд шаҳрида улғайган ва у ерда 1848-йилда Томас Бирдсаллга турмушга чиққан[1][3]. Уларнинг учта ўғли бор эди. У журналист ва суфрагист эди. У журналистлик фаолиятини Индиана Фармер газетасида аёл муҳаррири сифатида бошлаган[4]. Тахминан беш йил давомида у 1854-йилда суфрагист Амелия Блумердан сотиб олинган, аёллар учун нашр этилган Тҳе Лилй газетасига раҳбарлик қилди[5][6]. У Индианада аёллар ҳуқуқлари бўйича иккинчи конвенсияни ташкил этишга ёрдам берди[7]. Бирдсалл 1852-йилги Индиана конвенсиясида янги ташкил этилган Индиана Аёллар ҳуқуқлари ассоциациясига котиб этиб сайланди (1869-йилда Индиана аёлларнинг сайлов ҳуқуқлари ассоциацияси (ИWСА) деб ўзгартирилди) ва охир-оқибат ташкилот президенти бўлди[8]. Бирдсалл 1853-йилда Кливлендда (Огаё штати) аёллар ҳуқуқлари бўйича тўртинчи миллий конвенсияда вице-президент этиб сайланган[9]. У 1859-йилда Индиана қонун чиқарувчи органига аёлларнинг сайлов ҳуқуқини қўллаб-қувватлаш учун ярим соат давомида нутқ сўзлаган ва аёллар ҳуқуқлари бўйича петицияни тақдим этган биринчи учта аёлдан бири эди[10]. Бирдсалл 1894-йилда Филаделфияда вафот этди ва Ричмонддаги Эрлхем қабристонига дафн қилинди[11]. Унинг Ричмонддаги уйи, Кетрин Бичер томонидан лойиҳалаштирилган илғор архитектура намунаси бўлиб, 1999-йилда Миллий тарихий жойлар реэстрига киритилган[4][12].

Марй Бирдсалл
Таваллуди
Марй Б. Тҳистлетҳwаите

1828
Честер, ПА
Вафоти 1894-йил 1-феврал (65-66 ёшда)
Пҳиладелпҳиа
Турмуш ўртоғи Тҳомас Бирдсалл (турмуш йиллари 1848 - 1894)
Болалари

Алвин Т. Бирдсалл (1849 - 1875)

Wиллиам W. Бирдсалл (1854 - 1909)

Ҳуберт Ҳ. Бирдсалл (1856 - ?)

Болалиги

Илгари Индиана, Ричмонд, Шимолий А кўчасидаги Ҳиcксите Фриэндс Меэтингҳоусе. 1865-йилда қурилган. Ҳозирда Уэйн округи тарихий музейи.

Марй Б. Тҳистлетҳwаите 1828-йилда Пенсилвания штатининг Делавер округидаги Честер шаҳрида туғилган. У саккиз фарзанднинг олтинчиси эди (икки қиз ва олти ўғил). Унинг отаси Wилям Титлетвейт, фермер, Ёркшире шаҳрида туғилган. У тахминан 1814-йилда Элизабетҳ Wетҳералдга турмушга чиқди ва улар Бойнтон Паришда яшадилар. Тҳистлетҳwаитес биринчи икки фарзанди билан 1817-йилда Америкага кўчиб ўтишди[1]. Оиласи Честерга жойлашишдан олдин Делаверда қисқа вақт яшаган. Wилям Титлетвейт қассоб бўлиб ишлаган. Марй туғилгандан кейин улар Cинcиннатида қисқа вақт қолишди[13]. Ниҳоят, оиласи 1829-йилда Индиана штатининг Ричмонд шаҳрига кўчиб ўтди ва 1830-йилда шаҳарнинг ғарбий қисмидаги фермага жойлашди. Wилям Титлетвейт бир нечта йирик фермаларни сотиб олди ва сотди, уларни муваффақиятли бошқарди[5]. Марямнинг катта синглиси Элеонора ҳеч қачон турмушга чиқмаган ва фарзанд кўрмаган[1]. Уларнинг акаси Тимоти Уэйн округидаги турли тегирмонларга эгалик қилган[14] ва уларнинг укаси Wилям Жр. 1871-йилда Ричмонд газетаси бўлган Демоcратиc Ҳералдни сотиб олган[15]. Оиланинг баъзи аждодлари Дўстлар жамиятида (Қуакерс) фаол бўлган. Wилям Тҳистлетҳwаите Ричмонддаги Нортҳ А Стреэт Меэтинг аъзоси эди[1][13].

Никоҳи ва болалари

1848-йил 26-октабрда, 19 ёшида Бирдсалл Ричмонддаги Wҳитеwатер ойлик йиғилишида фермер ва ҳамкасби Қуакер Томас Бирдсаллга турмушга чиқди[3]. Никоҳдан бир йил ўтиб, Бирдсаллар қисқа вақт ичида Томаснинг оиласи яшаган Огаё штати, Клинтон округи Честерга кўчиб ўтишди[16][17]. Тахминан 1859-йилда Томас Бирдсалл ўзининг қайноғи Тимоти Титлевейтнинг ун тегирмонида тахминан тўрт йил ишлади[13]. Томас Бирдсалл, шунингдек, Ричмонд шаҳар марказида, асосий ва олд кўчалар бурчагида уч қаватли тижорат биносини қуришда Тҳистлетҳwаите оиласи билан ҳамкорлик қилди[18]. Мерй ва Томас Бирдсаллнинг учта ўғли бор эди. Уларнинг тўнғич ўғли Элвин Т. Бирдсалл 1849-йилда туғилган ва 25 ёшида Бруклинда (Неw Ёрк) вафот этган, у ерда қуруқ маҳсулотлар сотувчиси бўлиб ишлаган[19]. Унинг жасади дафн қилиш учун Ричмондга қайтарилган[20]. Унинг турмуш ўртоғи Матҳилда „Матти“ (Ҳемптон) Бирдсалл бева қолди[21]. Индианага қайтиб келган Матти қайнонаси билан яқин бўлиб қолди, ҳатто 1880-йилларда Филаделфияда узоқ вақт яшади[22]. Уларнинг иккинчи ўғли Уилям Уилфред Бирдсалл (1854-йилда туғилган) ўқитувчи, муаллиф/муҳаррир ва бир муддат Свартмор коллежининг президенти бўлган[23]. У 1881-йилда Виола Мак Диллга уйланди ва уларнинг учта ўғли бор. Улар Бирдсаллнинг ягона неваралари[24]. Ҳуберт Х. Бирдсалл (1856-йилда туғилган), катта акалари сингари, Ричмонддаги Эрлхем коллежида ўқиган ва кейинчалик Филаделфияда журналист бўлган[25][26]. У 1884-йилда Делаверда Элла Ж. Вандикка уйланди[27]. Элла, католик, 1898-йилда иситмадан вафот этган[28]. Унинг ўлимидан кейин ҳуберт билан нима содир бўлганлиги номаълум. Wилям ва Ҳуберт Индианада туғилган[29].

Журналистик фаолияти

Индиана Фармер

ДП Ҳоллоwай ва WТ Деннис 1851-йилда Ричмондда Индиана Фармер газетасини ташкил қилишди. Уларнинг маълумотларига кўра, улар газетани „қишлоқ хўжалиги, боғдорчилик, механика ва фойдали санъат“га бағишлаган[30]. 1852-йил октабрда муҳаррирлар „Ладиэс' Департмент“ни ташкил этишди ва Бердсалл бўлимни таҳрир қилиш учун ёлланди. У феминистик кун тартибини тарғиб қилишда вақтини йўқотмади. Бўлим, шунингдек, уй хўжалиги ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотларига тегишли эди, масалан, Давлат ярмаркаси ҳақида ҳисобот бериб борарди. Бирдсалл ўзининг аёл ўқувчиларини Cинcиннатида Элизабетҳ А. Алдрич томонидан нашр этилган "Тҳе Гениус оф Либертй" каби аёлларга тегишли газеталарни қўллаб-қувватлашга ундади. Бирдсалл аёлларни ақлларини яхшилашга ва қийин касбларни топишга ундайдиган ҳикояларни таҳрир қилди ва нашр этди. Унинг фикрича, бу уларнинг хотинлик ва оналик ролидан воз кечиш ўрнига, уларнинг оилалари фаровонлигига ҳисса қўшади. Унинг газетадаги фаолияти, яхши қабул қилинган бўлса-да, қисқа муддатда 1853-йил март ойида тугаган. Индиана фармернинг Ричмонддаги фаолияти ҳам қисқа эди[31][32][33].

Тҳе Лилй

1859-йил феврал ойида Индиана штатининг Ричмонд шаҳрида нашр этилган Тҳе Лилй газетасининг бош кўриниши.

Тахминан 1848-йилда Неw Ёркнинг Сенека шаршарасида янги ташкил этилган Wоменъс Темперанcе жамияти ўз ишини маҳаллий газета орқали тарғиб қилишга қарор қилди. Улар газетани номлаш ва яратиш учун қўмита туздилар, лекин тез орада корхонада кўнгилсизликлар юз бера бошладо. Бироқ, Амелиа Блоомер буни амалга оширишга қарор қилди ва таҳририят ва молиявий жиҳатдан газетани ўз зиммасига олди. Газета, эҳтимол, аёлларга қаратилган ва бутунлай аёллар томонидан нашр этилган ва таҳрирланган биринчи нашр эди. Wоменъс Темперанcе жамияти раиси унинг поклик мотивини ифодалаш учун Лилй номини танлади. Дастлаб, газетанинг диққат марказида қатъий хушёрлик бўлган, аммо Блоомер тез орада аёллар ҳуқуқларини тарғиб қила бошлади[34]. Унинг кийиниш ислоҳоти бўйича таклифларидан кейин тираж жуда кенгайди. Турк панталонлари ва калта юбканинг пайдо бўлиши ва у кенг тарқалиши „блоомерс“ номи билан машҳур бўлди. Бу эса миллий янгиликларга айланди[35]. Блоомер ва унинг эри Сенека шаршарасидан Огаёга кўчиб ўтганида, газета улар билан бирга кетди. Бироқ, улар Аёва штатидаги Кенгаш Блуффсга кўчиб ўтишга қарор қилганларида Блоомер газетани сотишга қарор қилди[36].

Блоомер 1853-йилда Аёллар ҳуқуқлари бўйича миллий конвенсияда иштирок этди, унда Бирдсалл ҳам иштирок этган. Блумер ушбу саёҳатни узайтириш учун Индиана штатининг Ричмонд шаҳрига ташриф буюрди ва унга Бирдсалл билан учрашиш учун кенг имконият яратди[37]. Блоомер газетани 1854-йил охирида Бирдсаллга сотди ва Бирдсалл биринчи марта 1855-йил январ ойида муҳаррир ва газета эгаси сифатида пайдо бўлди. Бирдсаллга бошқа Ричмонд резиденти ва суфрагист Мери Ф. Томас ёрдам берди, кейинчалик у шаҳар шифокори бўлди. Томас 1857-йил давомида Бирдсалл ўрнида газетани таҳрир қилди[38]. Бу жуфтлик камида 1859-йилгача феминистик ва суфрагист мақолаларни нашр этишда давом этди. 1976-йилда 1859-йил феврал ойидаги иккинчи нашрнинг нусхаси Артур Wеленнинг мулки томонидан Ричмонд Палладиум-Итемга сотилганда пайдо бўлди. Бирдсалл ҳали ҳам ушбу сонда муҳаррир сифатида қайд этилган эди[39].

Марй Бирдсаллнинг уйи

Индиана штатининг Ричмонд шаҳридаги Марй Бирдсаллнинг уйи.

Марй Бирдсалл уйининг қурилиши, маълум бўлишича, 1859-йилда бошланган ва 1860-йилда якунланган[40]. Бирдсалллар уйни „Бригҳтбанк“ деб аташган[41]. Италия архитектура услубида қурилган усубу уй Индиана штатининг Ричмонд шаҳридаги Ғарбий Бешинчи кўча ва Ричмонд авенюсининг шимоли-ғарбий бурчагидаги катта майдонда жойлашган. Икки қаватли, хоч шаклидаги уй 1872-йилда Кетрин Бичер ва Гарриэтт Бичер Стоу томонидан „Америcан Wоманъс Ҳоме“ китобида тасвирланган уйга жуда ўхшайди.

Wҳитеwатер ойлик йиғилишининг васийлари, Диний Дўстлар Жамияти 1927-йилда уйни сотиб олди ва уни Лаурамур[42][43]. Улар Шимолий А кўчасида йиғилиш жойини сотгандан кейин уни қариялар учун қариялар уйи ва ибодат қилиш учун вақтинчалик йиғилиш жойи сифатида ишлатишган[43]. Жамият ётоқхоналар, ошхона ва орқа зинапояларни қўшиш орқали бинони кенгайтирди. Лаурамур уйи 1951-йилда мазҳабдан ташқари қариялар уйи сифатида хусусий равишда ташкил этилган[44]. Эарлҳам коллежи 2010-йил декабр ойида қариялар уйи компаниясининг совғаси сифатида Лаурамурга эгалик қилди. Ҳозирда Лаурамур меҳмонхона ва дам олиш маркази сифатида танилган[45][46][47]. 1999-йилда у тарихий жойлар миллий реэстрига киритилган[48].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Тҳистлетҳwаите, Бернард. Тҳе Тҳистлетҳwаите Фамилй. А Студй Ин Генеалогй. Лондон: Фор привате cирcулатион бй Ҳеадлей Бротҳерс., 1910 — 289–301-бет. 
  2. ↑ Марй cонсистентлй гаве Пеннсйлваниа ас ҳер биртҳплаcе ин У. С. Cенсус реcордс
  3. ↑ 3,0 3,1 Тҳистлетҳwаите. „Индиана Марриагес Тҳроугҳ 1850“. Индиана Стате Либрарй (1848-йил 26-октябр). 2019-йил 17-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-декабр.
  4. ↑ 4,0 4,1 Дувалл. „Натионал Регистер оф Ҳисториc Плаcес – Сампле Номинатион Форм Марй Бирдсалл Ҳоусе, Wайне Cоунтй, Индиана“. Стате оф Индиана (1997-йил 21-июл). 2019-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 13-феврал.
  5. ↑ 5,0 5,1 Ёунг, Андреw. Ҳисторй оф Wайне Cоунтй, Индиана. Cинcиннати: Роберт Cларк анд Cо., 1872 — 357-бет. 
  6. ↑ Беач, Элоисе. Ричмонд Онcе Wас Сите оф Папер Публишед бй Амелиа Блоом. Палладиум-Итем (1976-йил 2-август), с. 9.
  7. ↑ Проcеэдингс оф тҳе Wомен'с Ригҳц Cонвентион ҳелд ин Ричмонд Индиана, Оcтобер 15тҳ анд 16тҳ 1852. Ричмонд Wеэклй Палладиум (1852-йил 8-ноябр), с. 1.
  8. ↑ Стантон, Элизабетҳ Cадй. Ҳисторй оф Wоман Суффраге В. И. Неw Ёрк: Фоwлер анд Wеллс, 1881 — 307-бет. 
  9. ↑ Стантон эт ал. п. 125
  10. ↑ Счолтен, Пат Cеэч (Деcембер 1976). "А Публиc 'Жоллифиcатион': Тҳе 1859 Wомен'с Ригҳц Петитион Бефоре тҳе Индиана Легислатуре.". Индиана Магазине оф Ҳисторй 72 (4): 347–359. 
  11. ↑ "Пеннсйлваниа, Пҳиладелпҳиа Cитй Деатҳ Cертифиcатес, 1803-1915." Индех. ФамилйСеарч, Салт Лаке Cитй, Утаҳ, 2008, 2010. Фром оригиналс ҳоусед ат тҳе Пҳиладелпҳиа Cитй Арчивес. „Деатҳ Реcордс.“. ФҲЛ филм 1871368
  12. ↑ „Wайне Cоунтй, Индиана“. Натионал Регистер оф Ҳисториc Плаcес.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 Биограпҳиcал анд Генеалогиcал Ҳисторй оф Wайне, Фаетте, Унион, анд Франклин Cоунтиэс, Индиана...В. И. Чиcаго: Леwис Публишинг Cо., 1899 — 261–262-бет. 
  14. ↑ Ёунг пп. 356, 389, 391
  15. ↑ Ёунг п. 91
  16. ↑ Эарлҳам Cоллеге; Ричмонд, Индиана; Cертифиcатес, 1829-1935; Cоллеcтион: Индиана Еарлй Меэтинг Минутес. Wҳитеwатер Монтҳлй Меэтинг п. 72 анд 121 — виа Анcестрй.cом
  17. ↑ Бирдсалл, Тҳомас. Еар: 1850; Cенсус Плаcе: Честер, Cлинтон, Оҳио; Ролл: М432_668; Паге: 282Б; Имаге: 241 - виа Анcестрй.cом
  18. ↑ Бирдсалл &Тҳистелтҳwаите'с блоcк. Ричмонд Wеэклй Палладиум (1869-йил 16-ноябр), с. 3.
  19. ↑ Алвин Бирдсалл. Брооклйн Wард 06, Кингс, Неw Ёрк, Ҳоусеҳолд 364. Cенсус оф тҳе стате оф Неw Ёрк, фор 1875. Миcрофилм. Неw Ёрк Стате Арчивес, Албанй, Неw Ёрк. — виа Анcестрй.cом
  20. ↑ „Алвин Бирдсалл“. Финд-а-граве. Қаралди: 2019-йил 14-феврал.
  21. ↑ Ҳиншаw, Wиллиам Wаде; Маршалл, Тҳомас Wортҳ; Cох, Жоҳн, Жр.. Энcйcлопедиа оф Америcан Қуакер Генеалогй В. ИИИ. Анн Арбор, МИ: Генеалогиcал Публишинг Cо. Инc., 1940 — 34-бет. 
  22. ↑ Мисс Маттиэ Бирдсалл. Тҳе Эвенинг Итем (1881-йил 1-сентябр), с. 1.
  23. ↑ „Wиллиам W. Бирдсалл“. Сwартҳморе Cоллеге Пресиденц (2019-йил 6-феврал).
  24. ↑ „Wиллиам Wилфорд Бирдсалл“. Анcестрй.cом. Қаралди: 2019-йил 14-феврал.
  25. ↑ Cаталогуэ оф Эарлҳам Cоллеге Ричмонд, Инд. фор тҳе Еар Эндинг 6тҳ Монтҳ 28тҳ, 1876. Ричмонд, ИН: Пресс оф тҳе Телеграм Принтинг Cо., 1876 — 8-бет. 
  26. ↑ Пҳиладелпҳиа Cитй Диреcторй. Пҳиладелпҳиа: Жамес Гопсилл'с Сонс, 1895 — 172-бет. 
  27. ↑ Ҳуберт Ҳ. Бирдсалл. Публиc Арчивес Cоммиссион, Делаwаре Публиc Арчивес; Довер, Делаwаре; Марриаге Реcордс, 1744-1912; Реcорд Гроуп: РГ1325.003.004 - виа Анcестрй.cом.
  28. ↑ Элла Вандйке Бирдсалл. Ҳисториcал Соcиэтй оф Пеннсйлваниа; Пҳиладелпҳиа, Пеннсйлваниа; Ҳисториc Пеннсйлваниа Чурч анд Тоwн Реcордс; Реэл: 241. — виа Анcестрй.cом
  29. ↑ Бурдсалл [сиc], Тҳомас. Еар: 1860; Cенсус Плаcе: Wайне, Wайне, Индиана; Ролл: М653_308; Паге: 729; Фамилй Ҳисторй Либрарй Филм: 803308 - виа Анcестрй.cом
  30. ↑ „Индиана Фармер, 1851, в. 01, но. 09 (Деc. 15)“. Пурдуэ Университй Либрариэс (1851-йил 15-декабр). Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  31. ↑ Дувалл. „Натионал Регистер оф Ҳисториc Плаcес – Сампле Номинатион Форм Марй Бирдсалл Ҳоусе, Wайне Cоунтй, Индиана“. Стате оф Индиана (1997-йил 21-июл). 2019-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 13-феврал.
  32. ↑ „Индиана Фармер, 1852, в. 02, но. 05 (Нов. 1)“. Пурдуэ Университй Либрариэс (1852-йил 1-ноябр). Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  33. ↑ „Индиана Фармер, 1852, в. 02, но. 08 (Деc. 15)“. Пурдуэ Университй Либрариэс (1852-йил 15-декабр). Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  34. ↑ Блоомер, Д. C.. Лифе анд Wритингс оф Амелиа Блоомер. Бостон: Арена Публишинг Cо., 1895 — 38–50-бет. 
  35. ↑ Беач, Элоисе. Ричмонд Онcе Wас Сите оф Папер Публишед бй Амелиа Блоомер. Палладиум-Итем (1976-йил 2-август), с. 9.
  36. ↑ Блоомер, п. 142, 186 — 188.
  37. ↑ Блоомер, п. 137 — 141.
  38. ↑ Беач, Элоисе. Лоcал 1859 Wомен'с Публиcатион Теллс оф Плеа то Легислатуре фор Wомен'с Ригҳц. Палладиум-Итем (1876-йил 3-август), с. 4.
  39. ↑ Беач, Элоисе. Ричмонд Онcе Wас Сите оф Папер Публишед бй Амелиа Блоомер. Палладиум-Итем (1976-йил 2-август), с. 9.
  40. ↑ Шеэлей, Рачел Э.. Ҳоусе Регистерс Натионал Аттентион. Палладиум-Итем (1999-йил 3-август), с. 12.
  41. ↑ Wантед. Тҳе Эвенинг Итем (1883-йил 25-октябр), с. 4.
  42. ↑ Беач, Элоисе. Лоcал 1859 Wомен'с Публиcатион Теллс оф Плеа то Легислатуре фор Wомен'с Ригҳц. Палладиум-Итем (1876-йил 3-август), с. 4.
  43. ↑ 43,0 43,1 Шеэлей, Рачел. Фриэндс ретиремент ҳоме турнс 80. Палладиум-Итем (2007-йил 4-декабр), с. 12.
  44. ↑ Дувалл. „Натионал Регистер оф Ҳисториc Плаcес – Сампле Номинатион Форм Марй Бирдсалл Ҳоусе, Wайне Cоунтй, Индиана“. Стате оф Индиана (1997-йил 21-июл). 2019-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 13-феврал.
  45. ↑ „Лаурамооре Гуэст Ҳоусе анд Ретреат Cентер“. Эарлҳам Счоол оф Религион. 2021-йил 23-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 14-феврал.
  46. ↑ Зиммерман, Бриан. Формер ретиремент ҳоме гоэс то ЭСР. Палладиум-Итем (2010-йил 6-декабр), с. 3.
  47. ↑ Ҳоноринг а суффрагист. Палладиум-Итем (2012-йил 29-апрел), с. 13.
  48. ↑ „Wайне Cоунтй, Индиана“. Натионал Регистер оф Ҳисториc Плаcес.