Mehmed V
Меҳмед В Решâд (усмонли туркча: محمد خامس; туркча: В. Меҳмед ёки Меҳмед Реşад; 1844-йил 2-ноябр – 1918-йил 3-июл) – 1909-1918-йилларда Усмонли империясининг султони. Меҳмед В конституциявий монарх сифатида ҳукмронлик қилди, гарчи конституция унинг вазирликлари томонидан унчалик эътиборга олинмаган бўлса ҳам ҳукумат ишларига озгина аралашди. Унинг ҳукмронлигининг биринчи ярми ёш турклар фраксиялари ўртасидаги зиддиятли сиёсат билан, иккинчи ярми эса уруш, Иттифоқ ва Тараққиёт қўмитаси, Уч Пошшо ҳукмронлиги билан ўтди.
| Меҳмед В | |
 | |
| Тугҳра оф Меҳмед В.ЖПГ | |
| Усмонлилар империяси подшоҳи | |
| Ҳукмронлигининг бошланиши: | 27.04.1909 |
|---|---|
| Ҳукмронлигининг тугаши: | 03.07.1918 |
| Ўтмишдош: | Абдулҳамид ИИ |
| Ворис: | Меҳмед ВИ |
| Туғилган санаси: | 2-ноябр 1844-йил |
| Туғилган жойи: | Истанбул, Усмонлилар империяси |
| Вафот санаси: | 3-июл 1918-йил (73 ёшда) |
| Вафот жойи: | Истанбул, Усмонлилар империяси |
Решад Султон Абдулмежиднинг ўғли эди[1]. 31-мартдаги воқеадан кейин ўгай акаси Абдулҳамид ўрнига ўтирган. Унинг тўққиз йиллик ҳукмронлиги даврида учта давлат тўнтариши, тўртта уруш ва кўплаб қўзғолонлар бўлган. Италия-Туркия уруши империянинг Шимолий Африка ҳудудлари ва Додеcанесе ороллари, Родос оролларидаги ҳокимияти тугади. Бунинг ортидан Биринчи Болқон урушида Истанбулдан ғарбда жойлашган империянинг деярли барча Европа ҳудудлари йўқотилди ва яна бир давлат тўнтаришида радикаллашган бошқарув қайтди. Шарқий Фракия Иккинчи Болқон урушида қайтариб олинган.
Усмонлилар 1914-йил ноябр ойида Биринчи Жаҳон урушига киришди, бу даврда Меҳмед иттифоқчиларга қарши жиҳод эълон қилди. Усмонли қўшинлари Галлиполида иттифоқчиларнинг босқинини муваффақиятли бартараф этган бўлса-да, Кавказ ва Месопотамияда мағлубият яқинлашиб қолди. Даладаги ҳарбий қулаш ва империянинг араб фуқароларининг қўзғолони яқинлашиб келаётган фалокатга олиб келди. Меҳмед Усмонлилар таслим бўлишидан олдин вафот этган ва унинг ўрнига Меҳмед ВИ ўтирган[2][3][4].
Меҳмед Внинг бешта хотини бор эди:
- Камурес Кадıн (1855-йил 5-март – 1921-йил 30-апрел). У Кавказ миллатига мансуб бўлган Меҳмедга ҳали Шахзода бўлганида турмушга чиқди. Унинг ўғли бор эди.
- Дüрриаден Кадıн (1860-йил 16-май – 1909-йил 17-октябр). Иккинчи аёли. Меҳмедга ҳали Шаҳзода бўлганида турмушга чиқди. Меҳмед ВИ турмуш ўртоғи бўлган Иншираҳнинг холаси эди. Унинг ўғли бор эди.
- Миҳренгиз Кадıн (1869-йил 15-октябр – 1938-йил 12-декабр). Дüрриаден вафотидан кейин иккинчи аёл. Унинг ўғли бор эди.
- Назпервер Кадıн (1870-йил 12-июн – 1929-йил 9-март). Дüрриаден вафотидан кейин учинчи аёл. Рукие Ханим исмли Абхазия маликаси, Чикотуа оиласида туғилган ва унга таълим берган Султон Абдулазизнинг хотини Дüрринев Кадиннинг жияни эди. Шаҳзода бўлганида уйланди. Унинг қизи бор эди.
- Дилфириб (1890–1952). Дüрриаден вафотидан кейин тўртинчи аёл. Сарой ўқитувчиси Сафие Üнüвар билан яқин дўст эди. Меҳмеддан фарзанд кўрмаган.
Манбалар
- ↑ Абдулмеcид, Cоскун Cакир, Энcйcлопедиа оф тҳе Оттоман Эмпире, эд.
- ↑ ҳттп://www.османли700.ген.тр/энглиш/энгиндех.ҳтмл
- ↑ ҳттп://www.тҳеоттоманс.орг/энглиш/индех.асп
- ↑ „Руся Франса ве İнгилтере девлетлерийле ҳал-и ҳарб иланı ҳаккıнда ираде-и сенийе [Империал Деcреэ Cонcернинг тҳе Деcларатион оф а Стате оф Wар wитҳ тҳе Статес оф Руссиа, Франcе, анд тҳе Унитед Кингдом, Нов. 11, 1914 (29 Теşрин-и Эввел 1330), Таквим-и Векайи, Нов. 12, 1914 (30 Теşрин-и Эввел 1330)“]. Либрарй оф Cонгресс.