Ziyosfera

Mswati III

Мсwати ИИИ (асл исми Макҳосетиве, 19-апрел 1968-йил) – Эсватини қиролидир[1][2].

Мсwати ИИИ
Эсватини қироли
Ҳукмронлигининг бошланиши: 1986-йилдан
Ҳукмронлигининг тугаши: {{{ҳукмронлигининг тугаши}}}
Ўтмишдош: Собҳуза ИИ
Туғилган санаси: {{{туғилган санаси}}}

Манзини шаҳрида туғилган. Қирол Собҳуза ИИ ва унинг кичик хотини Нтфомби Тфваланинг оиласида туғилган[3]. 1986-йил 25-апрелда 18 ёшида Свазиленд қироли унвонига сазовор бўлди ва шу тариқа ўша пайтда дунёдаги энг ёш ҳукмрон монархга айланди.

Чекланмаган сиёсий ҳокимиятга эга ва фармон билан ҳукмронлик қила оладиган Мсwати ИИИ, Қиролича онаси Нтфомби Тфwала билан бирга Африкада сўнгги мутлақ монарх ва дунё бўйича мутлақ миллий ёки субмиллий монархлардан бири бўлиб қолган[4]. Конституцияга кўра, қирол мудофаа кучларининг бош қўмондони, полиция ва ахлоқ тузатиш хизматларининг бош комиссари ҳисобланади ва Мсвати ИИИ миллий ҳукуматнинг барча бўғинлари устидан якуний ҳокимиятни амалга оширади. Бошлиқлар ўз таъсири орқали маҳаллий бошқарувни самарали назорат қилади[5][6].

Мсвати ИИИ кўпхотинлилиги билан машҳур ва ҳозир унинг 15 нафар хотини бор[7][8]. 2018-йилда Мсвати ИИИ фармони билан мамлакат номи Эсватини (расмий равишда Эсватини Қироллиги) деб ўзгартирилди[9][10].

Унинг ҳукмронлиги даврида сиёсий норозилик, фуқаролик ва меҳнат фаоллиги фитна ва бошқа қонунлар бўйича қаттиқ жазога тортилди[5]. Эсватинида 1973-йилдан бери фавқулодда ҳолат эълон қилинганидан бери сиёсий партиялар фаолияти тақиқланган[11]. 2021-йилда демократия тарафдорлари қилган норозилик намойишлари зўравонлик билан тарқатиб юборилди ва сиёсий фаоллар ҳибсга олинди, қийноқлар ва бошқа шафқацизликларга дучор бўлди ҳамда уларнинг уйларига хавфсизлик кучлари томонидан босқин уюштирилди[12][13]. Ҳукумат радиоэшиттириш воситаларини, шу жумладан қирол оиласига тегишли бўлган ягона хусусий телеканални тўлиқ назорат қилади. Деярли барча оммавий ахборот воситалари тўғридан-тўғри ёки билвосита Мсвати ИИИ томонидан назорат қилинади[14].

Мсвати ИИИ, шунингдек, халқ ҳаётидан кескин фарқли ўлароқ, давлат мулкини ўзлаштиришда айбланган[15][16][17][18]. 2022-йилда аҳолининг тахминан 32 фоизи кунига халқаро қашшоқлик чегарасидан (2017-йилда харид қилиш паритети (ППП) бўйича ўлчанган $2,15) пастда яшаган, аҳолининг 55% эса ўртача даромаддан паст бўлган мамлакатларнинг қашшоқлик чегарасида эди[19][20].

Ҳаёти

Мсвати ИИИ 1968-йил 19-апрелда Ралеигҳ Фиткин мемориал касалхонасида туғилган. Отаси Собҳузанинг ўғли. Унинг 82 йиллик ҳукмронлиги даврида 70 та хотини бўлган эди[21]. Нтфомби Тфwаланинг ягона фарзанди бўлиб, Инхосикати ЛаТфwала номи билан ҳам танилган. У Эсватини Буюк Британиядан мустақилликка эришишидан тўрт ой олдин туғилган.

1982-йил 21-августда қирол Собхуза ИИ вафот этганида, Буюк Давлат Кенгаши (Лиқоқо) 14 ёшли шаҳзода Махосетивени қирол этиб сайлади[22]. Кейинги тўрт йил давомида Собхуза ИИ нинг икки рафиқаси, қиролича Дзеливе Шонгве (1982-1983) ва қиролича Нтфомби Тфwала (1983-1986) регент бўлиб хизмат қилди.

Мсвати 1983-йил сентябр ойида валиаҳд шаҳзода сифатида таништирилди. 1986-йил 25-апрелда, 18 ёшу 6 кунлигида қироллик тахтига ўтирди. Қирол ва унинг Индловукати („Буюк фил“) бўлган онаси бирга ҳукмронлик қилади[23][24].

Бугунги кунда қирол Мсвати ИИИ Африканинг сўнгги мутлақ монархи бўлиб, бош вазир, бошқа олий ҳукумат лавозимлари ва анъанавий юқори лавозимларни танлаш ҳуқуқига эга. Учрашувларни тайинлаган бўлса-да, у ҳали ҳам малика онаси ва кенгашидан, масалан, бош вазирни танлаганида, махсус маслаҳат олиши керак. Вазирлар маҳкамасини тайинлаш масалаларида у бош вазирдан маслаҳат олади. У фармон билан бошқарган, аммо ҳокимиятнинг жилови қиролда қолишини таъминлаш учун отаси томонидан тарқатиб юборилган мамлакат парламентини тиклади. Парламент аъзолари унинг ўзи (сенаторларнинг учдан икки қисми ва ўн нафар депутат) томонидан тайинланади ёки ҳокимиятга яқин бўлган анъанавий бошлиқлар томонидан сайланади. Евангелист черковларига яқин жойда у ажралиш ва мини юбка кийишни тақиқлаган[25].

2006-йилда Мсвати сўз ва йиғилиш эркинлигига рухсат берувчи янги конституцияни эълон қилди. Бироқ Амнестй Интернатионал амалда эркинликлар чекланганини танқид қилади[24].

2001-йилда ОИВ ва ОИТС пандемиясини юмшатиш мақсадида қирол ўзининг анъанавий ваколатларидан фойдаланиб, малика ҳомийлигида ўзининг поклик маросимини (умcwашо) ўтказди, бу эса барча свазиялик қизларни беш йил давомида жинсий алоқадан воз кечишга мажбур қилди. Бу охирги марта 1971-йилда Собхуза ИИ даврида амалга оширилган эди[26]. Бу маросим 2001-йил 9-сентабрдан 2005-йил 19-августигача 18 ёшгача бўлган свазияликлар учун жинсий алоқани тақиқлаган эди. Лекин бу тақиқ қўйилганидан атиги икки ой ўтгач, ўзи бу фармонни бузди[27]. 17 ёшли лиховела (қироллик келини) танланганида унинг 13-хотини бўлган. Одатга кўра, у полк аъзолари томонидан сигирга жарима солган ва у тегишли равишда тўлаган.

Манбалар

  1. ↑ Генеалогй:СWАЗИЛАНД, 2018-05-19да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2017-10-03
  2. ↑ „Кинг Мсwати ИИИ ис борн | Соутҳ Африcан Ҳисторй Онлине“. Саҳисторй.орг.за (1968-йил 19-апрел). Қаралди: 2014-йил 26-апрел.
  3. ↑ „Кинг Мсwати ИИИ ис борн | Соутҳ Африcан Ҳисторй Онлине“. Саҳисторй.орг.за (1968-йил 19-апрел). Қаралди: 2014-йил 26-апрел.
  4. ↑ Стафф. „Армед форcес опен фире ин cраcкдоwн он анти-монарчй протесц ин Эсwатини“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2021-йил 29-июн). Қаралди: 2023-йил 31-август.
  5. ↑ 5,0 5,1 „Эсwатини: Фреэдом ин тҳе Wорлд 2022 Cоунтрй Репорт“ (эн). Фреэдом Ҳоусе. Қаралди: 2023-йил 31-август.
  6. ↑ „Эсwатини“ (эн-УС). Унитед Статес Департмент оф Стате. Қаралди: 2023-йил 31-август.
  7. ↑ Лаинг, Аислинн. „Кинг оф Сwазиланд чоосес теэнагер ас 15тҳ wифе“. Тҳе Телеграпҳ (2013-йил 18-сентябр). 2022-йил 12-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 2-декабр.
  8. ↑ Беарак, Баррй. „Ин Деституте Сwазиланд, Леадер Ливес Рояллй“ (эн-УС). Тҳе Неw Ёрк Тимес (2008-йил 5-сентябр). Қаралди: 2021-йил 21-июл.
  9. ↑ „Сwазиланд кинг ренамес cоунтрй 'тҳе Кингдом оф эСwатини'“ (эн-ГБ). ББC Неwс (2018-йил 19-апрел). Қаралди: 2023-йил 31-август.
  10. ↑ „Тимес Оф Сwазиланд“. www.тимес.cо.сз. 2019-йил 27-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 31-август.
  11. ↑ Санднер. „Сwазиланд: Африcа'с ласт абсолуте монарчй“ (эн). дw.cом (2014-йил 14-июл). Қаралди: 2023-йил 31-август.
  12. ↑ „Ҳуман ригҳц ин Эсwатини“ (эн). Амнестй Интернатионал. Қаралди: 2023-йил 31-август.
  13. ↑ Бурке, Жасон. „Эсwатини: мурдер оф про-демоcраcй аcтивист промпц оутраге“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2023-йил 24-январ). Қаралди: 2023-йил 31-август.
  14. ↑ „Тҳе Иссуэ оф "€1 Миллион Спент он Принcесс Сикҳанйисо" анд Тҳе Иссуэ оф "Буилдинг" Роял Палаcес бй Сwазиланд Говернмент“. Приме Министерс Оффиcе (2004-йил 26-январ). 2007-йил 26-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 26-апрел.
  15. ↑ „кинг неэдс Р100м фор палаcес фор 13 wивес“. Cапе Аргус (2011-йил 13-апрел). Қаралди: 2011-йил 13-апрел.
  16. ↑ ИРИН; нетwорк, парт оф тҳе Гуардиан девелопмент. „Сwазиланд говернмент селлс маизе донатед бй Жапан анд банкс тҳе cаш“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2013-йил 20-март). Қаралди: 2023-йил 31-август.
  17. ↑ „Кинг оф имповеришед Сwазиланд инcреасес ҳоусеҳолд будгет то $61м“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан. Агенcе Франcе-Прессе (2014-йил 14-май). Қаралди: 2023-йил 31-август.
  18. ↑ Келлй, Жеремй. „Сwазиланд кинг спендс £13м он cарс фор ҳис 15 wивес“ (эн). Тҳе Тимес (2023-йил 31-август). Қаралди: 2023-йил 31-август.
  19. ↑ Серафин, Татиана. „Тҳе Wорлд'с Ричест Роялс“. Форбес (2009-йил 17-июн).
  20. ↑ „Овервиэw“ (эн). Wорлд Банк. Қаралди: 2023-йил 31-август.
  21. ↑ „'Мотҳер-ин-лаw' суэс Сwази кинг“. ББC Неwс (2002-йил 17-октябр).
  22. ↑ Симелане, Ҳамилтон Сипҳо.
  23. ↑ Шаw. „16 оф тҳе ёунгест монарчс ин ҳисторй“ (эн-УС). Инсидер. Қаралди: 2022-йил 9-сентябр.
  24. ↑ 24,0 24,1 „Фиве тҳингс ёу дидн'т кноw абоут ҳуман ригҳц ин Сwазиланд“ (эн). Амнестй Интернатионал (2015-йил 28-май). Қаралди: 2022-йил 9-сентябр.
  25. ↑ Виcкй. „Африcа'с ласт абсолуте монарчй“. Ле Монде Дипломатиқуэ (2018-йил 1-октябр). Қаралди: 2023-йил 19-ноябр.
  26. ↑ Куиперс. „Тҳе уМcwашо Cеремонй ин 1971“. озоутбаcк.cом.ау. ОзОутбаcк (2014-йил 10-март). — „Пҳотос оф тҳе умcwашо Cеремонй ин 1971, ин wҳич гирлс финиш а период оф морал рестриcтионс анд данcе ин фронт оф тҳе Кинг.“. 2021-йил 16-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 26-апрел.
  27. ↑ „Сwази кинг дропс сех-бан тасселс“. ББC (2005-йил 23-август). Қаралди: 2019-йил 29-январ. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Mswati_III" dan olindi