Muhammad Yusuf Munshiy

Муҳаммад Юсуф Мунший ибн Хўжа Бақо (ХВИИ–ХВИИИ асрлар) — балхлик тарихчи олим, Аштархонийлар даврида ижод қилган.

Субҳонқулихон (ҳукмронлиги: 1680—1702; Балх ҳокими: 1651—1680), шунингдек, Муҳаммад Муқимхон (Балх ҳокими: 1702—1707) саройларида мунший бўлиб хизмат қилган. У Муҳаммад Муқимхонга бағишланган „Муқимхон тарихи“ ("Тарихи Муқимхоний", 1697—1704) асарида Балх ва қисман Бухоро хонлигининг ХВИИ асрдаги ижтимоийсиёсий тарихини баён этади. Бу асар муқаддима ва 3 бобдан иборат бўлиб, 1-бобда Шайбонийлар даврида Мовароуннаҳрнинг умумий аҳволи тасвирланади. Асарнинг 2—3-боблари оригинал бўлиб, унда Бухоро хонлиги ва Балхнинг Ҳиндистон, Эрон, Туркия ва Қашқар билан бўлган сиёсий муносабатлари, Бухоро ва Балх ўртасидаги қуролли кураш (1702—1704) хусусида сўз боради. Асарда суфийлик тариқатларининг раҳбарлари, нуфузли эшонлар, ҳукмдорлар (масалан, Балх ҳокимлари Солиҳ Хўжа, Маҳмудбий оталиқ, Бадахшон ҳукмдори Мирёрбек), хаттотлар, шоирлар, шунингдек, Қундуз (Қатағон), Термиз (Қўнғирот), Балх (Қурама), Лағмон (Олчин)да яшовчи ўзбек қавмлари ҳамда сарой мансаблари ва ҳарбий унвонлар тўғрисида маълумотлар мавжуд. Асарнинг 2-қисми номаълум сабабларга кўра ёзилмай қолган.

Аштархонийлар тарихини ўрганишда муҳим манба саналган бу асар („Убайдулланома“ ва „Абулфайзхон тарихи“ асарлари унинг мантиқий давоми ҳисобланади) 1820-йилларда Россия орқали Европага тарқалди. Асардан парчалар франсуз тилида босилди (1824), тўла равишда эски ўзбек тилига таржима қилинди (1861). А. Семёнов томонидан рус тилида чоп этилган.

Манбалар

• Мукимханская история, Т., 1956.

Адабиёт

• Ахмедов Б., Историко-географическая литература Средней Азии ХВИ—ХВИИИ вв., Т., 1985.
• Қаҳрамон Ражабов.