Муҳаммад ибн Муқатил ибн Ҳаким ал-Аккий (арабча: محمد بن مقاتل بن حكيم العكي‎‎) — Аббосийлар халифалиги учун вилоят ҳокими бўлган. 797-йилда Ифриқияга тайинланган у 800-йилда Ағлабийлар сулоласи барпо этилишидан аввал ушбу вилоятнинг сўнгги ҳокими эди.

Муҳаммад ибн Муқатил ал-Аккий
محمد بن مقاتل العكي
Аббосийлар ҳокими Ифриқияда
Мансаб даври
797 – 799
(биринчи давр)
Ўтмишдоши Ҳарсама ибн Аян
Вориси Таммам ибн Тамим ат-Тамимий
Аббосийлар ҳокими Ифриқияда
Мансаб даври
797 – 800
(иккинчи давр)
Ўтмишдоши Таммам ибн Тамим ат-Тамимий
Вориси Иброҳим ибн ал-Аглаб
Шахсий маълумотлари
Таваллуди Аббосийлар халифалиги
Вафоти Аббосийлар халифалиги
Ота-онаси Муқатил ибн Ҳаким ал-Аккий

Фаолияти

Муқатил ибн Ҳаким ал-Аккийнинг ўғли бўлиб, у Аббосийлар инқилоби тарафдори эди[1]. Муҳаммаднинг ўзи эса халифа Ҳорун ар-Рашид (ҳ. 786–809)нинг сутдош укаси бўлган. 797-йилда Ҳорун уни Ифриқияга Ҳарсама ибн Аяннинг ўрнига тайинлади. Октябр охири ёки ноябр бошларида вилоят пойтахти Қайравонга келгач, унинг бошқаруви тез орада ёмон муомаласи сабабли муаммоларга дуч келди ва жунд (маҳаллий қўшин) билан муносабатлари ҳам тезда таранглашди. Охир-оқибат Макҳлад ибн Мурра ал-Аздий бошчилигида, жунд а’золари ва маҳаллий барбарлар томонидан қўллаб-қувватланган қўзғолон бошланди. Муҳаммад қўшин юбориб, исёнчиларни мағлуб этди ва Макҳладни ўлдирди[2].

799-йил октябрида Таммам ибн Тамим ат-Тамимий бошчилигида Тунисда янги қўзғолон бошланди ва тез орада катта қўллаб-қувватловга эга бўлди. Муҳаммад исёнчилар ал-Қайравон томонга юриш қилаётган пайтда улар билан жанг қилди, бироқ мағлуб бўлиб шаҳар ичига чекинишга мажбур бўлди. Таммам юришни давом эттириб, ал-Қайравонга кирди. Исёнчилар Муҳаммадга Ифриқияни тарк этиши шарти билан хавфсизлик кафолатини берди. Келишувни қабул қилган Муҳаммад кетди ва Триполига йўл олди[2][3][4].

Сургундан кўп ўтмай Муҳаммад Заб ҳокими Иброҳим ибн ал-Аглабдан мактуб олди; унда Иброҳим Таммамни ал-Қайравондан қувиб чиқарганини билдирар ва уни вилоятга қайтишга чорлар эди. Натижада Муҳаммад яна ҳокимлигини тиклай олди[2][4]. Тез орада Тунисга қочган Таммам Муҳаммадни ағдаришга яна уриниб кўрди, бироқ Иброҳим уни яна мағлуб этди ва бўйсунишга мажбур қилди[2].

Муҳаммаднинг Ифриқия устидан тикланган ҳукмронлиги узоқ давом этмади. Фуқаролар орасида давом этаётган оммабоп эмаслиги Иброҳимни Ҳорун ар-Рашидга мактуб ёзиб, Муҳаммаддан нафрат кучли эканини айтишига ва муайян молиявий кафолатлар эвазига Ифриқияга ҳоким этиб тайинлашни сўрашига олиб келди. Ҳорун бу илтимосни қондирди; Муҳаммад лавозимидан олинди ва Иброҳим Ағлабийлар сулоласининг биринчи ҳокими бўлди[5][6][4].

Яна қаранг

Изоҳлар

  1. ↑ Cроне 1980, сс. 185–186.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Ибн ал-Атҳир 1987, с. 312.
  3. ↑ Ал-Яқубий 1883, с. 497.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Кеннедй 1981, с. 193.
  5. ↑ Ибн ал-Атҳир 1987, с. 313.
  6. ↑ Кҳалифаҳ ибн Кҳайят 1985, с. 464.

Манбалар

Ўтмишдоши:
Ҳарсама ибн Аян
Ифриқия ҳокими
797–799
Вориси:
Таммам ибн Тамим ат-Тамимий (исёнчи)
Ўтмишдоши:
Таммам ибн Тамим ат-Тамимий (исёнчи)
Ифриқия ҳокими
800
Вориси:
Иброҳим ибн ал-Аглаб