Muhammad ibn Vosiy al-Azdiy
Муҳаммад Ибн Восий Ал-Аздий (вафоти 744 ёки 751) – исломшунос, ҳадисшунос олим, қози ва аскар. Зоҳидлиги билан машҳур бўлган. Унинг: „Мен унда Аллоҳни кўрмасдан бирор нарсани кўрмадим“, деган гапи кейинги сўфийлар томонидан кўп муҳокама қилинган. Умавийларнинг Мовароуннаҳрни фатҳ этишида Қутайба ибн Муслим (вафоти 715) қўл остида жанг қилган, кейинчалик қози бўлган.
Бир ривоятга кўра, бир мусулмон тушида Малик ибн Динор ва Ибн Восийни Жаннатга кираётганини кўрган. У Маликка кўпроқ ҳурмат кўрсатилганини ва биринчи бўлиб киришга рухсат берилганини пайқаган. Мусулмон Ибн Восийни олийжаноброқ деб билгани учун бунинг сабабини сўраганда, унга шундай жавоб берилган: „Бу тўғри, лекин Муҳаммад ибн Восийнинг иккита кийими бор эди, Маликнинг эса фақат битта. Маликка афзаллик берилишининг сабаби ана шунда“[1].
Ибн Восий ҳақида ёки унга тааллуқли гаплар
Қутайба ибн Муслим у ҳақида: „Муҳаммад ибн Восийнинг бармоғи жангда осмонга ишора қилиши мен учун юз минг номдор қилич ва кучли ёш аскарлардан кўра севимлироқдир“, деди[2]. Абу Ҳомид ал-Ғаззолий (вафоти 1111) ҳам ўз асарларида уни қайд этган: „Агар киши ўзини суст ва тежамкорлик ва ўз-ўзини тарбиялашдан жирканч деб билса, унинг иштиёқини юқиши учун бундай ишларда моҳир бўлган киши билан бирга бўлсин“. Бир авлиё: „Ўз-ўзини тарбиялашда илиқ бўлсам, Муҳаммад ибн Восийга қарасам, уни кўриш ҳеч бўлмаганда бир ҳафта иштиёқимни қайтадан уйғотади“, дер эди[3]. Муҳаммад ибн Восий айтдилар; „Бу дунёда фақат учта нарсани тилайман; қийшиқ бўлсам, мени тўғрилаб қўядиган биродар; рўзғор, бунинг учун тиланчилик қилишим шарт эмас; жамоат намози, мен ғафлатдан халос бўлдим ва бу менинг фойдамга ёзилди“[4].