Ziyosfera

Muhammad ibn Xolid ibn Yazid ash-Shayboniy

Muhammad ibn Xolid ibn Yazid ash-Shayboniy (arabcha: محمد بن خالد بن يزيد الشيباني‎‎) — arab sarkardasi va Abbosiylar xalifaligining hokimi. 9-asrda xalifalikning Kavkaz viloyatlarida faoliyat yuritgan.

Muhammad Shaybon qabilasiga mansub boʻlib, asl kelib chiqishi shimoliy Jaziradagi Diyor Bakrdan edi[1] va Yazid ibn Mazyad ash-Shayboniyning nabirasi boʻlgan. Yazid va uning oʻgʻillari xalifalikning Kavkazorti viloyatlari ustidan Shayboniylar taʼsirini Arminiyaning (Armaniston, hozirgi Ozarbayjon, Iberiya va Arranni oʻz ichiga olgan yirik viloyat) hokimi (ostikan) lavozimini qayta-qayta egallash orqali oʻrnatganlar[2]. Otasi Xolid ham shu lavozimda kamida toʻrt marta xizmat qilgan: 813/814-yillarda, 828–832-yillarda, 841-yilda qisqa muddat va undan koʻp oʻtmay yana, hamda taxminan 844-yilda lavozimida vafot etgan. Muhammad uning oʻrnini egallab, musulmon va nasroniy knyazlar koʻtargan turli mahalliy qoʻzgʻolonlarni bostirish ishini davom ettirdi[3]. Lavozimidan olinib tashlangach, u Diyor Bakrdagi ajdodiy yerlariga qaytdi va 857-yilda, Bugʻo al-Kabir boshchiligida yirik arman qoʻzgʻoloni qonga botirib bostirilganidan soʻng, yana ostikan etib tayinlandi[4][5]. 878-yilda u yana bu lavozimni oldi; Tovma Artsruni (Thomas Arcruni) maʼlumotiga koʻra, u Kaysitlar kabi boshqa mahalliy musulmon hukmdorlari bilan ittifoq tuzib, „Knyazlar knyazi“ Ashot Bagratunining kuchayib borayotgan qudratini jilovlashga uringan, biroq magʻlub boʻlib, mamlakatdan qochishga majbur boʻlgan. U Arminiyaning soʻnggi shayboniy hokimi edi[6].

Oʻrta asr arab manbalariga koʻra, Muhammad 859/60-yillarda Ganja shahriga asos solgan; u yerda xazina topib olingani uchun shunday atalgan. Afsonaga koʻra, arab hokimi tushida bir ovozdan u lager qilgan hudud atrofidagi uch tepalikdan birining ostida xazina yashirilgani aytilgan. Ovoz unga xazinani qazib olib, pulini shahar barpo etishga sarflashni buyurgan. U shunday qilgan va xazina hamda shahar haqida xalifaga xabar bergan. Xalifa al-Mutavakkil Muhammadni, topilgan pulni xalifaga berish sharti bilan, shaharning merosxoʻr hokimi etib tayinlagan[7].

Manbalar

  1. ↑ Ter-Ghewondyan (1976), p. 27
  2. ↑ Ter-Ghewondyan (1976), pp. 27–28
  3. ↑ Ter-Ghewondyan (1976), p. 28
  4. ↑ Ter-Ghewondyan (1976), pp. 28–29
  5. ↑ On the rebellion and its impact, cf. Ter-Ghewondyan (1976), pp. 42–44
  6. ↑ Ter-Ghewondyan (1976), p. 29
  7. ↑ V.Minorsky. A History of Shirvan and Derbent.

Manbalar

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Muhammad_ibn_Xolid_ibn_Yazid_ash-Shayboniy" dan olindi