Ziyosfera

Mushuk masjidi

Мушук масжиди (арабча: مسجد القطة‎‎; ёки جامع القطة)[1][2][3] Марокашнинг Марокаш шаҳридаги тарихий масжиддир. Баъзи илмий манбаларда у Мавлой ал-Ксур масжиди ёки Мавлā ал-Қṣūр масжиди сифатида ҳам тилга олинади[а][4][5][6]. Масжид Ксур маҳалласида жойлашган[1] бўлиб, асосий сувқ кўчаларидан бири — Сук Лаксур бўйлаб, кўчанинг Баб Фту ҳудудидаги кириш қисмига яқин, Жамо ал-Фанонинг бироз шимолида жойлашган[2].

Масжид
Мушук масжиди
مسجد القطة
Мамлакат  Марокаш
Шаҳар Марокаш
Координаталар 31°37′40.3″Н 7°59′22.9″W / 31.627861°Н 7.989694°W / 31.627861; -7.989694
Йўналиши сунний
Масжид тури Жомеъ-Масжид
Меъморий услуб Марокаш меъморчилиги
Асосий сана:
12-аср
Ҳолати амалдаги
Таровиҳ
Саҳарлик ва ифторлик

Масжидга 12-асрда мусулмон авлиёси ёки сўфийси ҳисобланган Абу ал-Аббос ас-Сабтийнинг шогирдларидан бири асос солган. Масжид номи унинг асосчисининг мушуги бир вазирнинг уйида пайдо бўлган каламуш балосини йўқ қилишга ёлланган, деган анъанавий ривоятдан келиб чиққан. Бино 14-асрда Мариний султонлиги даврида таъмирланган бўлиб, у шаҳарнинг шу давридан сақланиб қолган кам сонли ёдгорликларидан бири саналади ва кичик, аммо бой безатилган минораси билан диққатга сазовор.

Тарих

1924-йилда масжид ва унинг минораси кўриниши

Маҳаллий ривоятларга кўра, масжидни Месъуд исмли моҳир даббоқ (терини ошловчи уста) асос солган бўлиб, у ҳам Абу ал-Аббос ас-Сабтийнинг (ваф. 1204; маҳаллий аҳоли орасида Сиди Бел Аббос номи билан ҳам танилган ва Марокаш шаҳрининг етти авлиёсидан бири) шогирди бўлган[1][2]. Ушбу ривоятда айтилишича, уйини каламушлар босиб кетган бир вазир Месъуднинг мушуги бу балони йўқ қила олади, деган гапни эшитиб, ундан ёрдам сўраган. Месъуд мушугини беришдан бош тортгач, вазир мушукни ўғирлаб кетади, аммо муаммо янада кучаяди; охир-оқибат вазир тавба қилиб, Месъуддан кечирим сўраб, уни моддий жиҳатдан ҳам рози қилади[2]. Шундан сўнг даббоқ ушбу масжидни бунёд этади ва масжид номи ҳанузгача шу ривоятдаги мушук номини ёдга солиб туради[1][2].

Масжид Маринийлар даврида Ваттосий вазир Абу Муҳаммад Абдуллоҳ аз-Зугундурий[1] (арабча: أبو محمد عبد الله الزكندري‎‎) томонидан таъмирланган; у ҳижрий 768-йилда (1366–1367-йилда милодий) вафот этган[2]. Унинг айнан шу даврда кичик минораси қурилган. Ҳенри Бассет ва [Ҳенри Террассе]] тадқиқотига кўра, уни қуриш ишлари ҳам Марокашдаги замондоши бўлган Бин Солиҳ масжиди (милодий 1321-йил) минораси билан бир даврда ёки бироз кейин амалга оширилган бўлиши керак[4](п296).

Меъморчилик

Минорани пастки қисмидаги безак детали

Масжид нисбатан кичик бўлиб, унинг ибодат зали майдони 120 м2 (1,300 кв фт)дан ошмайди[2]. Унинг асосий меъморий хусусияти — кичик ғишт минораси бўлиб, у Марокаш шаҳрида Маринийлар давридан сақланиб қолган кам сонли ёдгорликлардан биридир[4][5]. Минора замондоши Бин Солиҳ масжиди минорасининг деярли аниқ нусхаси, фақат кичикроқ кўламдагисидир[4]. У Мағриб минтақаси минораларига хос бўлган кубсимон шаклга эга бўлиб, асосий гумбази устида кичикроқ „фано“ ёки бошчироқ (буржча) билан якунланади. Минорани юқори қисми кейинги бир даврда қайта қурилган[4][5].

Бин Солиҳ минорасидаги каби, буржнинг асосий танасининг тўртта фасадининг ҳар бири ғишт юзасига ўйиб ишланган ўзаро туташувчи себка нақшлари (япроқсимон ромбли ёки „тўр“га ўхшаш нақш) билан деярли тўлиқ қопланган[б]. Ушбу себка зонасидан пастда, миноранинг кўчага қараган томонида, юқорироқда жойлашган кичик дераза атрофида безакларнинг қуйи қатлами жойлашган. Бу безак композицияси мураккаброқ бўлиб, яна Бин Солиҳ минорасининг қуйи фасадларидаги ўхшаш композицияни эслатади. Кичик дераза учбаргли шаклга эга бўлиб, уни атрофини ўраб турган ламбрекин ёйи ўраб туради, бу эса ўз навбатида кичик тўртбурчакли алфиз ичига олинган. Унинг юқорисида мадҳ этувчи битик ўйиб ёзилган кичик квадрат куфий композицияси жойлашган бўлиб, икки томондан саккиз бурчакли юлдузлар билан безатилган. Дераза атрофидаги парракларда аввалроқ фаянс безаклар ҳам бўлган. Буларнинг атрофини ва тепасини ўраб турган безак эса анча йирик композициядан иборат бўлиб, у кўп баргли ёйдан ташкил топган; ёйнинг шакли подкова-ёй бўлиб, у соддароқ ярим доира ёй остига жойлаштирилган, уларнинг орасида марказдан ташқарига тарқалаётган себка нақши ўтади. Бу эса ўз навбатида яна бир тўртбурчак алфиз билан ўралган бўлиб, унинг парраклари яна бир себка нақши билан тўлдирилган[5].

Яна қаранг

Изоҳлар

  1. ↑ Абдуллоҳ ал-Ғазвоний завияси билан адаштирманг; у ҳам Мавлой ал-Ксур номи билан танилган бўлиб, худди шу маҳалланинг ғарброғида жойлашган.
  2. ↑ Бугунги кунда масжид олдидаги кўча одатда бозорни соя қилувчи том билан ёпилган бўлиб, бу кўчадан қаралганда миноранинг юқори қисмини кўриш имконини чеклайди.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Девердун, Гастон. Марракеч: Дес оригинес à 1912 (фр). Рабат: Éдитионс Течниқуэс Норд-Африcаинес, 1959 — 326-бет. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 „مسجد القطة .. إحسان متواصل“ (ар). مغرس. 2023-йил 26-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 26-феврал.
  3. ↑ „فيديو.. في اليوم العالمي للقطط : مسجد عتيق بحي المواسين يحمل اسم القطة“ (ар). مراكش الاخبارية (2019-йил 9-август). Қаралди: 2023-йил 26-феврал.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Бассет, Ҳенри; Террассе, Ҳенри (1927). "Санcтуаирес эт фортрессес алмоҳадес: Ла традитион алмоҳаде à Марракеч" (фр). Ҳеспéрис Тамуда 7 (3): 296–304. ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?ид=3флАААААЙААЖ&қ=%22ЛЕС+МИНАРЕТС+ДЕ+БЕН+САЛИҲ+ЭТ+ДЕ+МОУЛАЙ+ЭЛ+КСОУР%22. 
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Салмон, Хавиэр. Фèс мéриниде: Уне cапитале поур лес арц, 1276-1465 (фр). Лиэнарт, 2021 — 113–114-бет. ИСБН 9782359063356. 
  6. ↑ Cенивал, Пиэрре де „Марракеш“, . Ҳисториc Cитиэс оф тҳе Исламиc Wорлд (эн). Брилл, 2007 — 331-бет. ИСБН 978-90-04-15388-2. 

Ҳаволалар

Викиомборда „Мушук масжиди“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Mushuk_masjidi" dan olindi