Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

New Providence (Bagama)

Koordinatalari: 25°1′48″N 77°24′18″W / 25.03000°N 77.40500°W / 25.03000; -77.40500
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Неw Провиденcе
Орол
Skyline of New Providence
Мамлакат Багама
Майдон 207 км2 (80 кв ми)
Маркази баландлиги 5 м
Аҳолиси
 (2022)
296,522
Зичлиги 1,325.6 киши/км2
Миллий таркиб Африкаликлар 89%, Европаликлар 8%, Осиёликлар ва Испанлар 3%.
Неw Провиденcенинг кенгайтириладиган батафсил харитаси.

Неw Провиденcе — Багама оролларидан энг гавжум орол. У Багаманинг 70% дан ортиқ аҳолисини ўз ичига олади[1]. Багама маркази пойтахт Нассау шаҳрининг жойлашган жойи бўлиб, унинг чегаралари орол билан туташади. 2010-йил рўйҳатга олинган аҳоли сонига кўра 246,329 кишини ташкил қилган, 2016-йилги охирги ҳисобда аҳоли кўрсаткичи 274,400 тага етган[2][3].

Чристопҳер Cолумбус Янги Дунёни кашф қилганида орол дастлаб Испания назорати остида бўлган, аммо Испания ҳукумати оролни ҳамда бутун Багама оролларини ривожлантиришга этибор бермаган[4]. Оролнинг энг йирик шаҳри бўлган Нассау аввал Чарлес-тоwн номи билан аталган. Лекин у 1684-йилда испанлар томонидан вайрон қилиниб, ёқиб юборилган. Орол 1695-йилда энг муваффақиятли лордлар эгаси Ничолас Тротт томонидан Англия шаҳзодаси Оранге-Нассау шарафига қайта тикланади ва Нассау деб номланади.

Багама ҳукуматининг учта асосий тармоғи: ижро этувчи, қонун чиқарувчи ҳамда суд ҳокимияти, барчаси Неw Провиденcе оролида жойлашган. Неw Провиденcе Багама оролларининг асосий савдо маркази ҳисобланади. Шу билан бирга, у 400 дан ортиқ банк ва ишончли компанияларни ўзида жамлайди. Унинг меҳмонхоналари ва портларида ҳар йили Багама оролларига келадиган тўрт миллиондан ортиқ сайёҳнинг учдан икки қисмидан кўпроғи ташриф буюради. Неw Провиденcедаги бошқа аҳоли пунктларига Гранц Тоwн, Баин Тоwн, Фох Ҳилл, Аделаида, Ямаcраw, Соутҳ Беач, Cорал Ҳарбоур, Лйфорд Cай, Парадисе Исланд, Сеа Бреэзе, Cентревилле, Грове (Жанубий) ва Грове (Шимолий), Cабле каби соҳил ва шаҳарчалар киради[5].

Келиб чиқиши

Дастлаб маҳаллий Луcаян аҳолиси томонидан Нема деб аталган оролнинг маъноси „ўрта сув“ деган маънони анлатган[6]. Неw Провиденcе номи ХВИ асрда кема ҳалокатидан омон қолгани учун илоҳий провиденсияга миннатдорчилик билдирган губернаторнинг таклифи билан қўйилган. „Неw“ (янги) сўзи оролни қароқчилар макони ҳисобланган Ғарбий Кариб денгизи (ҳозирги Колумбия) Провиденсиясидан фарқлаш учун кейинчалик қўшилган[7].

Тарихи

Нассау жангининг бадиий талқини

1670-йилдан кейин Гранд Турк ороли ва Инагуада денгиз тузини йиғиш билан шуғулланадиган Бермуд йиртқичлари оролнинг доимий ташриф буюрувчиларига айланган. Биринчи доимий Европа турар жойлари 1648-йилда Элеутҳерада, кейинчалик 1666-йилда Неw Провиденcеда пайдо бўлган.

1670-йилга келиб, Чарлес-Тоwн аҳоли турар жойларида 900 дан ортиқ киши истиқомат қилган. Масулияциз губернаторлар алмашинуви сабабли Чарлз-Таун франсуз ва испан флотлари томонидан ҳужумга учраган ва қароқчилар учун махсус базага айланган. Оқибатда 1684-йилда Испания ҳукумати томонидан ҳужум уюштирилиб вайрон қилинган. Икки йил ўтгач, 1686-йилдан бошлаб бу ҳудудга Ямайкадан янги инглиз аҳолиси келиб жойлаша бошлаган. Улар Ямайка губернатори томонидан чақирилган бўлсада, лекин улар бу буйруққа бўйсунмаган ва муқим яшаш учун қолишган. 1695-йилда губернатор Ничолас Тротт шаҳарни қайта қуради ва икки қал’ани қўшиб иккаласи ҳам Нассау деб номлайди. Лекин қал’а 1700-йилда испанлар ҳужуми оқибатида жиддий зарар кўради, бунинг оқибатида мустамлакачилар 1703-йилда франсуз ва испан ҳужумидан кейин қал’ани тарк этишга мажбур бўлади. Қал’ада тўп ва аскарлар бўлмаганлиги сабабли, Неw Провиденcе тез орада яна қароқчилар базасига айланади. 1713-йилга келиб, Нассауда қароқчилар сони мингдан ошиб кетади. Қароқчи Тҳомас Барроуw ўзини Неw Провиденcе губернатори деб эълон қилади[8]. 1718-йилда губернатор Wоодес Рогерс Буюк Британия қироли Георге И томонидан Неw Проденcега юборилади ва улар ўз йўлидан воз кечмоқчи бўлган ҳар қандай қароқчини авф этишни таклиф қилади. У агар қароқчилар унинг таклифига рози бўмаса уларни қатл қилиш билан таҳдид қилади ва Рожерс шу орқали Нассауни қароқчилардан тозалашга эришади.

1776-йил феврал ойида америкалик Эсек Ҳопкинс еттитадан ортиқ кемадан иборат денгиз флотини бошқариб, Британия тасарруфидаги оролга таъминот ва ўқ-дориларни олиб кириш мақсадида рейд ўтказишга ҳаракат қилади. Нассау жанги деб номланувчи ушбу воқеада 3-4-март кунлари Ҳопкинс 250 нафар денгиз пиёдалари ва денгизчилардан иборат Америка ҳарбий кучлари тасарруфида биринчи марта амфибия ҳужумини амалга оширади. Неw Провиденcе ва Wаспни вайрон қилиб, ҳужумчилар Форт Монтегуэни қўлга олишади. Инглизлар аввал Нассауга қочади аммо кейин исёнчи кучларга таслим бўлади. Америкаликлар ўзларига 88 та тўп ва 15 та миномётни олиб қолади, аммо қўлга олишдан олдин керак бўладиган порохнинг кўп қисмини эвакуация қилшади. Ҳопкинс икки ҳафта ичида кемаларига ўлжаларни юклайди ва қайтиб кетади.

Жанубий Каролина денгиз флотининг Жанубий Каролина фрегати 1782-йил 12-январда Гаванага етиб келади. Гаванада Алехандер Гиллон ва испанлар ўртасида музокаралар бўлгандан кейин, Жанубий Каролина Бернардо де Галвес қўмондонлиги остида испан кучларининг 59 та кемадан иборат қўшинига қўшилади. 22-апрелда бирлашма қўшинлар Неw Провиденcени қўлга киритиш учун сузиб кетади. 6-майга келиб бутун флот Неw Провиденcега етиб боради ва 8-майда Британия мустамлакасини таслим қилади. Бу Америка инқилобий уруши пайтида Неw Провиденcенинг қўшни давлатлар томонидан учинчи марта босиб олиниши эди.

Америка инқилобидан кейин, бир неча минг лоялистлар ўзларининг қуллари билан қишлоқ хўжалигини қайта тиклаш плантацияси мақсадида Неw Провиденcе ва унга яқин оролларга кўчиб ўтади. Тупроқларнинг саёзлиги ва ёғингарчилик миқдорининг камлиги бу фаолиятни амалга оширишни қийинлаштиради. ХИХ аср бошларига келиб Багама ороллари деярли бўш архипелагга айланади. Бу ерда фақат туз йиғиш ишлари давом этарди. Аҳоли камайиши сабаб қал’алар қулаб туша бошлаган ва 1850-йилга келиб орол бутунлай ташлаб кетилган. Кейинги йилларда Неw Провиденcе икки марта юқори иқтисодий жиҳатдан фойда келтирган: 1861-1865-йиллардаги Америка фуқаролар уруши вақтида орол Америка Конфедератив штатлари блокадачилари учун жуда машҳур порт бўлиб ҳизмат қилган[9]. Тақиқлаш даврида эса дистилланган спиртли ичимликлар учун контрабанда маркази бўлган.

Сайёҳликда аҳамияти

ХИХ асрнинг охирига келиб, Неw Провиденcе ғарбий яримшарнинг санаторийси сифатида машҳур бўла бошлади. Аҳолиси ҳамда сайёҳларнинг шархларида кунлик ҳароратнинг кам миқдорда ўзгариши, ҳар қандай 12 соатлик давр 3 °C (5 °Ф) доирасидаги жуда юмшоқ иқлими мақулланган. Орол сайёҳлик учун мўлжалланиб, Иссиқ қиш мавсумида ҳам мукаммал дренаж, христиан черковлари, яхши ободонлаштирилган ва тўғри чизиқли йўллар, замонавий ҳашаматли бинолар, инглиз тилида сўзлашувчилар билан тўлдирилган. Америка Қўшма Штатларининг жанубий қирғоқлари, Куба ва Нассау ўртасида буғли кемалар қатнови йўлга қўйилган ва бу орол машҳурлиги ортишига ҳисса қўшмоқда[10].

1920-йилларнинг охирларида Неw Провиденcе кўплаб сайёҳлик об’эктлари билан бойитилган. Шу жумладан қисқа муддатли круиз кемалари, сайёҳлар учун чуқурлаштирилган порт ва қимор ўйинлари, таклиф қилувчи меҳмонхоналарга эга Америка дам олиш маскани сифатида яхши ташкиллаштирилган. Ҳозирги кунда Гранд Багамадаги Фреэпорт ороли ривожланиши билан Неw Провиденcе шуҳрати бир оз пасайган бўлсада, Багамияликларнинг учдан икки қисми бу ерда истиқомат қилади.

Манбалар

  1. ↑ 2010 Cенсус оф Популатион анд Ҳоусинг: Неw Провиденcе (Репорт). Департмент оф Статистиcс оф тҳе Баҳамас. Аугуст 2012. п. 3. Арчивед фром тҳе оригинал он Деcембер 20, 2016. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20161220072543/ҳттп://www.баҳамас.гов.бс/wпс/wcм/cоннеcт/c17э5637-1ф39-484б-8107-а7бе2176c51б/НЕW+ПРОВИДЕНCЕ+2010+CЕНСУС+РЕПОРТ.пдф?МОД=АЖПЕРЕС. Қаралди: Май 18, 2015. 
  2. ↑ „CИА Фаcтбоок“ (2022-йил 22-сентябр). 2021-йил 26-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 24-январ.
  3. ↑ „Wорлд Атлас – Wҳере ис Нассау?“. 2018-йил 22-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 16-апрел.
  4. ↑ Бруcе Тайлор. „Ревиэw оф Жоҳнсон, Ҳоwард, Тҳе Баҳамас Фром Славерй то Сервитуде, 1783–1933.“. Ҳ-Лат Ам, Ҳ-Нет Ревиэwс. (1997-йил 1-сентябр). 2013-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 3-январ.
  5. ↑ „Неw Провиденcе“. Говернмент оф тҳе Баҳамас. 2012-йил 28-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 11-сентябр.
  6. ↑ Аҳренс, Wолфганг П. (2015). "Наминг тҳе Баҳамас Исландс: Ҳисторй анд Фолк Этймологй" (эн). Ономастиcа Cанадиана 94 (2): 101. ИССН 2816-7015. Арчивед фром тҳе оригинал он 2023-02-21. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20230221041210/ҳттпс://ожс.либ.уwо.cа/индех.пҳп/оc/артиcле/виэw/14910. Қаралди: 2023-02-21. Неw Провиденcе (Багама)]]
  7. ↑ Жоҳн Эверетт-Ҳеатҳ. „Неw Провиденcе Исланд“. Энcйcлопедиа.cом. 2013-йил 22-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 10-сентябр.
  8. ↑ Ҳеадлам, Cеcил. Америcа анд Wест Индиэс: Жулй 1716 | Бритиш Ҳисторй Онлине, Вол 29 (эн), Лондон: Ҳис Мажестй’с Статионерй Оффиcе, 1930 — 139–159-бет. Қаралди: 2017-йил 15-октябр. 
  9. ↑ "Мйстериоус Фате оф тҳе Блоcкаде Руннерс" бй Ж. W. А. Wригҳт, Тҳе Оверланд Монтҳлй, эд. бй Брет Ҳарте. 1885
  10. ↑ Нассау, исланд оф Неw Провиденcе, Баҳамас. Муррай, Феррис & Cо., Новембер 1877 — 26-бет. ИСБН 978-5-87272-044-7.