A man, tied to a cliff, cowers at a snake menacing at him from inches away.
Локининг жазоси Ж. Дойле Пенросе картинаси

Офидиофобия (ёки офиёфобия) ўзига хос фобия тури бўлиб, илонлардан иррационал қўрқишни англатади. Бу баъзан ҳерпетофобия, судралувчилардан қўрқиш сингари умумий атама билан ҳам номланади. Бу сўз юнонча „офис“ (ὄφις) илон сўзидан келиб чиққан ва „фобия“ (φοβία) қўрқув сўзи билан бирлашиб илондан қўрқиш маъносини билдиради[1].

Сариқ питон

Тадқиқотлар

Вояга етган одамларнинг тахминан учдан бир қисми офидиёфобияга чалинган, бу энг кенг тарқалган фобия тури ҳисобланади[2]. Бироқ, „клиник аҳамиятга эга“ офидофобияни намоён этувчи катта ёшли беморлар аҳолининг атиги 3-4 фоизини ташкил этади[3].

Тҳе Ҳандбоок оф тҳе Эмотионс (Ҳиссиётлар қўлланмаси") (1993) асарида психолог Арне Оҳман эволюцион жиҳатдан аҳамиятли қўрқув реаксиясига эга нейтрал стимуллар (илонлар ва ўргимчаклар) билан эволюцион жиҳатдан аҳамияциз қўрқув реаксиясига эга нейтрал стимулларни (замбуруғлар, гуллар, кўпбурчаклар, ўқ отувчи қуроллар ва электр розеткалари) шартланмаган стимул билан жуфтлаштириши бўйича тадқиқот ўтказган. Натижада, офиофобия ва арахнофобия шартли реаксияни шакллантириш учун фақат бир маротаба жонивор билан рўбаро келиш талаб қилган бўлса, микофобия, антофобия, кўпбурчаклар, ўқ отувчи қуроллар ва электр розеткаларидан қўрқиш учун бир неча уринишлар амалага ошириш керак бўлган ва мунтазам шартлантиришсиз йўқолиб кетган. Офиофобия ва арахнофобия эса доимий характерга эга[4]. Худди шундай, психологлар Сусан Минека, Ричард Кеир ва Веда Приcе лабораторияда улғайган резус макакаларга бошқа макаканинг қўрқиб кетаётгани акс этган видеони кўрсатилмаса, улар банан олиш учун ўйинчоқ илоннинг ёнидан ўтиш керак бўлганда, ҳеч қандай қўрқув реаксияларини намоён қилмаслигини аниқладилар[5].

2001-йилда Швециядаги Каролинска институтида ўтказилган тадқиқот шуни кўрсатдики, сутемизувчиларда илонларга (ўргимчакларга) нисбатан туғма салбий реаксия бўлиши мумкин, бу уларнинг омон қолиши учун жуда муҳим омил ҳисобланади, чунки мазкур қўрқув таҳдидларни дарҳол аниқлашга имкон берди[6]. 2009-йилдаги 40 йиллик тадқиқот дастурининг ҳисоботи одамларда илонларга нисбатан кучли қўрқув шароитларини ва илон тасвирларини онгсиз равишда тез қайта ишлашини исботлади. Бу инсон миясидаги амигдалани ўз ичига олган қўрқув тармоғи орқали амалга оширилади[7]. 2013-йилдаги тадқиқот приматларда (макакаларда) илонлар ҳаракатини тез аниқлаш учун табиий танланишнинг нейробиологик далиллари мавжудлигини кўрсатди[8].

Филмларда

Индиана Жонес киносининг бош қаҳрамони офидиёфобия билан оғриган одам сифатида тасвирлан[9].

Манбалар

  1. ↑ „Опҳидиопҳобиа (н.)“. Онлине Этймологй Диcтионарй. Қаралди: 2018-йил 6-октябр.
  2. ↑ Cерíаcо, Луис МП (2012). "Ҳуман аттитудес тоwардс ҳерпетофауна: Тҳе инфлуэнcе оф фолклоре анд негативе валуэс он тҳе cонсерватион оф ампҳибианс анд рептилес ин Португал". Жоурнал оф Этҳнобиологй анд Этҳномедиcине 8 (1): 8. дои:10.1186/1746-4269-8-8. ПМИД 22316318. ПМC 3292471. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=3292471. 
  3. ↑ Полáк, Жакуб; Седлáčковá, Кристýна; Ландовá, Эва; Фрйнта, Даниэл (2020-05-14). "Фастер детеcтион оф снаке анд спидер пҳобиа: ревиситед". Ҳелиён 6 (5): э03968. дои:10.1016/ж.ҳелиён.2020.э03968. ИССН 2405-8440. ПМИД 32435714. ПМC 7229493. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=7229493. 
  4. ↑ Öҳман, Арне „Феар анд анхиэтй ас эмотионал пҳеномена: Cлиниcал пҳеноменологй, эволутионарй перспеcтивес, анд информатион-проcессинг мечанисмс“, . Тҳе Ҳандбоок оф тҳе Эмотионс, 1ст Леwис: , Неw Ёрк: Гуилфорд Пресс, 1993 — 511–536-бет. ИСБН 978-0898629880. 
  5. ↑ Минека, Сусан; Кеир, Ричард; Приcе, Веда (1980). "Феар оф снакес ин wилд- анд лабораторй-реаред рҳесус монкейс (Маcаcа мулатта)". Анимал Леарнинг & Беҳавиор (Спрингер Сcиэнcе+Бусинесс Медиа) 8 (4): 653–663. дои:10.3758/БФ03197783. ҳттпс://линк.спрингер.cом/cонтент/пдф/10.3758/БФ03197783.пдф. 
  6. ↑ Роач. „Феар оф Снакес, Спидерс Роотед ин Эволутион, Студй Финдс“. Натионал Геограпҳиc Неwс. Натионал Геограпҳиc Соcиэтй (2001-йил 4-октябр).
  7. ↑ Öҳман, Арне (2009). "Оф снакес анд фаcес: Ан эволутионарй перспеcтиве он тҳе псйчологй оф феар". Сcандинавиан Жоурнал оф Псйчологй (Wилей) 50 (6): 543–552. дои:10.1111/ж.1467-9450.2009.00784.х. ИССН 0036-5564. ПМИД 19930253. 
  8. ↑ Ван Ле, Қ.; Исбелл, Л. А.; Мацумото, Ж.; Нгуен, М.; Ҳори, Э.; Маиор, Р. С.; Томаз, C.; Тран, А. Ҳ. эт ал. (28 Оcтобер 2013). "Пулвинар неуронс ревеал неуробиологиcал эвиденcе оф паст селеcтион фор рапид детеcтион оф снакес". Проcеэдингс оф тҳе Натионал Аcадемй оф Сcиэнcес 110 (47): 19000–19005. дои:10.1073/пнас.1312648110. ИССН 0027-8424. ПМИД 24167268. ПМC 3839741. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=3839741. 
  9. ↑ Греш, Лоис Ҳ.. Wҳй Дид Ит Ҳаве То Бе Снакес: Фром Сcиэнcе то тҳе Супернатурал, Тҳе Манй Мйстериэс оф Индиана Жонес. Жоҳн Wилей & Сонс, 21 Април 2008. ИСБН 9780470225561. Қаралди: 2018-йил 22-март. 

Ҳаволалар

Андоза:Овозли Википедия