Oqin
Оқин (қозоқча: ақын, қирғизча: акын) – қозоқ ва қирғизларнинг бадиҳагўй шоири, куйчиси[1][2].
Оқин анъанавий матнни айнан такрорламай, ижодий ўзгартишлар ҳам киритади. Оқинлар ижодкор сифатида жиров ва жирчилардан фарқ қилиб, дўмбира жўрлигида поэтик фолклорнинг барча жанрлари (достон, тўлғов, терма, қўшиқ) намуналарини ижро этадилар, оилавий ма-росимларда иштирок этадилар, ижтимоий ҳаётнинг турли масалаларига доир асарлар яратадилар. Жамбул Жабаев, Тўғалоқ Мўлда, Мойлихўжа, Тўхтағул Сотилғанов каби Оқинлар халқ орасида машҳур. Ўзбекларда айрим жойларда (Тошкент ва Сирдарё атрофларида) Оқин атамаси достончи маъносида, баъзан сўзамол, чечан кишиларга нисбатан қўлланади. Қорақалпоғистонда ҳам бахши, оқин ва жировлар бор[3].
Қозоғистон оқинлари
Машҳур қозоқ оқинлари: Жанак Камбарули (1760—1857), Махамбет Утемисов (1804—1846), Суюнбай Аронули (1815—1898), Шернияз Жарилгасов (1817—1881), Биржан-сал Кожагулов (1835—1929), Акан Сере Корамсаули (1843—1913), Жамбул Жабаев (1846—1945), Газиз Файзолла (1930-йилда вафот этган), Кенен Азербаэв (1884—1976), Актан Кереюли[манба керак].
Оқин кўпинча жамиятдаги ҳар қандай ҳодисага ёки миллий байрамлардаги вазиятга ва ҳоказоларга муносабат билдирган ҳолда тўлиқ импровизация қилади. Байрамларда кўпинча оқинлар беллашуви ўтказилади. Кўрик-танлов давомида оқинлар навбатма-навбат халқни мазах қилиб, шеърий шаклда бир-бирини мазах қилишга ҳаракат қиладилар ёки ўзбошимчалик билан мавзу танлашади. Баъзида ҳокимият ёки сиёсатда бўлганлар ҳақида гап кетганда, расмийлар айтилишини сензура қилишга уринади[4].
Кўчманчи турмуш тарзи, оқинлар санъатининг ўткинчилиги ўтмишда асарларни қоғозга ёзиб, сақлаб қолишга имкон бермаган. Оқинларнинг аксарият асарлари йўқолиб қолган.
Қирғизистон оқинлари
Машҳур қирғиз оқинлари: Жайсан Токтогул-йрчи (ХИИИ – ХИВ асрлар), Тоголоқ Молдо (1860—1942), Токтогул Сатилганов (1864—1933), Куйручу (Кудайберген Омурзак уулу) – (1866—1941), Калйк (1883—1953)), Барпи Алиқулов (1884—1949), Осмонқул Болебалаев (1888—1967), Эстебес Турсуналиэв (1931—2005), Исмоил Бўрончиэв (1910—1978), Молдобасан Мусулмонқулов (1883—1961)[манба керак].
Бошқирдистон оқинлари
Бошқирдлар орасидаги оқинлар анъанавий равишда сесаэнг деб аталади (бошқирдча: сәсән, сәсәндәр ; қозоқча: шешен, шешендер). Бошқирд сесаэнги уч симли думбира садолари остида шеър ўқиди[манба керак] . Энг қадимий бошқирд сесаэнгларининг номлари: Катаи Гали сесаэнг, Турумтаи сесаэнг, Суюндук сесаэнг, Килдиш сесаэнг, Эммет сесаэнг, Каракаи сесаэнг, Яҳя сесаэнг. Кейинги асрларнинг сесаэнглари: Кубагуш сесаэнг, Эренсе сесаэнг, Карас сесаэнг, Баик Аидар, Маҳмут сесаэнг, Буранбай сесаэнг, Ишмухамет сесаэнг.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ И. А. Акбаров. Музика луғати. Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1987.
- ↑ И. А. Акбаров. Мусиқа луғати. Тошкент: Ўқитувчи нашриёти, 1997 — 384-бет. ИСБН 5-645-02422-2.
- ↑ ккнеwс: „Нукусда 70 нафарга яқин бахши, оқин ва жиров беллашмоқда“ (О'збек) (2021-йил 15-сентябр). Қаралди: 2023-йил 11-октябр.[сайт ишламайди]
- ↑ Цензура не сможет заткнут айтис толко благодаря народу
 | Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |