Ziyosfera

Perseus

Персей ва Андромеда, Помпейдаги фреска, милоддан аввалги 1-аср

Персеус (қадимги юнонча: Περσεύς қадимги юнонча: Περσεύς) - Аргиве сиклидан қадимги юнон мифологиясининг қаҳрамони, Дана ва Зевснинг ўғли, Геркулеснинг аждоди. У мис хонада туғилган, у ерда унинг бобоси, Аргос қироли Акрисиус Данани бўлажак набираси қўлида ўлим ҳақидаги башорат туфайли қамоққа ташлаган. Зевс олтин ёмғир кўринишида зиндонга кирди, шундан сўнг малика ўғил туғди. Бола ва унинг онаси Сериф оролида қирғоққа ювилган қутида денгизга ташланган. Бу оролда Персей Диктис оиласида ёки Афина маъбадида ўсган.

Вояга етганидан сўнг, қаҳрамон маҳаллий ҳукмдор Полидектесдан Горгон Медуса бошини – йиртқич ҳайвонни олиб келиш тўғрисида буйруқ олди, унинг кўзидан одамлар тошга айланди. У узоқ саёҳат қилди ва Афина, Гермес ва Гефестнинг ёрдами билан Медузани мағлуб этди. Қайтиш йўлида Персеус малика Андромедани ўзига хотини қилиб олган денгиз йиртқич ҳайвонидан қутқарди. Серифда у Полидектесга Медузанинг бошини кўрсатди, бу эса уни тошга айлантирди. Диктисни шоҳ қилиб қўйган Персей Арголисга қайтиб келди; у тасодифан Акрисиусни ўлдиради, уни мусобақа пайтида диск билан уради, қариндоши Мегапенфен билан мулк алмашди ва Тиринда ҳукмронлик қилади. Кейинчалик қаҳрамон Микей шаҳрига асос солган ёки уни мустаҳкамлаган.

Персеуснинг кўплаб авлодлари бор эди, уларга юнон мифологиясининг энг буюк қаҳрамони Геркулес, шунингдек Амфитрион, Тиндарей, Афаретидлар, Пенелопа ва бошқа қаҳрамонлар тегишли эди; у форс халқининг аждоди ҳисобланган. Персей ҳақидаги афсоналар қадимги тасвирий санъатнинг энг машҳур сюжет манбаларидан бирига айланди. Персей Афина трагедияларининг бир қатор песаларида рол ўйнаган (уларнинг матнлари йўқолган), Медуса Горгоннинг ўлдирилиши ва Андромеданинг қутқарилиши билан боғлиқ саҳналар кўпинча Уйғониш ва замонавий даврларнинг расм ва ҳайкалтарошлигида ишлатилган. Бу мавзулар Бенвенуто, Челлини, Тициан, Питер Пол Рубенс, Антонио Канова ва бошқа таниқли рассомлар ва ҳайкалтарошлар томонидан ишлаб чиқилган. Андромеда ҳақидаги афсона Европа операсида машҳур.

Тадқиқотчилар Персейни йиртқич ҳайвонларни мағлуб этиб, ёш худолар дунёси устидан ҳокимиятни тасдиқловчи қаҳрамоннинг намунаси сифатида кўришади. У ҳақидаги афсоналарда ажойиб мотивлар кўзга ташланади.

Афсоналар

Келиб чиқиши ва дастлабки йиллари

Қадимги муаллифлар Персеусни Данаэ ўғли, Аргос маликаси, Афсонавий Миср қироли, Зевс ва Ионинг ўғли Эпафдан келиб чиққан деб аташади. У Мисрлик Линcаэус ва Данаид Ҳйпермнестранинг невараси эди. Дананинг отаси Акрисий, Абантуснинг ўғли[1] ва Аркад қаҳрамони Ликаоннинг невараси Арголисни эгизак укаси Проэт билан бирга бошқарган: биринчиси Аргосда, иккинчиси Тиринда[2] ҳукмронлик қилган.

Данаэнинг онаси Лаcедаэмоннинг қизи Эвридика эди[2] (афсонанинг бошқа версиясига кўра – Аганиппа[3]). Псеудо-Ҳигин Акрисиуснинг яна бир қизи Эварете, Элис Эномаидаги Пиза шоҳининг хотини ва Ҳипподамиянинг онаси (Пелопснинг рафиқаси)[3] ҳақида гапиради.

Акрисиус эркак меросхўри бўладими, деган савол билан оракулга мурожаат қилди ва жавоб олди: қизи Данаэ бобосини ўлдирадиган ўғил кўради. Кейин подшоҳ ўз саройининг панжарасига ер остига мис минора қуришни буюриб, қизини ҳомиладор бўлиб қолмаслиги учун ўша ерда қамаб қўйди. Афсонанинг энг кенг тарқалган версиясига кўра, олий худо Зевс асирага ошиқ бўлиб, олтин ёмғирга айланди ва зиндонга оқиб тушди[4]. “Дана бу ёмғирни бағрига олди, - деб ёзади Родослик схолиист Аполлоний ва Зевс ўзининг ташқи қиёфасини тиклаб, у билан тил топишди”[2]. Шундан сўнг малика ўғил туғди, у Персеус исмини олди. Муқобил версияга кўра, боланинг отаси Претус бўлиб, у жиянини йўлдан оздирган ва шундан сўнг Акрисиуснинг душмани бўлган[2][1].

Бир мунча вақт Данаэ бола туғилишини отасидан яширишга муваффақ бўлди. Акрисиус бир марта тенгдошлари билан ўйнаётган боланинг овозини эшитиб, ҳамма нарсани тасодифан билиб олди (Персей ўша пайтда уч-тўрт ёшда эди). Қирол Данаэга ёрдам берган ҳамширани қатл қилишни буюрди ва қизини Зевс Оградний қурбонгоҳига олиб борди ва у ерда боланинг отаси кимлигини сўради. Дана Зевсни дунёга келтирган деб жавоб берди; Акрисиус унга ишонмади ва қизи ва набирасини қутига солиб, кейин денгизга улоқтиришни буюрди. Зевс ва Посеидон[5] ёрдами туфайли қути Сиклад архипелагидаги Сериф оролининг қирғоқларига этиб борди, у ерда уни оддий балиқчи ёки маҳаллий қирол Полидектеснинг укаси Диктис тутди. Афсонанинг бир версиясига кўра, Диктис Персейни[2][4] тарбиялаган. Бошқа версияга кўра, бола подшоҳга олиб келинди ва у Афина ибодатхонасида таълим олиш учун уни берди[3][6][7][1].

Мавр Сервий Гонорат, Виргилиянинг “Энеиде” асарига шарҳида, денгиз оқимлари қутини Италия қирғоқларига олиб борганлигини ва Данаэ маҳаллий қирол Пилумннинг хотини бўлганлигини даъво қилади[1].

Медуса Горгонни ўлдириш

Медузанинг ўлими. Эдвард Берн-Жонс томонидан чизилган расм, 1882-йил.

Афсонанинг энг кенг тарқалган версиясига кўра, Персеус Серифда ўсган. Полидект Данайга ошиқ бўлди ва ўша вақтга келиб камолотга эришган Персейнинг қаршилигидан қўрқиб, қаҳрамонга ҳалокатли вазифа беришга қарор қилди. Яқин одамларни, шу жумладан, Данайнинг ўғлини чақириб, шоҳ Эномаи қизини ўзига жалб қилишга қарор қилгани учун ёрдамга муҳтожлигини эълон қилди (Писеда ҳукмронлик қилган бу қаҳрамон, даъвогарлардан арава пойгасида у билан рақобатлашишни талаб қилди, у етиб олди. Уларни орқадан найза билан ўлдирди[8]). Полйдектга яқин бўлганларнинг ҳаммаси унга отларини таклиф қилишди. Персейнинг сўзларига кўра, у нафақат шоҳ учун отларни, балки Медуса Горгоннинг бошини - Оикумене қирғоғида яшовчи, барча тирик мавжудотлар тошга айланган соч ўрнига илонли йиртқич ҳайвонни ҳам олишини айтди. Полйдект қаҳрамонни унинг сўзидан қабул қилиб, ваъда қилинганни олиш учун юборди[2][7][1][4].

Персейга Гермес, Афина ва Гефест худолари ёрдамга келишди[1]. Улар қаҳрамонга қурол-яроғ ва жиҳозларни тақдим этишди ва қадимги муаллифлар тафсилотларни турли йўллар билан баён қилишади. Гинунинг сўзларига кўра, Гермес Персейга қанотли сандаллар, сумка ва кўринмас дубулгъа (бошқа манбаларга кўра, у кул рангдан ўзига тортган ҳамма нарса) ва Гефестга олмосли ўроқ берди[9]. Лукан, шунингдек, қанотли сандалларни Гермеснинг совғаси деб атайди ва Афина томонидан берилган ойнали қалқон ҳақида ёзади[10]. Псевдо-Аполлодорусга кўра, Персеус Ҳермес[2] дан кависли пўлат қилич олди, Эратосфенга кўра - қилич ва плаш, Эсхил Гефест[1] томонидан ҳадя қилинган қилич ҳақида хабар беради. Бундан ташқари, худолар қаҳрамонга Медуза билан жангга қандай тайёргарлик кўриш ҳақида маслаҳатлар билан ёрдам беришди[6][7][4].

Палефатнинг ёзишича, Персей Горгонларга (Медуза ва унинг опа-сингиллари Сфено ва Эврял) йўлни Грейдан ҳам ўрганган. Гигин ва Эратосфен томонидан берилган муқобил версияга кўра, кулранглар Горгонларнинг қўриқчилари бўлган ва Персей Медусага[11] яқинлашиш учун Тритон ботқоғига кўзларини ташлаган.

Нимфлар Персейга сандал, сумка ва кўринмас қалпоқчани беришди. Шундан сўнг, қаҳрамон турли манбаларга кўра, океан қирғоғида, Океан ташқарисида, Эфиопияда ёки Ливияда яшаган Горгонларга учиб кетди. У Горгонларни ухлаб ётган ҳолда топди ва учта опа-сингилнинг ягона ўлими бўлган Медусага яқинлашди ва унинг ойнада жилоланган қалқон ёки кўзгудаги аксига қараб (муқобил версияга кўра, Персей шунчаки юз ўгирган). Айни пайтда қаҳрамоннинг қўлини Афина бошқарган. Персей Горгоннинг бошини кесиб, сеҳрли сумкага яширди ва қочиб кетди. Уйғонган Эвриала ва Сфено кўринмаслик қалпоғи туфайли уни кўрмадилар ва ушлай олмадилар[2][6][7][1].

Медузанинг кесилган бўйнидан қанотли от Пегас ва жангчи Крисаор пайдо бўлди[2]. Йиртқич ҳайвоннинг бошидан Персей уни Ливия устидан олиб ўтаётганда, бир неча томчи қора қон тушиб, ундан илонлар туғилди. Бу илонлардан бирининг чақиши кейинчалик Аргонаут Мопс[12][6] ўлимига сабаб бўлди.

Персей ва Андромеда

Персеус ва Андромеда. Кратернинг қизил фигураси. Апулия, милоддан аввалги 4-аср.

Афсонанинг классик версиясига кўра, Медуза ўлдирилгандан сўнг, Персей Эфиопияда тугади (муқобил вариант - Ўрта Ер денгизининг жануби-шарқий қисмидаги Яффа шаҳри ҳудуди). У ерда у жарликка занжирбанд қилинган гўзал қизни кўрди - маҳаллий қирол Кефейнинг қизи Андромеда. Қизнинг онаси Кассиопия ўзининг гўзаллигини мақташ билан Нереидларни ғазаблантирди ва шунинг учун Посейдон Кефей шоҳлигига тошқин ва денгиз йиртқич ҳайвонини юборди. Омон номидан фолбинлар Андромеда йиртқич ҳайвонга ейиш учун берилгандагина фалокат тугашини эълон қилишди; Кефей[2][1] бўйсуниши керак эди.

Персей бир қарашда Андромедани севиб қолди ва Кефейга қизини унга турмушга бериш шарти билан денгиз йиртқич ҳайвонини ўлдиришга ваъда берди. Подшоҳ қасамёд қилганида, қаҳрамон йиртқич ҳайвоннинг қирғоққа чиқишини кутди ва уни жангда ўлдирди ёки унга Медузанинг бошини кўрсатди. Андромеда озод қилинди[4]. Малика Финейнинг куёви келинини қайтариб олишни режалаштирди, аммо Персей бундан хабар топди ва Медузанинг бошини сумкасидан чиқариб олди, шунда фитначилар тошга айландилар. Афсонанинг муқобил вариантида Агенор (Андромеданинг қўли учун яна бир даъвогар) ва уни қўллаб-қувватлаган Сефей тошга айланган[1][3].

Бу воқеалардан сўнг Персей Андромедани ўзига хотини қилиб олди ва у билан Серифга онасига[2][6][7][1] кетди.

Ҳукмронлик ва ўлим

Псевдо-Аполлодоруснинг сўзларига кўра, Тирин шоҳи сифатида Персей Мидейга ва Микенани[2] мустаҳкамлади. Павсаний бу қаҳрамонни Микена асосчиси, Жон Зетзес - иккала шаҳарнинг асосчиси деб атайди[1]. Эллас мифологияси ва тарихида муҳим рол ўйнаган Микена номи қадимги муаллифлар томонидан қадимги юнонча “қилич” ва “қўзиқорин” (мчокēс) ундош сўзлари билан боғланган. Павсанийнинг ёзишича, Персей бир сафар саёҳат пайтида қиличнинг дастасини ёки тиғини йўқотган ёки улкан қўзиқоринни кўрган ва чанқоқликдан қийналиб, ундан оқиб чиқадиган сувга маст бўлган ва шу сабабли у бу жойга Микена номини[13][6] берган.

Персейнинг ўлими Псевдо-Гигинус ва Овид томонидан айтилган. Уларнинг сўзларига кўра, қаҳрамон Эфиопияликлар ерларидан Элладага қайтиб, биринчи навбатда Аргосга ташриф буюрган, кейин Прет томонидан қўлга олинган ва босқинчини тошга айлантириб, унга Горгон Медуса бошини кўрсатган. Проэтнинг ўғли Мегапенф кейинчалик Персейни ўлдирди ва шу тариқа отасидан қасос олди[3][14][4].

Насл

Персейнинг[2] олти ўғли ва бир қизи бор эди. Энг каттаси Перс эди, у бир версияга кўра, отаси Элладага қайтишидан олдин туғилган [2][15]. Андромеда кейинчалик Алкай, Стҳенелус, Элей, Местор, Элеcтрион ва қизи Горгофонни туғди. Элеcтрион, Сфенел ва охирги Эврисфей ўғли Микенага ҳукмронлик қилди, кейин қироллик ҳокимияти уларнинг қариндошлари Пелопидларга ўтди (Алкей, Сфенел ва Местор Пелопа қизлари билан турмуш қурган)[2].

Маданиятда

Тарихий даврда Ҳелласнинг бир қатор жойлари Персей хотираси билан боғлиқ эди. Бу, биринчи навбатда, Арголисга ва хусусан, Микен шаҳрига тегишли бўлиб, унинг асосчиси ва ҳимоячиси қаҳрамон ҳисобланган. Микенадан Аргосга борадиган йўлнинг тўғри ёнида, Персейнинг зиёратгоҳи бор эди, у ерда ҳатто эрамизнинг ИИ асрида ҳам бўлган , Павсания даврида қурбонликлар келтирилди[13]. Микенада ер остидан Персей[13] номли булоқ отилиб чиқди; худди шу шаҳарда, Теофрастнинг сўзларига кўра, Горгон[4] қотили томонидан экилган муқаддас мевали дарахт ўсади. Эллинлар Немея шаҳри яқинидаги Апесант тоғида Персей биринчи бўлиб Зевс Апесантийга қурбонлик қилганига ишонишган[13]. Статиуснинг сўзларига кўра, бу тоғдан, онасининг кўз ўнгида қаҳрамон булутлар сари учиб[16], Медуза[16] бошига йўл олади. Персей, манбалардан бирига кўра, Дионисни яқин атрофдаги Лернеан кўлига ташлади[4].

Персей номи билан боғлиқ жойлар ҳам Эллададан узоқда топилган. Шундай қилиб, Яффа аҳолиси яқин атрофдаги бир кўлдаги сувнинг қизил рангини қаҳрамон денгиз йиртқич ҳайвонини ўлдиргандан сўнг дарҳол чўмилгани билан изоҳладилар[13].

Қадимги адабиёт

Данаэ чақалоқ Персей билан Серифда. Помпейдаги фреск, милоддан аввалги 1-аср.
Персеус Горгон медузасини таъқиб қилмоқда. Қора фигурали ваза расми, милоддан аввалги 6-аср.

Илм-фанга маълум бўлган Персейнинг энг қадимги адабий матни Гомернинг “Илиадаси”[1]: унда Зевс Гера ҳақида гапириб, “қаҳрамонлар сафида энг улуғвор” Данаэ ва унинг ўғли ҳақида гапиради[17]. Бироқ бу фақат бир зикр ва Персей Гомер эпосида тасвирланган воқеаларга бегона бўлиб қолмоқда. Медуза боши ҳам Илиадада эслатиб ўтилган, аммо Персей билан ҳеч қандай алоқаси йўқ[4].

Персей таржимаи ҳолининг барча асосий эпизодлари қадимги песалар асосини ташкил этди. Шундай қилиб, Эсхил бу қаҳрамонга тетралогия бағишлади, жумладан “Никоҳ палатаси қурувчилари” (версиялардан бирига кўра), “Форкид”[5] ва “Полидект”[4] трагедиялари, шунингдек, сатир драмаси. “Сеинани чизиш” (“Балиқчилар”)[18]. “Полидекта” матни бутунлай йўқолган, қолган учта песадан фақат парчалар сақланиб қолган[15].

Софокл “Акрисий” (Персейнинг туғилиши ҳақида), “Данаэ” (унинг Серифда қолиши ҳақида), “Андромеда” ва “Ларисей” (иккинчиси Персей бобосининг ўлдирилиши ҳақида) трагедияларини ёзган[5][4]. Гипотезалардан бирига кўра, “Акрисий”, “Дана” ва “Ларисейлар” битта трилогияни ташкил қилган; Андромеда сатирик драма бўлиши мумкин эди. Бу барча пессаларнинг матнлари ҳам йўқолган[19].

Перу Эврипида “Данаэ”, “Диcтис” ва “Андромеда” фожиасига тегишли эди[4]. Уларнинг матнлари ҳам сақланиб қолмаган[5], гарчи Андромеда, милоддан аввалги 412 йилда саҳналаштирилган[19], ўз даврида жуда машҳур эди. Мисол учун, Лусианнинг таъкидлашича, Абдерада, Лисимача даврида, бутун шаҳар бу песадан арияларни ва биринчи навбатда, Персей монологини куйлаган[20].

Страбоннинг ҳикоясига кўра, Полидектнинг тошга айлангани ҳақидаги ҳикоя афиналик комедиячилар орасида машҳур бўлган: бу драматурглар Серифнинг тоғлилигини Персей оролнинг барча аҳолисига Горгон медузасининг бошини кўрсатгани билан изоҳлаган[21]. Омон қолган манбаларда Кратиннинг “Серифлар” комедияси эслатиб ўтилади[4].

Антиқа тасвирий санъат

Персей ҳақидаги афсоналар қадимги рассомлар ва ҳайкалтарошлар учун сюжет материалининг асосий манбаларидан бирига айланди:

Афина ва Персей Горгон Медусани ўлдиради. 6-асрдаги Сицилия Селинунтесининг “C” ибодатхонасининг метопси.

Персеус Горгон Медузанинг бошини кесиб ташлади (бу фитна айниқса архаик даврда кенг тарқалган эди, лекин бутпарастлик даврининг охиригача машҳур бўлиб қолди). Персеус, қоида тариқасида, соқолли, ўткир қалпоқли ва қанотли сандалларда, қўлида қилич ва олдиндан тайёрланган сумка билан тасвирланган. Милоддан аввалги В асрдан бошлаб ваза расмида кўпинча зарбадан олдинги лаҳза - қаҳрамон ухлаб ётган йиртқич ҳайвонга яширинча тушганида тасвирланган.

Персей Андромедани денгиз йиртқич ҳайвонидан қутқаради (бу сюжетдан архаик даврдаги ваза рассомлари ва кейинги даврда Магна Греция рассомлари фойдаланган). Турли лаҳзалар тасвирланган: Персей денгиз қирғоғига бориб, Андромеданинг жарликка қандай боғланганлигини кўради; Персей Андромеда, Каффей ёки Кассиопа билан гаплашади; Персей йиртқич ҳайвон билан жанг қилади[1]. Помпейдаги Диоскурийлар уйида малика[22]нинг қутқарилиши тасвирланган фреска сақланган.

Персеус Горгонлардан қочади. Чодирда ваза бўяш

Персей Медуса устидан ғалаба қозонганидан кейин Серифга қайтади. Турли вазаларда Полидект ва унинг атрофидагилар тошга айланган ёки Персей сатирни қўрқитиш учун Медузанинг бошини олиб чиққан пайтлари тасвирланган (бу сюжетнинг ҳажвий талқини)[1].

Ўрта асрлар

Бутпарастликдан насронийликка ўтиш даврида зиёлиларнинг мифологик мавзуларга муносабати тубдан ўзгарди. Персей образи, бир томондан, жасорат тимсолларидан бири сифатида қаралган (масалан, Фулгенция, Ремигий Осерда, Ватикан мифографикларида), бошқа томондан, ахлоқсизлик ва ёлғоннинг исботи сифатида эътироф этилган.

Классик ва кеч ўрта асрлар сарой адабиётининг баъзи асарларида Персей йиртқич ҳайвонларга қарши курашувчи рицар сифатида тасвирланган.

Уйғониш даврининг бошланиши билан юнон мифологиясига қизиқиш кучайди. Персеус 14-асрнинг камида учта таниқли ёзувчиси – Жованни Боккаччо (“Машҳур одамлар тўғрисида”), Пизалик Кристина (“Севги худосига хабар”), Жон Говер (“Севишганларнинг эътирофлари”) асарларида учрайди.[5]

Янги ва замонавий давр

Адабиётда

Персей жасоратдан олдин ўзини қуроллантирмоқда. Уолтер Крейн томонидан чизилган расм, 1892-йил

Янги давр ёзувчилари Персей образига иккита сюжет, Горгон Медусанинг ўлдирилиши ва Андромеданинг қутқарилиши муносабати билан мурожаат қилишди, иккинчиси эса сезиларли даражада машҳур эди. Ханс Сакс 1558-йилда “Андромеда ва Персей” комедиясини, 1574-йилда Д. Гуаззони “Андромеда” трагикомедиясини яратди, Пер де Ронсард ўзининг сонетларидан бирини (1578) Персей афсонасига бағишлади.

Мусиқада

Персей ва Андромеда сюжети 17-аср опера санъатида машҳур бўлган. Д. Якоби (Андромеда, 1610) биринчи бўлиб шу мавзуда опера ёзган. 1617-йилда Клаудио Монтевердининг худди шу номдаги операсининг биринчи спектакли (кейинчалик йўқолган), 1682-йилда Жан-Батист Луллининг “Персей” операси, 1697-йилда Чарлз-Хуберт Герваиснинг “Медуза” операси бўлиб ўтди. 18-асрнинг охирида Персей ҳақидаги афсоналарга қизиқишнинг янги ортиши кузатилди.

Тасвирий санъатда

Замонавий даврда Персей билан боғлиқ сюжет материаллари тасвирий санъатда энг жадал ривожланди. Шу билан бирга, Андромеданинг қутқарилиши ҳақидаги афсона рассомлар орасида, ҳайкалтарошлар орасида эса Медуза Горгоннинг ўлдирилиши ҳақидаги афсона машҳур эди[5] .

Ҳайкалтарошлар, қоида тариқасида, Медуза бошини қўлида ушлаб турган Персейни тасвирлашган; бу фитна уларга эркак танасининг динамикаси ва гўзаллигини кўрсатишга имкон берди. Ушбу мавзу бўйича энг ажойиб ҳайкалтарошлик ишлари Бенвенуто Cеллини (“Персей” ҳайкали, 1545-1554) ва Антонио Канова томонидан яратилган. Бундан ташқари, Аннибале Cарраccи Рим Палаззо Фарнесе (1595)[5] фрескасида Персей ва Медузани тасвирлаган.

“Персей Андромедани озод қилади”. Питер Пол Рубенс. Эрмитаж, Санкт-Петербург.

Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, тасвирий санъатда бошқа мифологик қаҳрамон – Беллерофоннинг бир қатор хусусиятлари Персейга ўтган. Иккала қаҳрамон ҳам қанотли от Пегас билан боғлиқ бўлиб, бир қатор рассомлар ва ҳайкалтарошлар Персейни бу ҳайвоннинг овчиси сифатида тасвирлашади

Замонавий тасвирий санъатда Персей билан боғлиқ бошқа сюжетлар мавжуд. Бунга мисол қилиб, Лука Гиорданонинг “Персей Финей ва унинг ҳамроҳлари билан курашаётгани” (1680-йилларнинг бошлари)[22], Перино дел Вага (1545-1546), Томас де Криц (1649), Даниэл Гран (1730), Жованни Баттистанинг расмлар сикллари мисол бўла олади.

Кинода

Персей образи кинода сезиларли акс топа олмади. 1963-йилда А. де Мартинос[5] режиссёри бўлган итало-испан пеплуми Персеус тҳе Инвисибле, кейинроқ Wарнер Брос. учта филм чиқарди: 1981-йилда “Титанлар тўқнашуви” (Персей Гарри Хемлин ролида), 2010-йилда “Титанлар тўқнашуви” ва 2012-йилда “Титанларнинг ғазаби” (Персей Сем Уортингтон ролида). Бу филмлар мифологик сюжетнинг соддалаштирилганлиги ва бузилишлари, тарихий воқеликка кўп номувофиқликлари ва ҳикоянинг махсус эффектлар билан ҳаддан ташқари тўйинганлиги билан ажралиб туради[23].

Астрономияда

Персей юлдуз туркуми

Персей ҳақидаги афсоналар юлдузли осмоннинг шимолий қисмида намойиш этилади. Персей юлдуз туркуми, ундаги галактикалар кластери, шунингдек, Андромеда, Кефей, Кассиопия ва кит юлдуз туркумлари бу қаҳрамон билан боғланган[24].

Персей ҳақидаги афсонанинг ўзаги Медуза билан эпизоддир. Андромеданинг қутқарилиши ҳақидаги ҳикоя, қадимги келиб чиқиши аниқ бўлса-да, кейинроқ машҳур бўлган. Денгиз йиртқич ҳайвонига қурбон бўлган ва Геркулес томонидан қутқарилган троян малика Хесион ҳақидаги тегишли сюжет Персей афсонаси[1][4] таъсирида пайдо бўлди. Миф воқеалари дастлаб қаерда локализация қилинганлиги ҳақидаги тадқиқотчиларнинг фикрлари турлича. Бир фаразга кўра, Эврипиднинг “Андромеда” фожиаси биринчи манба бўлиб, унда маликанинг отаси Эфиопия қироли деб аталади; бундан олдин Кефейни Яффа қироли, кариялик, критлик, материк Элладанинг турли ҳудудларида истиқомат қилувчи (масалан, бу номдаги Аркад қаҳрамони маълум) ҳисобланиши мумкин эди[1].

Манбалар

  1. ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 Cаттералл 1937.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 Аполлодор 1972.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Гигин 2000.
  4. ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 Куҳнерт 1909.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Мергентҳалер 2008.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Грейвс 1992.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Тахо-Годи 1988.
  8. ↑ Ярхо 1988.
  9. ↑ Гигин 1997.
  10. ↑ Лукан 1993.
  11. ↑ Рапп & 1884—1890.
  12. ↑ Аполлоний Родосский 2001.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Павсаний 1996.
  14. ↑ Овидий 1977.
  15. ↑ 15,0 15,1 Эсхил 1989.
  16. ↑ 16,0 16,1 Стаций 1991.
  17. ↑ Гомер 2008.
  18. ↑ Ярхо 1958.
  19. ↑ 19,0 19,1 Софокл 1990.
  20. ↑ История греческой литературы 1946.
  21. ↑ Страбон 1994.
  22. ↑ 22,0 22,1 Стрелков 2014.
  23. ↑ Куликов 2016.
  24. ↑ „Персеус“. Энcйcлопаэдиа Британниcа. 2021-йил 23-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 17-июн.

Адабиётлар

Тадқиқот ишлари

  • {{{заглавие}}}.
  • Грабарь-Пассек М.. Античные сюжеты и формы в западноевропейской литературе. М.: Наука, 1966. 
  • Грейвс Р.. Мифы Древней Греции, Антропология, этнография, мифология, фольклор. М.: Прогресс, 1992. ИСБН 5-01-001587-0.  (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-05-19 санасида архивланган)
  • История греческой литературы. Москва • Ленинград: Издательство академии наук СССР, 1946. 
  • {{{заглавие}}}.
  • {{{заглавие}}}.
  • Лосев А.. Античная мифология в её историческом развитии. М.: Государственное учебно-педагогического издательство Министерства Просвещения РСФСР, 1957. 
  • Персей / А. В. Стрелков // П — Пертурбационная функция. — М. : Большая российская энциклопедия, 2014. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 25). — ИСБН 978-5-85270-362-0.
  • {{{заглавие}}}.
  • Тахо-Годи А.. Греческая культура в мифах, символах и терминах. СПб.: Алетейя, 1999. 
  • Тахо-Годи А. А. „Персей“, . Мифы народов мира. Андоза:М.: Советская энциклопедия, 1988 — 304—305-бет. 
  • {{{заглавие}}}.
  • Ярхо В.. Эсхил. М.: Государственное издательство художественной литературы, 1958. 
  • Cаттералл Ж. Персеус 1 // Паулйс Реаленcйcлопäдиэ дер cлассисчен Алтертумсwиссенсчафт. — 1937. — Бд. ХИХ, 1. — Кол. 978—992.
  • Cирлот Ж. Э.. А Диcтионарй оф Сймболс, 2нд эдитион, Неw Ёрк: Довер Публиcатионс, Инc., 2002. ИСБН 0-486-42523-1. 
  • Куҳнерт „Персеус“, . Аусфüҳрличес Лехикон дер гриэчисчен унд рöмисчен Мйтҳологиэ. Леипзиг: Друcк унд Верлаг вон Б. Г. Теубнер, 1909. 
  • Левитон Р.. Тҳе Годс ин Тҳеир Cитиэс. Неw Ёрк • Линcолн • Шангҳаи: иУниверсе, Инc., 2006. ИСБН 978-0-595-38339-9. 
  • {{{заглавие}}}.
  • Мергентҳалер В. Персеус // Мйтҳенрезептион. Диэ антике Мйтҳологиэ ин Литератур, Мусик унд Кунст вон ден Анфäнген бис зур Гегенwарт. — 2008. — Бд. 5. — Кол. 567—570.
  • Рапп. Граиаи // Аусфüҳрличес Лехикон дер гриэчисчен унд рöмисчен Мйтҳологиэ : [нем.] / Росчер Wилҳелм Ҳеинрич. — Леипзиг : Друcк унд Верлаг вон Б. Г. Теубнер, 1884—1890. — Бд. И. — Кол. 1729—1738.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Perseus" dan olindi