Полесиа

Полесиа, Полесиэ ёки Полесе (беларусча: Палессе; украинча: Полісся; полякча: Полесиэ ; русча: Полесье) Марказий Европанинг энг чекка ҳудудидан бошланиб, Шарқий Европани, жумладан, Полша, Беларусия — Украина чегараси ва Россиянинг жануби -ғарбий қисмини қамраб олган табиий ва тарихий минтақадир.

Ҳажми

Қитъадаги энг катта ўрмон майдонларидан бири бўлган Полесиа Шарқий-Европа пасттекислигининг жануби-ғарбий қисмида, Полес пасттекислигида жойлашган. Ғарбий томондан, Полеия Полшадаги Буг дарёси водийси ва Ғарбий Украинанинг Припят дарёси водийси кесишмасидан бошланади[1]. Марказий Полесианинг ботқоқли ҳудудлари Пинск ботқоқлари деб номланади (маҳаллий Пинск шаҳри номи билан). Чернобил фожиасидан сўнг минтақанинг катта қисми ифлосланган ва минтақа ҳозир Чернобил тақиқланган зонасини ва Полесиэ давлат радиоэкологик қўриқхонасини ўз ичига олади.

Номланиши

Полесиа/Полиссиа/Полесе ва бошқалар номлари славян тилида лес „ўрмон“ ни ва славянча „он, ин, бирга“ префиксини акс эттириши мумкин[2]. Полесиада яшовчилар полйшчуклар деб аталади.

Бу атама Полша, поляк тили, поляклар билан боғлиқ эмас, бу сўз қадимги славян тилдаги поле „майдон“ дан олинган[3].

Тарих

1613-йилда Полесиа (Радзивил харитаси батафсил)
1920-тил май ойида Полесиа

Қадим замонларда бугунги ғарбий ва ғарбий-марказий Полесиа ҳудудларида Милоград маданияти Неури халқи яшаган[4].

Ўрта асрларнинг охирларида Полесиа Литва Буюк Герсоглигининг бир қисми бўлиб, ундан кейин Полша-Литва Ҳамдўстлиги таркибига ўтган (1569). 1921-йилдан 1939-йилгача Полшанинг бир қисми бўлган, ўшанда мамлакатнинг энг йирик вилоятлари шу ном билан аталган[5]. Полесиа камдан-кам ҳолларда алоҳида маъмурий бирлик бўлган. Бироқ, Иккинчи Полша Республикаси даврида Полесиа тумани, шунингдек, Белоруссия ССРда Полесиа вилояти мавжуд эди. 1931-йилдан 1944-йилгача у қисқа муддат (Византия маросими) Волиния, Полезия ва Пидлиашия Украина католик Апостол Экзархатининг таркибий қисми сифатида аниқ қайд этилган[6]. Иккинчи жаҳон уруши тугаганидан бери Полесиэ ёки Полесиа минтақаси шарқий Полша, жанубий Беларус, шимоли-ғарбий Украина ва Россиянинг жануби-ғарбий қисмидаги ҳудудларни ўз ичига олган.

География

Полесиа — жанубий Беларусия (Брест, Пинск, Калинкавичий, Гомел), Шимолий Украина (Волин, Ривне, Житомир, Киэв ва Чернигов вилоятларида) ва қисман Полшада (Лублин) Припят дарёси (Припят ботқоқлари) ва Россия (Брянск) бўйлаб жойлашган.

Припятнинг машҳур ирмоқлари — Ҳорин, Стокҳид, Штир, Пцич ва Яселда дарёлари. Припят ҳавзасидаги энг йирик шаҳарлар — Пинск, Столин, Давйд-Ҳарадок. Катта ботқоқлар 1960-йиллардан 1980-йилларга қадар қишлоқ хўжалиги ерлари учун қайта тикланди.

Бу ҳудуд Чернобил фожиасидан қаттиқ жабр кўрди. Катта миқдордаги майдон радиоактив элементлар билан ифлосланган. Энг ифлосланган қисмга Чернобил АЭСининг тақиқланган зонаси ва қўшни Полесиэ давлат радиоэкологик қўриқхонаси киради[7].

Туризм

Минтақанинг Полша қисмига 1990-йилда ташкил этилган Полесиэ миллий боғи (Полески Парк Народоwй) киради, у 97,6 км² майдонни эгаллайди. Унга туташ кенгроқ ҳудуд (Украина чегарасигача) Украина томонидаги худди шундай қўриқхона (Шацкий биосфера резервати) билан биргаликда ЮНЕСКО томонидан белгиланган Ғарбий Полесиэ биосфера резерватини ташкил қилади. Вилоятнинг Белоруссия қисмида Прибужское-Полесиэ деб номланган қўриқланадиган ҳудуд мавжуд.

Минтақадаги ёғоч архитектура иншоотлари 2004-йил 30-январда ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига Маданият тоифасида киритилган[8].

Манбалар

  1. ↑ Алиcжа Бреймеер. „Пресентатион оф Wест Полесиэ Трансбоундарй Биоспҳере Ресерве (Беларус/Поланд/Украине)“. Номинатион Форм препаред ин Wарсаw, Кйив анд Минск бй Натионал УНЕСCО-МАБ Cоммиттеэс, анд интродуcед то УНЕСCО ин а Май 2007 Номинатион. Wест Полесиэ.орг. 2016-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 2-май.
  2. ↑ Cомпаре Моулд, Р. Ф.. Чернобйл Реcорд: Тҳе Дефинитиве Ҳисторй оф тҳе Чернобйл Cатастропҳе. Бристол, УК: Институте оф Пҳйсиcс Публишинг, 2000. ИСБН 0-7503-0670-Х. 
  3. ↑ Wеинрйб. „Тҳе Жеwс оф Поланд: А Соcиал анд Эcономиc Ҳисторй оф тҳе Жеwиш Cоммунитй ин Поланд фром 1100 то 1800“. Жеwиш Публиcатион Соcиэтй (1973-йил 24-июл).
  4. ↑ Давид Ашери, Алан Б. Ллойд, Алдо Cорcелла, А cомментарй он Ҳеродотус Боокс И-ИВ , эдитед бй Осwйн Муррай, Алфонсо Морено, Охфорд Университй Пресс, Охфорд 2007, п. 589
  5. ↑ „Полесиэ“. Университй ат Буффало, Неw Ёрк. Полиш Аcадемиc Информатион Cентер. 2016-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 2-май.
  6. ↑ „Апостолиc Эхарчате оф Волҳйниа, Полесиа анд Пидлиашиа (Украиниан Рите)“. ГCатҳолиc.
  7. ↑ „Зонинг оф радиоаcтивелй cонтаминатед территорй оф Украине аccординг то аcтуал регулатионс“. ИCРИН (2004). 2013-йил 18-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 25-апрел.
  8. ↑ „Wоршип wооден арчитеcтуре (17тҳ -18тҳ cентуриэс) ин Полесе - УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре“. Wҳc.унесcо.орг (2004-йил 30-январ). Қаралди: 2013-йил 13-январ.