Притхиви (санскр. पृथवी) ёки Притхви (санскр. पृथ्वी) — Ведик мифологиясида Ернинг тимсолига айланган маъбуда.

„Ригведа“ (ПБ В, 84)[1] ва „Атҳарваведа“ (АБ ХИИ, 1) асарларида унга биттадан мадҳия бағишланган[2]. Умуман Ведаларда Притхиви осмон тимсоли Дяус Питар билан ажралмас тарзда намоён бўлади. Иккинчиси ўзини эркаклик принципи, ота, Притхиви эса аёллик принципи, худоларнинг ва барча тирик мавжудотларнинг онаси сифатида намоён бўлади. Бу икки белги дастлаб бирлаштирилди, лекин Индра (ёки Варуна) уларни ажратди, бу коинотнинг яратилишига тенг[2]. Дяуса уруғидан ёмғир, асал, ёғ шаклида Притхиви барча тирик мавжудотларни туғдиради. Ўликлар ҳам бу маъбудага юзланишади. Кўпинча маъбуда сигирнинг зооморфик тасвирида пайдо бўлади[3].

Пуранада у кўпинча афсонавий қирол Притҳу (Притҳа) номи билан боғлиқ. Шундай қилиб Притхиви унинг қизи ҳисобланади ва Притху номидан унинг исми ҳам ишлаб чиқарилади. Ўша подшоҳ ўз ризқини олиш учун уни сигир шаклида соғди.

Притхиви пост-Ведик адабиётларда ҳам учрайди. Айнан у Парашурама („Маҳабҳарата“ ва „Вишну Пурана“) ҳақидаги афсонасида Хайхайлар оиласига бошпана берган; Маркандея Пуранада маъбуда Кали учун сонларни берди[2]. Притхиви ҳам Рамаянада Ситанинг онаси сифатида пайдо бўлади.

Кейинчалик ҳиндуизмда у Бҳуми деб аталади.

Буддизмда

Притхиви Пали канонида (Патҳави) эслатиб ўтилган, у ерда васвасачи Маруни шарманда қилади, бу Сиддҳартҳанинг маърифатга эришиш қобилиятини тасдиқлайди[4]. Шингон Притхиви шаҳрида (японча: 地天 Житен) — ернинг қўриқчиси, ўн икки қўриқчи худодан бири ҳисобланади[5].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Ригведа. Мандалы И—ИВ. / Подг. изд. Т. Я. Елизаренкова. — М.: Наука, 1999. — С. 86.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Мифы народов мира / Ред. С. А. Токарев. — М.: Советская энциклопедия, 1991. — Т. 1, с. 336.
  3. ↑ Эрман В. Г. Притхиви // Индуизм. Джайнизм. Сикхизм / Под общ.ред. М. Ф. Альбедиль и А. М. Дубянского. — М.: Республика, 1996. — С. 338—339. — ИСБН 5-250-02557-9.
  4. ↑ Шаw, Миранда Эберле. Буддҳист Годдессес оф Индиа. Принcетон Университй Пресс, 2006 — 237-бет. ИСБН 9780691127583. 
  5. ↑ Сутра Великого Вайрочаны о становлении Буддой. Раздел ИИИ (Wайбаcк Мачине сайтида 4-март 2016-йил санасида архивланган), Раздел ИХ (Wайбаcк Мачине сайтида 4-март 2016-йил санасида архивланган), Раздел ХИ (Wайбаcк Мачине сайтида 4-март 2016-йил санасида архивланган)