Psyche Cattell
Псйче Cаттелл (1893-йил 2-август – 1989-йил 17-апрел) – америкалик психолог бўлиб, болаларда когнитив ривожланишни ўрганган[1][2]. У 1939-1963-йилларда Пенсилвания штати Ланкастер шаҳридаги Ланcастер Гуиданcе Cлиниcда бош психолог бўлган. У интеллект тестлари бўйича китоб нашр этди ва ўз уйида 1941-йилдан 1974-йилгача фаолият кўрсатган болалар боғчаси ташкил этди. У болаларнинг ривожланишини баҳолаш учун ишлатиладиган ИҚ тестининг пастга йўналтирилган кенгайтмаси бўлган Cаттелл Инфант Интеллигенcе Сcале билан машҳур[3][4][5].
Ёшлик йиллари
Псйче Cаттелл 1893-йил 2-августда Ню-Ёркнинг Гаррисон шаҳрида Жеймс МакКин Кеттелл ва Жозефин Оуэн Кеттелл оиласида туғилган[1][6] Унинг отаси таниқли психолог ва Пенсилвания университети ва Колумбия университети каби университетларда профессор бўлган.
Таълим
Жеймс Кеттелл Псйчега катта таъсир кўрсатди, чунки у болаларининг таълими билан шуғулланган. Профессор сифатида Жеймс Кеттелл ўз фарзандларига юқори сифатли таълим бериш учун кўплаб ресурсларга эга эди. Кеттелл ва унинг укалари оталари ва бошқа ўқитувчилар томонидан уйда таълим олишган[7]. Кеттелл кўпинча ўз ака-укаларидан орқада қолди, эҳтимол дислексия туфайли, лекин унга ҳеч қачон расман ташхис қўйилмаган. Академик қийинчиликлари туфайли отаси унинг коллежга боришини қўллаб-қувватламади. Натижада у коллежга пул йиғиш мақсадида илмий ходим бўлди[2]
Таълим Кеттелл ҳаётида ёшлигидан отаси орқали катта рол ўйнади. У ўқиш учун етарли пул ишлаб топгач, 1912—1914-йилларда Барнард коллежида ва 1913—1917-йилларда Саргент жисмоний тарбия мактабида, кейинроқ Корнелл университетида ўқиди [1] У ва унинг синглиси ўрта маълумотга эга бўлмагани учун бу муассасалардан расмий диплом олмаган[1] 1925-йилда у Корнелдан санъат магистри ва Гарвард университетида таълим магистри даражасини олди[2][8].... У 1927-йилда Гарвардда таълим фанлари доктори даражасини олди[8] У Гарвард Олий таълим мактабидан таълим доктори унвонини олган биринчи аёл бўлди.
Академик мартаба
У 1922-йилдан бошлаб Гарвард университетида ва 1925—1926-йилларда Стенфорд университетида илмий ходим бўлган[2] У 1936-йилгача Гарвардда илмий ходим бўлиб қолди[2][6] Гарвардда ўқиган вақти уни чақалоқларнинг ИҚ даражасини текшириш усуллари бўйича кейинги тадқиқотлар ўткизишга ундади. У Калифорнияга Люис Терман билан Стенфорддаги муваффақият тестида ишлаш ва эркаклик-аёллик тестини ишлаб чиқиш учун борди.
Стенфорддаги ишидан кейин у 1927-йилда Гарвардга қайтиб келди. Гарвардда тадқиқотчи бўлиб ишлаганида у болаларнинг ақл-идрокига оид кўплаб тестларда қатнашган ва ёрдам берган. Тадқиқотчи сифатида у ушбу ақлий тестларнинг кўпини яхшилаш мумкинлигини аниқлади, чунки улар чақалоқларга қараганда мактаб ёшидаги болаларга кўпроқ тааллуқлидир. 1932-йилга келиб, у Гарвардда тадқиқотчи лавозимига тайинланди ва янги синов усулини ишлаб чиқишни бошлади, бунинг натижасида Cаттелл Инфант Интеллигенcе Сcале пайдо бўлди ва 1940-йилда ўзининг „ Чақалоқлар ва ёш болаларнинг ақл-заковатини ўлчаш“ китобида чоп этилди[6] У, шунингдек, Бостондаги болалар боғчасида ақлий тест бўйича ўқитувчи бўлган. Ёз давомида у Wоодс Ҳоле денгиз биологик лабораторияси, Моунт Десерт ороли биологик лабораторияси ва Вена университети каби муассасаларда кўплаб курсларда қатнашди.
Кеттелл 1939-йилда Ланкастердаги раҳбарлик клиникасида бош психолог бўлиш учун укаси яшаган Ланкастерга (Пенсилвания штати) кўчиб ўтди[2][1][6] У умрининг қолган қисмини шу ҳудудда ўтказди[1] У, шунингдек, 1939-йилдан 1943-йилгача Ланкастер округидаги руҳий саломатлик клиникасида психолог бўлган[2] У 1941-йилда ўз уйида дастлаб Wест Энд болалар боғчаси ва Wест Энд болалар мактаби ва болалар боғчаси номи билан танилган ёш болалар учун мактаб яратди[6] У Тҳе Cаттелл Счоол номи билан танилди ва 1945-йилда расман номи ўзгартирилди[2][6] У 1963-йилда Ланcастер Гуиданcе Cлиниcдан нафақага чиққанидан кейин, 1974-йилда 80 ёшга тўлгунига қадар операцияни давом эттирди[2][1][6]
У 1972-йилда ўз тажрибасига асосланиб , “Болаларни меҳр ва чегаралар билан тарбиялаш ” китобини ёзган[2][1] У, шунингдек, маҳаллий Ланcастер Неw Эра газетаси учун „Саккиз ёшгача бўлган болалар“ деб номланган мақола ёзган[2][1][8]
Кеттелл чақалоқларнинг ақл-заковат шкаласи
Гарвардда ишлаётганида у ўзининг „ Чақалоқлар ва ёш болаларнинг ақл-заковатини ўлчаш“ китоби учун тадқиқот ўтказа бошлади ва чақалоқларда мия ривожланишини баҳолашнинг энг яхши усулларини ишлаб чиқишга раҳбарлик қилди. Кеттелл болаларнинг мия ривожланиши ва атроф-муҳитнинг унга таъсири атрофида айланиб юрадиган кўплаб ривожланиш интеллект тестларида ёрдам берди. Ушбу тестлар 2 ойдан 30 ойгача бўлган болаларнинг қобилиятини текширишга қаратилган. У бу тестни Стенфорд-Бине шкаласидан ва Гарвардда қилган ишидан олган[2] У муаммони ўша пайтда мавжуд бўлган тестлар билан аниқлади ва шунинг учун ёш болалар учун ишлайдиган янги тест усулини жорий этишга ҳаракат қилди. Ушбу тестларнинг мақсади ёш болаларда мия ривожланишини таҳлил қилиш, шунингдек, туғилиш шароитларининг марказий асаб тизимига таъсир қилиш усулларини аниқлаш эди. Кеттелл бу тестларни синовдан ўтган ҳар бир ёш гуруҳи учун турли ўйинчоқлар ёрдамида ўтказди; ҳар бир ёш даражасида беш хил элемент мавжуд эди. У ушбу тестлар орқали эрта ақлий қобилиятни текширишнинг стандартлаштирилган шаклини яратди ва 274 болага 1346 та текширув ўтказди.
Cаттелл Инфант Интеллигенcе Сcале, айниқса, ёш диапазони, қўллаш вақтининг қисқалиги ва осон баҳолаш усуллари туфайли жуда таъсирли деб топилди.Кеттелл уй ҳаётига таъсир қилиши мумкин бўлган обектлардан фойдаланишни ҳисобга олган ҳолда тестга сезиларли ўзгаришлар киритди ва тестни обективроқ қилиш учун уларни синовдан олиб ташлади. У ўзининг "Чақалоқлар ва ёш болаларнинг ақл-заковатини ўлчаш" китобида ўз топилмаларини нашр этди ва ўлчовни тижорат мақсадларида бажариш учун баъзи тўпламларни сотди. Ўлчов фойдалидир, чунки у боланинг ривожланишидаги муайян муаммоларни аниқлашга қодир бўлмаса-да, у муаммо борлигини эрта аниқлаши мумкин.
Академик ва профессионал иш
- Илмий ёрдамчи, Гарвард Гроwтҳ Студй, Гарвард университети (1922—1925)[7]
- Стенфорд университети (1925—1926) Люис Терманнинг психология бўйича илмий ходими[7]
- Гарвард университети жамоат саломатлиги мактаби тадқиқотчиси (1932—1939)[7]
- Бостондаги болалар боғчасининг ақлий тестлари бўйича ўқитувчиси (1936—1938)[7]
- Психолог, Ливан округи руҳий саломатлик клиникаси, Ливан ПА (1939—1942)[7]
- Бош психолог, Ланкастердаги раҳбарлик клиникаси, ПА (1939—1963)[7]
- Хусусий амалиёт (1939—1972)[7]
- Cаттелл Инфант Интеллигенcе Сcале (1940) нашр этилган[7]
- Wест Энд болалар боғчаси асосчиси ва директори (кейинчалик Тҳе Cаттелл мактаби деб ўзгартирилди), Ланкастер, Пенсилвания (1941—1974)[7]
Эътиборли асарлари
Псйче Cаттелл турли китоблар ва мақолалар муаллифи:
- Доимий тишларнинг чиқиши ва ўсиши. Дентал тадқиқотлар журнали, 8, 279-287 (1928).
- Тишлар етуклик ўлчови сифатида. (Гарвард Моноги. таълим. № 9). Кембриж: Гарвард университети нашриёти. (1928).ОCЛC 492563835ОCЛC 492563835
- Чақалоқлик даврида ақл ва восита бошқарувининг ривожланиши. Таълим тадқиқотлари шарҳи. 6, 3-16. (1936).
- Чақалоқлик даврида ҳаракат функсиялари ва ақлий қобилиятларнинг ривожланиши. Таълим тадқиқотлари шарҳи. 9, 5-17. (1939).
- Чақалоқлар ва ёш болаларнинг ақл-заковатини ўлчаш. НЙ: Психологик корпорация (1940)ИСБН 0384079253
- Чақалоқларнинг ақл-заковати ва уни ўлчаш. Ню-Ёрк Фанлар Академиясининг операциялари. 3,162-71. (1941).
- Болаларни севги ва чегаралар билан тарбиялаш. Чикаго: Нелсон-Халл (1972).ИСБН 0911012206ИСБН 0911012206
Шахсий ҳаёти
Кеттелл ҳеч қачон турмушга чиқмаган, лекин икки фарзандни асраб олган; 1931-йилда ўғли Ҳудсон ва 1940-йилда бир қизи Жоwаин[2][1][6]
Сўнгги ҳаёт ва ўлим
Кеттелл 1987-йил март ойида инсултни бошдан кечирди ва уни Ланкастердаги уйидан кўчиб ўтишга мажбур қилди[2] Кеттелл 1989-йил 17-апрелда Пенсилвания штатининг Литиц шаҳридаги Моравиан Манорда вафот этди[8]
Манбалар
- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 Базар. „Профиле оф Псйче Cаттелл“. Псйчологй'с Феминист Воиcес. 7-январ 2020-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-ноябр 2017-йил.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 Ҳочман. „Псйче Cаттелл“. Wомен'с Интеллеcтуал Cонтрибутионс то тҳе Студй оф Минд анд Соcиэтй. Wебстер Университй. 2024-йил 26-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-сентябр.
- ↑ Ҳоопер, Степҳен Р; Cоннер, Роберт Э; Уманскй, Wаррен (1986-йил июн). „Тҳе Cаттелл Инфант Интеллигенcе Сcале: А ревиэw оф тҳе литературе“. Девелопментал Ревиэw. 6-жилд, № 2. 146–164-бет. дои:10.1016/0273-2297 (86)90009-2.
{{cите магазине}}: Чеcк|дои=валуэ (ёрдам); сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам) - ↑ Бледсоэ, Патриcиа. „Тҳе Предиcтиве Валуэ оф тҳе Cаттелл Инфант Интеллигенcе Сcале“ (ПДФ). Лоёла Университй Чиcаго (ПҳД тҳесис). 15 Новембер 2017да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 15-ноябр 2017-йил.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам)CС1 маинт: дате формат () - ↑ Страссмеиэр. „Ан Итем Аналйсис оф тҳе Cаттелл Инфант Интеллигенcе Сcале“. эCоммонс. Лоёла Университй Чиcаго (ПҳД тҳесис). Қаралди: 15-ноябр 2017-йил.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 Биттинг. „Псйче Cаттелл диэс“ (18-апрел 1989-йил). Қаралди: 3-май 2021-йил.
- ↑ 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 „Ҳуман Интеллигенcе: Псйче Cаттелл“. www.интеллтҳеорй.cом. 2023-йил 30-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-сентябр.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Биттинг. „Псйче Cаттелл диэс ат аге 95; псйчологист, счоол фоундер“ (18-апрел 1989-йил). Қаралди: 3-май 2021-йил.
<реф> таг wитҳ наме "cаванаугҳ" дефинед ин <референcес> ис нот усед ин приор техт.