Qabanbay botir

Қабанбай Қожағулули, Қоракерей Кабанбай, Дарабоз (қозоқча: Қабанбай Қожағұлұлы, Қаракерей Қабанбай, Дарабоз) — қаҳрамон, исте'додли саркарда. Азоннинг номи Эрасил. 1692-йилда вафот этган. 1770-йилда ҳозирги Шарқий Қозоғистон вилоятининг Уржар туманидаги Алл тоғда туғилган.У ерда туғилган. Кабанбай найманидаги қоракерей қабиласининг байжигит бўлимидан. “Қозоқда Найман Кабанбайдан буюк қаҳрамон йўқ, Уйсин Тўле рақсидан улуғ рақс йўқ”, дейди машҳур Юсуп Копеиули . Ёшлигидан уруш, босқинчилик оқибатларини кўриб улғайган Эрасил ўз юрти,халқи бошига тушган зулматни ҳис қилиб улғайган қозоқ ўғлонларидандир. Айрим маълумотларга кўра, Аркада туғилиб, Орқадаги Эсил билан Нура оралиғидаги Кабанбойнинг Ушлоқ деган жойида вафот этган. Ва унинг қолдиқлари Ушлоқдан 3 километр узоқликда,“Найман қабристони”деган қирда жойлашган.Амангел Толемисов қаҳрамон таржимаи ҳолига оид тарихий ма’лумотларни тўплаб, ўз ма’рузасида йиғилганларга тақдим этди.–Халқ байроғини кўтарган,юрт ҳимоясида бўлган қадрдон қаҳрамонига Эрасил,Нарбала,Избосар,Кабанбой,Хон ботир,Дарабоз, Кўкирак авлиё каби номлар берган,– дейди тарихчи.

Қабанбай ботир
Асл исми	қозоқча: Қаракерей Қабанбай батыр
Таваллуди	1692 Қозоқ хонлиги
Вафоти	1770
Қўшин турлари	Отлиқ
Қўмондонлик қилган	Ўрта жуз қўшинлари
Жанг/уруш	Буланти жанги Ангирақай жанги

Ма’рузачининг ёзишича,Кабанбай ботир 1757-1758 йилларда Хитой ёзувларида“Қозоқ туму батули–я’ни бош ботир”, Қозоқ хонлигининг Абилай, Абилпейиз, ба’зан Абилай, Абилпейиз, Абилмамбетдан кейинги 3-чи йирик шахс сифатида қайд этилган.деб аталади Чор Циянлунгнинг 1760-йил 25 мартда Қозоқ хонлигига юборган мактубида: “Қозоқ Абилмамбет, Абилай, Абилпейиз ва Қабанбайларга” деган хулосага келамиз. Қозоқнинг буюк шоирлари Бухор, Умбетей, Саршуаш, кейинчалик Машҳур Жусип, Қурбонғали каби Абилай замонида Кабанбой қаҳрамонни қаҳрамон бошига қўйиб куйлаган ше’рлари ва ёзма ма’лумотлари ҳам худди шундай.

• 1717-йил Аягўз жангига, 1723-йил Туркистон мудофаасига, 1726-йилда Буланти жанги, 1730-йил Анироқай жангида, сўнгра Чинғистон ва Иртис бўйидаги жангларда қатнашиб, Абилайхоннинг бош қаҳрамонларидан бирига айланган.
• 1741-йил Чингизтошдаги Шаган жангида оқ от билан бўлиниб, душманга зарба бергани учун Дарабоз номини олган.
• 1751 Сир бўйи, Чимкент, Сайрам ва Тошкент шаҳарларини жунғорлардан тозалаб, Тўла бийнинг ҳокимият тепасига келишига ёрдам берди. У Дзонгарияга сургун қилинаётган бир неча минг қорақалпоқларни қутқарди.
• 1752—54-йиларда Қабанбай бошчилигидаги қозоқ армияси дастлаб Или, Балкаш, Қоратол вилоятларини душмандан тозалашда қатнашди. Шундан сўнг Қоракўл ва Норинни, Уржар ва Катинсуни, Алакол ва Аллени озод қилиб, салбий йўналишда Богембай қўшинига қўшилади. Боспан-Бозор, Шўрға, Манряк жангларида қатнашган, Зайсан, Маркакўл, Курчум вилоятларини озод қилган.
• 1756 Жонгар ҳукмдори Амирсанани қувиб келаётган Хитой қўшинини қайтаришда қатнашган, Шонжи, Норинкўл, Кеген вилоятларини қирғизлардан қайтариб олишда қатнашган.
• 1758 сентябр ойида Аллегандан Уримжи шаҳрига 300 от ҳайдаб, қозоқ-хитой савдосини бошлаб юборди. 500 киши билан келган қирғиз қаҳрамони касал бўлишига қарамай Қорабекка қарши жанг қилади ва Қорабекни жангда ўлдиради. Шу пайт у отдан йиқилиб вафот этди. Бу ном Олмаота вилоятининг собиқ Андреэв қишлоғига, Шарқий Қозоғистон вилоятининг Уржар туманидаги Жарбулоқ қишлоғига, Олмаота, Семей, Уст-Каменогорск, Талдиқўрғон шаҳарларидаги бир кўчага берилган. Аякоз шаҳрида жойлашган танк дивизиясига. Ушарал шаҳрида қаҳрамон ҳайкали, Остона пойига эса ёдгорлик ўрнатилди.
• 1992—93-йилларда Собиқ Толдиқўрғон ва Семей вилоятларида 300 йиллик юбилей нишонланиб, катта дастурхон ёзилди. Қаҳрамоннинг ҳаёти ва қаҳрамонлик кураши Буқар, Ақтамберди, Умбетей, Дулат, Татикара ва б. б. шоирлар ижодига асосланган эди. Ёзувчи Кабдеш Жумадилов “Дарабоз” тарихий романини нашр этди.