Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Qizil maydon

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Қизил майдон
Красная площадь
Эски номлари Пожар, Торг, Болшая плошшад
Умумий маълумот
Мақоми Қурилиши якунланган
Манзили Твер тумани
Шаҳар Москва
Мамлакат Россия
Баландлиги
Тип Майдон

Қизил майдон – Москва шаҳри ҳамда Россиянинг асосий майдони бўлиб, Москва Кремли (ғарбда) ва Китай-город (шарқда) ўртасида жойлашган. Василевск қиялиги орқали Москва дарёси қирғоғи билан туташган. Майдон Кремлнинг шимоли-шарқий девори бўйлаб, Кремл ва Воскресенский дарвозаси тор кўчаларидан то Кремл қирғоғига чиқадиган Василевский қиялигига қадар чўзилган. Қизил майдондан шарққа Николская, Илинка ва Варварка кўчалари бошланади. Майдоннинг ғарбий томонида Москва Кремли, шарқий томонида эса Юқори ва Ўрта савдо расталари жойлашган. Москва Кремли билан ягона меъморий мажмуани ташкил эца-да, тарихан Китай-городнинг бир қисми ҳисобланади[1][2][3][4][5][6].

Қизил майдонда Лобное место, Минин ва Пожарский ёдгорлиги, Владимир Ленин мақбараси, Кремл девори некрополи жойлашган. Майдоннинг шимолий қисмида Давлат тарих музейи ва Қозон собори, жанубида Покровский собори жойлашган. Меъморий ансамбл УНЕСCО томонидан Умумжаҳон мероси ёдгорлиги сифатида муҳофаза қилинади[1][7][8].

Майдон қадимдан савдо қилинадиган жой вазифасини ўтаб келган, бу ерда кўп асрлар давомида кетма-кет равишда вақтинчалик ва доимий савдо расталари қурилган. Совет даврида майдонда ҳарбий парадлар ва намойишлар бўлиб ўтган, СССР парчаланганидан кейин жамоат тадбирлари ва консертлар ўтказилиб келинмоқда[9][4][10][11][7][12].

Умумий узунлиги – 330 метр, эни – 75 метр, майдони – 24 750 м2. Қрим габбро-диабазидан тайёрланган брусчатка билан қопланган[1][13][14][9].

Этимологияси

Қизил майдон номи бир неча маротаба ўзгарган. Майдон ҳақидаги биринчи эслатма ХВ асрга оид йилномада ва 1434-йилда телба Максимнинг ўлими ҳақидаги қайдда учрайди. Қизил майдон ХВИИ асрнинг бошларигача „Торг“ деб аталган. Бу жойда тантанали маросимлар, салиб юришлари („Эшакка миниб юриш“ маросими), жазо ва қатллар ўтказилган[1][2][3].

„Савдо билан боғлиқ бўм-бўш жой“ маъносидаги „пожар“ номи ҳам учраган. 1534-йили йилномада Китайгород девори қурилган ҳудуд қуйидагича кўрсатилган: „пожар атрофида бутун савдо расталари жойлашган“[1]. Бу номнинг оловга алоқаси бўлмаган. Рассом Аполлинарий Васнецов шундай ёзган:

1634-йилги манбаларда Смоленск урушидаги муваффақияцизликлар сабаб саркарда Михаил Шеин ва околник Артёмий Измайловнинг „пожарда боши кесилган“ ҳукми келтирилади. 1643-йил қайдда айтилишича, „Октябр ойининг 22-кунида подшо Казанскаянинг муқаддас Биби Марям ҳузурига, „пожар“га борган“. Шунга ўхшаш бозор „пожарлари“ Суздал, Новгород ва Қозонда ҳам бўлган[1]. Вақти-вақти билан майдон „Болшой“ деб ҳам аталган[1].

ХВИИ асрнинг ўрталаридан бошлаб (эҳтимол ундан ҳам олдинроқ) майдон ҳарбий маросим ўтказиш учун фойдаланила бошланди: элчилар ва хорижий ҳукмдорларни кутиб олиш учун унда қўшинлар саф тортган. Шундай қилиб, 1658-йилда Грузия подшоси Теймураз И Москвага келиши арафасида рус подшоси Алексей Михайлович: „Китай-городда, Белий городда ва Землян городда Грузия подшоси ўтадиган кўчаларда, пожарда озиқ-овқат чайлалари, полклар ва скамейкалар[1] ва кўприкдаги эски ўрмон[2] ва арава қаторидаги ҳамма нарсани тозалаб ташланг“ дея буйруқ берган. Икки кундан сўнг, Россия билан иттифоқчи бўлган Грузия подшоси Теймураз И шаҳарга келганида, „аскарлар милтиқлар билан пожарнинг икки томонида туриб, найзалар билан аскар сафини ҳимоя қилишган“[1][2].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Романюк, «Сердце Москвы. От Кремля до Белого города» 2013.
  2. ↑ Рахматуллин. Точки силы 2001.
  3. ↑ Жуков. История Москвы в датах 2013.
  4. ↑ 4,0 4,1 Сытин 1958.
  5. ↑ Бондаренко 2006.
  6. ↑ Рачинский 2011.
  7. ↑ 7,0 7,1 Зеленецкий 1851.
  8. ↑ Муравьёв 2007.
  9. ↑ 9,0 9,1 Москва в далёком прошлом 1962.
  10. ↑ Гейнике 1917.
  11. ↑ Славянская энциклопедия 2001.
  12. ↑ Быков, Деркач. «Книга Москвы. Биографии улиц, памятников, домов и людей» 2017.
  13. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед cоббле
  14. ↑ Бартенев, «Московский Кремль в старину и теперь» 1912.

Адабиётлар