Ziyosfera

Qusay ibn Kilab

Қусай ибн Килаб ибн Мурра (арабча: قصي ٱبن كلاب ٱبن مرة‎‎) (тахминан. 400–480 йилларда яшаб ўтган) шунингдек, Қусайй, Кусайй, Кусай ёки Коссаи деб ёзилади.

Туғилган пайтдаги исми Зайд (арабча: زيد‎‎),[1] Иброҳим пайғамбарнинг исмоилийлар авлодидан. У эрта етим қолган. Макка подшоси ва Қурайш қабиласининг бошлиғи бўлади.[2] У ислом пайғамбари Муҳаммаднинг аждоди, шунингдек учинчи ва тўртинчи Рашидун халифалари Усмон ва Али, кейинчалик Умавийлар, Аббосийлар ва Фотимийлар халифалари ҳамда шарқдаги энг кўзга кўринган Ҳошимийлар сулолалари билан машҳур. .[3]

Ҳаёти

Унинг отаси Килаб ибн Мурра бўлиб, Қусай гўдаклиги пайтида вафот этган.

Ислом анъаналарига кўра, у ўғли Исмоил орқали Иброҳим авлодидан бўлган. Унинг катта акаси Зуҳра ибн Килаб Бану Зуҳра қабиласининг авлодидан.

Отаси вафотидан кейин онаси Фотима бинти Са'д ибн Сайл, Бану Азра қабиласидан бўлган, Раби'а ибн Ҳарамга турмушга чиқди ва у ўзи билан Сурияга олиб кетди. У ерда Даррож исмли ўғил туғди.[4] Унинг амакиси Тайм ибн Мурра ибн Мурра ибн Ка'б ибн Луай ибн Ғолиб ибн Фиҳр ибн Молик ибн Ан-Надр ибн Кинана бўлиб, у Қурайш ал-Битаҳ (яъни) эди. Маккада Каъба яқинида яшовчи Қурайшийлардан бўлишган.[4]

Суриядаги ҳаёт

Қусай ўгай отаси Робияга отадек муносабатда бўлиб улғайган.

Қусай онасига арз қилди, у: “Сенинг наслинг уларникидан улуғроқ, сен Килаб ибн Мурранинг ўғлисан, қавминг Маккада Байтул-Ҳарамга яқин жойда яшайди ”, деди. Шу сабабли Қусай Суриядан чиқиб, Маккага қайтиб келди.[5]

Маккадаги ҳаёт

Қусай балоғатга етганда, Ка’банинг валий ва қўриқчиси Бану Хузоа қабиласининг бошлиғи Ҳулайл ибн Ҳубшия эди. Кўп ўтмай Қусай Ҳулайлнинг қизи Ҳуббани сўради ва унга уйланди. Қайнотаси қомондонлик қилган жангда сўнг вафот этгач, Каъбанинг калитларини Ҳуббага топширди. Ҳулайл Қусайни ўз ўғилларидан ўзига валиаҳд қилиб танлади ва Ҳулайлнинг васиятига кўра Қусай ўзидан кейин Каъба васийлигини олди.

Қусай ўзининг энг яқин қариндоши бўлган Қурайш қабиласини олиб келиб, Макка водийсига Муқаддасгоҳга, акаси Зуҳра, амакиси Тайм ибн Мурра, бошқа амакиси Махзум ибн Яқозонинг ўғли ва бошқа амакиваччалари Жума ва Саҳмни ҳам олиб келди.[6] Уларнинг авлодлари Қурайш ал-Битаҳ („Қурайш“) номи билан танилган, унинг узоқроқ қариндошлари эса атрофдаги адирлар ва ундан нариги қишлоқларда жойлашиб, Қурайш аẓ-ҳавоҳир („Қурайшнинг чеккалари“) номи билан танилган.[7]

Қусай подшоҳ сифатида ҳукмронлик қилган. У Ка’бани чириган ҳолатдан тиклади ва араб халқини унинг атрофида уйлар қуришга мажбур қилди. У Арабистон ярим оролидаги биринчи „рауна“ ни қурганлиги маълум бўлиб, у мажлис уйи деб аталган кенг турар жой ҳисобланади. Бу залда турли кланларнинг раҳбарлари йиғилиб, ўзларининг ижтимоий, тижорат, маданий ва сиёсий муаммоларини муҳокама қилишди. Қусай Маккага борган зиёратчиларни озиқ-овқат ва сув билан таъминлаш учун қонунлар яратди, бу эса халқ тўлаган солиқ ҳисобига тўланади. У Маккада яшовчи сон-саноқсиз қабилалар орасида зиёратчиларга қараш, Каъбани парвариш қилиш, уруш қилиш ва тинчлантириш вазифаларини тақсимлаган.[8]

Ўғиллар

Қусайнинг кўп ўғиллари бор эди, улардан баъзилари Абд, Абдул-Дор, Абдулманаф ва Абд ал-Уззо эди.[9] Қусайнинг насл-насабининг ўзига хос хусусияти шундаки, ҳар бир авлодда ҳаммадан устун бўлган битта одам бўлади. Тўрт ўғли орасида Абдулманаф ҳаётлигидаёқ ҳурматга сазовор бўлган. Бироқ Қусай ўзининг биринчи туғилган Абдул-Дорни афзал кўрди, гарчи у ҳаммадан кам қобилиятли бўлса ҳам, иккинчи ўғли Абдулманафни обрў-эътибори учун ажратиб кўрсатди. Қусайнинг ўлимидан сал аввал у ўзининг барча ҳуқуқ ва ваколатларини сармоя қилиб, Мажлис палатасининг эгалигини Абдулманафга топширди.

Эслатмалар

  1. ↑ Ибн Ишақ. Тҳе Лифе оф Муҳаммад — 3-бет. 
  2. ↑ Лингс, Мартин. Муҳаммад: Ҳис Лифе Басед он тҳе Эарлиэст Соурcес. Георге Аллен & Унwин, 1983 — 6-бет. ИСБН 0946621330. 
  3. ↑ Ибн Ҳишам. Тҳе Лифе оф тҳе Пропҳет Муҳаммад — 181-бет. 
  4. ↑ 4,0 4,1 Мақсоод. „Тҳе Пропҳет'с Лине Фамилй Но 3 – Қусайй, Ҳуббаҳ, анд Бану Надр то Қурайш“. Руқаийяҳ Wарис Мақсоод Даwаҳ. 30-май 2008-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-июл 2013-йил.
  5. ↑ Мақсоод. „Тҳе Пропҳет'с Лине Фамилй Но 3 – Қусайй, Ҳуббаҳ, анд Бану Надр то Қурайш“. Руқаийяҳ Wарис Мақсоод Даwаҳ. 30-май 2008-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-июл 2013-йил.
  6. ↑ Армстронг, Карен. Муҳаммад: А Биограпҳй оф тҳе Пропҳет. Пҳоэних, 2001 — 66-бет. ИСБН 0946621330. 
  7. ↑ Лингс, Мартин. Муҳаммад: Ҳис Лифе Басед он тҳе Эарлиэст Соурcес. Георге Аллен & Унwин, 1983 — 6-бет. ИСБН 0946621330. 
  8. ↑ Лингс, Мартин. Муҳаммад: Ҳис Лифе Басед он тҳе Эарлиэст Соурcес. Георге Аллен & Унwин, 1983 — 6-бет. ИСБН 0946621330. 
  9. ↑ Лингс, Мартин. Муҳаммад: Ҳис Лифе Басед он тҳе Эарлиэст Соурcес. Георге Аллен & Унwин, 1983 — 6-бет. ИСБН 0946621330.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Qusay_ibn_Kilab" dan olindi