Radoye Domanovich
| Радое Доманович | |
|---|---|
 | |
| Таваллуди |
16-феврал 1873-йил Овсиште, Сербия |
| Вафоти |
17-август 1908-йил (35 ёшда) Белград, Сербия |
| Касби | ҳикоянавис |
| Фуқаролиги | Сербия |
| Йўналиш | реализм |
| Жанр | сатира |
| Шоҳ асари | Йўл бошловчи, Страдия |
Радое Доманович (1873-йил 16-феврал — 1908-йил 17-август) — серб ёзувчиси, журналисти ва ўқитувчиси бўлиб, ўзининг сатирик қисқа ҳикоялари билан машҳур эди.
Биография
Радое Доманович Марказий Сербиядаги Овсиште қишлоғида мўқитувчи ва тадбиркор Милош Домановичнинг ва Биринчи ва Иккинчи Серб Қўзғолони ҳарбий қўмондонларидан бири Павле Сукичнинг авлоди Персида Сукичнинг ўғли бўлган. У болалигини Крагуевац яқинидаги Ярушице қишлоғида ўтказган ва у ерда бошланғич мактабда ўқиган. У Крагуевацаги ўрта мактабни ва Белград университетининг фалсафа факултетини тамомлаган ва у ерда серб тили ва тарихини ўрганган.[1]
1895-йилда Доманович ўзининг биринчи лавозимини олди — Сербиянинг жанубида, Усмонли империясидан яқинда озод қилинган Пирот шаҳрида ўқитувчилик лавозимини эгаллади. Пиротда у ўқитувчи ва активист Яша Проданович (1867-1948) билан учрашди ва унинг сиёсий қарашларини шакллантиришга яқиндан ёрдам берди. У уэрда у ўзининг бўлажак рафиқаси Наталия Ракетични (1875-1939) ҳам учратди, у Сремски Карловцидан камбағал мактаб ўқитувчиси эдиу, қисқа ва нотинч ҳаёти давомида эрини қўллаб-қувватлади ва у билан бирга уч фарзанди бор кўришди.[1]
У Халқ Радикал Партиясига қўшилганидан бери у Обренович сулоласи режими билан чиқиша олмай қолди ва 1895-йил охирида Вранега, кейин 1896-йилда яна Лесковацга кўчирилди. Домановичнинг ёзувчилик фаолияти ҳам ўқитувчилик даврида бошланган ва 1895-йилда ўзининг биринчи реалистик ҳикоясини нашр эттирган. 1898-йилда ҳукуматга қарши биринчи марта чиқиш қилганидан сўнг, у ҳам, унинг рафиқаси ҳам давлат хизматидан бўшатилган ва Доманович оиласи билан Белградга кўчиб кетган.[1]
Белградда у ёзувчи ҳамкасблари билан ҳафталик „Юлдуз“ журналида ва мухолифатдаги „Эхо“ сиёсий газетасида ишлай бошлади. Бу вақтда у ўзининг „Жин“ ва „Эҳтиросларни йўқ қилиш“ каби биринчи сатирик ҳикояларини ёзиш ва нашр эттириишни бошлади. Радоенинг шон-шуҳратга кўтарилиши унинг энг машҳур „Йўл бошловчи“ (1901) ва „Страдия“ (1902) ҳикоялари нашр этилиши билан содир бўлди, бу ҳикоялар орқали у ҳукуматга очиқдан-очиқ ҳужум қилиб, режимнинг иккиюзламачилиги ва ёлғонларини ошкор қилди.[1]
1903-йилда Александр Обренович ҳукмронлигини тугатган тўнтаришдан сўнг, машҳурлик чўққисида, Доманович Таълим вазирлигида котиб лавозимини олди ва янги ҳукумат унга Германияга бир йиллик мутахассислик бўйича боришга рухсат берди ва бу вақтни у Мюнхенда ўтказди. Сербияга қайтиб келган Радое жамиятда ҳеч қандай ҳақиқий ўзгариш йўқлигидан ҳафсаласи пир бўлди. У ўзининг „Страдия“ номли ҳафталик сиёсий журналини очди, унда у янги демократиянинг заиф томонларини танқид қилишда давом этди, аммо унинг асарлари энди аввалгидек куч ва илҳомга эга бўлмай қолганди.[1]
Радое Доманович 1908-йил 17-августда ярим тундан ярим соат ўтгач, сурункали пневмония ва сил касаллиги билан узоқ давом этган курашдан сўнг 35 ёшида вафот этди. У Белграднинг янги қабристонига дафн қилинди. Унинг нашр этилмаган қолган асарлари Биринчи жаҳон уруши пайтида йўқолган.[1]
Адабий ишлари
Радое Домановичнинг энг машҳур асарларидан баъзилари:
- Эҳтиросларни йўқ қилиш, 1898-йил
- Жин, 1898-йил
- Оддий Серб ҳўкизининг ўйлари, 1902-йил
- Страдия, 1902-йил
- Тамға, 1899-йил
- Йўл бошловчи, 1901-йил
- Замонавий қўзғолон, 1902-йил
- Ўлик денгиз, 1902-йил
- Шаҳода Марко иккинчи марта серблар орасида, 1901-йил