Rahim Xaitov
Раҳим Мусаевич Хаитов (1944-йил 6-январ, Самарқанд — 2022-йил 11-март, Москва) — совет ва рус иммунологи, Россия Фанлар академияси, РТҲА (Россия тиббиёт ҳамширалар ассоциацияси) академиги, тиббиёт фанлари доктори, профессор. Россия Иммунология институти (1988—2014) директори. У Россия Федерасияси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг бош мустақил аллергист-иммунологи ва Москва давлат тиббиёт университетининг клиник аллергология ва иммунология кафедраси мудири саналади[1] .
| Раҳим Мусаевич Хаитов | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
6-январ 1944-йил Самарқанд |
| Вафоти |
11-март 2022-йил (78 ёшда) Москва |
| Соҳаси | иммунология, аллергология |
| Таълими | Самарқанд давлат тиббиёт институтини |
Шунингдек, у Россия Федерасияси Давлат мукофоти лауреати, икки марта Россия Федерасияси ҳукумати мукофоти лауреати, Россия Федерасиясида хизмат кўрсатган фан арбоби.
Таржимаи ҳол
Хаитов тиббиёт ходимлари Мусо Назарович Хаитов (1912—1976) ва Закия Ма’руфовна Расулий (1921—1999) хонадонида дунёга келади[2] . И.П.Павлов номидаги Самарқанд давлат тиббиёт институтини (1967) тамомлайди. 1968-йилда (“институтни тугатгандан кейин атиги олти ой ўтгач”, деб хотирлайди Р.М.Хаитов) номзодлик диссертасиясини ҳимоя қилди[2]. 1972-йилда у гематопоетик тўқималарни ионланган ресипиентларга трансплантасия қилиш билан боғлиқ муаммолар бўйича докторлик диссертасиясини ("28 ёшимда мен тиббиёт фанлари доктори эдим - Совет Иттифоқидаги энг ёш шифокор бўлганман") ҳимоя қилди.
Р.М.Хаитов талабалик йилларида Р.В.Петровнинг китоби унда катта таассурот қолдирганини ва у ўқишни тугатгандан сўнг унинг муаллифини топишга ва у билан ишлашга қарор қилганини, бир қатор синовларни бошидан ўтказганини шундай ёдга олади: "Мен 24 ёшда эдим, Москвага келдим, Петров лабораториясида биофизика институтига бордим. Ва шундан буён устозим билан биргамиз"[2] . Академик Рем Петров Р.М.Хаитовни “менинг энг яхши шогирдларимдан бири, биз у билан бутун умр давомида бирга фаолият юритганмиз” деб та’кидлайди[3] .
1983-йилда устози Р.В.Петров ташаббуси билан Иммунология институтининг ташкил этилади ва Петров унинг директори, Р.М.Хаитов эса унинг биринчи ўринбосари бўлади. 1988-йилда Р.М.Хаитов Петров ўрнига институт директори лавозимини эгаллайди ҳамда у иммун тизимининг физиологияси ва генетикаси кафедрасини ҳам бошқаради. 2014-йилда Р.М.Хаитов ўз ўрнини ўғли М.Р.Хаитовга бўшатиб беради. Р.М.Хаитов эса институтга илмий раҳбар этиб тайинланади.
У 2005-йилда ташкил этилган МДТСУ (Москва давлат тиббий-стоматолоия университети) ОЎЙУКТФ (Олий ўқув юртидан кейинги та'лим факултети я’ни ординатура) клиник аллергология ва иммунология кафедрасига раҳбарлик қила бошлайди[4] .
2009-йилда Р.М.Хаитов раҳбарлигида 62 та номзодлик ва 34 та докторлик диссертасия ишлари тайёрланади ва ҳимоя қилинади[3].
У Россия аллергологлар ва клиник иммунологлар ассосиасияси президенти, ЖССТнинг иммунология муаммолари бўйича эксперти саналади[3]. У Россия Федерасияси Президенти ҳузуридаги Фан, технология ва та’лим бўйича кенгаш таркиби, шунингдек, Россия Федерасияси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий кенгашининг а’зоси ҳамдир.
Бундан ташқари олим “Иммунология” ва “Иммун тизимининг физиологияси ва патологияси” журналларининг бош муҳаррири. У "Дори воситаларидан фойдаланиш бўйича шифокорлар учун федерал кўрсатмалар" ни тайёрлаш бўйича таҳририят ва нашриёт қўмитасининг эксперт комиссиясининг а’зоси, Россия дори воситалари реестрининг илмий-таҳририят кенгаши а’зоси[3] .
У 1991-йил 23-мартда Россия Тиббиёт фанлари академиясининг мухбир а’зоси, 1997-йил 14-февралда эса уни ҳақиқий а’зоси этиб сайланади. 2006-йил 25-майдан Россия Фанлар академиясининг Биология фанлари бўлимида (иммун тизимининг физиологияси) академиги бўлади.
Хаитов 2009-йилда 450 та нашр ишлари, 10 та тиббий қўлланма, 2 та дарслик муаллифи. 28 та муаллифлик гувоҳномаси ва 11 та патентга эга [3]. 2006-йилда Р.М.Хаитовнинг “Иммунология” дарслиги, 2007-йилда эса унинг бош муҳаррирлигида амалиётчи шифокорлар учун қўлланмалар туркуми, “Аллергик касалликларнинг расионал фармакотерапияси” фундаментал қўлланмаси, 2009-йилда акдемик Хаитов таҳрири остида "Миллий бошқарувлар" туркумида "Аллергология ва иммунология " миллий кўрсатмалари нашр этилади[4].
Тиббиёт олими Карима Нигматуллаевна Хаитова билан (1944-йил) оила қуради Ўғли — Мусо (1979-йил) иммунолог, Россия Фанлар академиясининг мухбир а’зоси (2016). Қизлари: Малика (1966-йил) ва Дилёр (1968-йил) [5] .
Раҳим Хаитов 2022-йил 11-март санасида 78 ёшда Москва шаҳрида вафот этади ва Троекуровский қабристонига дафн этилади[6][7] .
Мукофотлари
- Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти [3]
- "Конжугацияланган полимер-суббирлик иммуногенлар ва вакциналар" иши учун Россия Федерацияси Давлат мукофоти (2001);
- Маҳаллий иммунологияни илмий ва амалий ривожлантиришдаги улкан ютуқлари учун Россия Федерацияси Давлат мукофоти (2011) ;
- ИИИ даражали “Ватанга хизматлари учун” ордени (2010);
- ИВ даражали “Ватанга хизматлари учун” ордени (2005);
- "Шон-шараф" ордени (1997) [8]
- Меҳнат Қизил Байроқ ордени ;
- "Шон-шараф белгиси" ордени ;
- Ленин комсомол мукофоти (1973) - қон ҳосил қилувчи тўқималарни нурланган реципиентларга трансплантация қилишнинг амалий аҳамиятли муаммоларини экспериментал таҳлил қилгани учун.
- А номидаги мукофот. ЛЕКИН. Богомолец СССР Тиббиёт фанлари академияси;
- И номидаги мукофот. ВА. Мечников РАС;
- Россия Федерацияси ҳукумати мукофоти (1996);
- Россия Федерацияси Президентининг Фахрий дипломи (27.04.2015) - эришилган меҳнат ютуқлари, фаол ижтимоий фаолияти, ёшларни ватанпарварлик тарбиясидаги хизматлари ва кўп йиллик виждонли меҳнати учун [9]
- Россия Федерациясида хизмат кўрсатган фан арбоби (1992) [10]
Манбалар
- ↑ „Хаитов Рахим Мусаевич“. 2022-йил 30-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-март.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 „Академик Рахим Хаитов: «О чем играет иммунный оркестр?»“. 2018-йил 6-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 6-май.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 „Академик Рэм Петров: «Мы ищем мишени»“. 2017-йил 21-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 6-май.
- ↑ 4,0 4,1 „О кафедре“. 2018-йил 22-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-март.
- ↑ „Хаитов Рахим Мусаевич“. 2016-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 11-декабр.
- ↑ „Некролог“. 2022-йил 11-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 11-март.
- ↑ „ХАИТОВ Рахим Мусаевич (1944 – 2022)“. 2022-йил 16-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
- ↑ „Указ Президента Российской Федерации от 17 июня 1997 года № 619 «О награждении государственными наградами Российской Федерации работников здравоохранения и медицинской науки»“. 2021-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 26-сентябр.
- ↑ „Распоряжение Президента Российской Федерации от 27 апреля 2015 года № 114-рп «О поощрении»“. 2015-йил 27-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 26-май.
- ↑ „Указ Президента Российской Федерации от 21 февраля 1992 года № 167 «О присвоении почетного звания „Заслуженный деятель науки Российской Федерации“»“. 2015-йил 27-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 26-май.
Ҳаволалар
- Профиль Рахима Мусаевича Хаитова на официальном сайте РАН
- О лауреатах Государственных премий в области науки и технологий // Официальный сайт Президента России
- Хаитов Рахим Мусаевич (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-01-30 санасида архивланган) // Эпидемиология в лицах
- 6-yanvarda tugʻilganlar
- 1944-yilda tugʻilganlar
- 2022-yilda vafot etganlar
- 11-martda vafot etganlar
- Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
- Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- Hurmat ordeni sohiblari (Rossiya)
- Vatan oldidagi xizmatlari uchun 4-darajali ordeni sohiblari
- Vatan oldidagi xizmatlari uchun 3-darajali ordeni sohiblari
- Moskvada vafot etganlar
- Samarqandda tugʻilganlar