Rahim Xaitov
Rahim Musayevich Xaitov (1944-yil 6-yanvar, Samarqand — 2022-yil 11-mart, Moskva) — sovet va rus immunologi, Rossiya Fanlar akademiyasi, RTHA (Rossiya tibbiyot hamshiralar assotsiatsiyasi) akademigi, tibbiyot fanlari doktori, professor. Rossiya Immunologiya instituti (1988—2014) direktori. U Rossiya Federasiyasi Sog‘liqni saqlash vazirligining bosh mustaqil allergist-immunologi va Moskva davlat tibbiyot universitetining klinik allergologiya va immunologiya kafedrasi mudiri sanaladi[1] .
| Rahim Musayevich Xaitov | |
|---|---|
|
| |
| Tavalludi |
6-yanvar 1944-yil Samarqand |
| Vafoti |
11-mart 2022-yil (78 yoshda) Moskva |
| Sohasi | immunologiya, allergologiya |
| Taʼlimi | Samarqand davlat tibbiyot institutini |
Shuningdek, u Rossiya Federasiyasi Davlat mukofoti laureati, ikki marta Rossiya Federasiyasi hukumati mukofoti laureati, Rossiya Federasiyasida xizmat ko‘rsatgan fan arbobi.
Tarjimai hol
Xaitov tibbiyot xodimlari Muso Nazarovich Xaitov (1912—1976) va Zakiya Ma’rufovna Rasuliy (1921—1999) xonadonida dunyoga keladi[2] . I.P.Pavlov nomidagi Samarqand davlat tibbiyot institutini (1967) tamomlaydi. 1968-yilda (“institutni tugatgandan keyin atigi olti oy o‘tgach”, deb xotirlaydi R.M.Xaitov) nomzodlik dissertasiyasini himoya qildi[2]. 1972-yilda u gematopoyetik to‘qimalarni ionlangan resipiyentlarga transplantasiya qilish bilan bog‘liq muammolar bo‘yicha doktorlik dissertasiyasini ("28 yoshimda men tibbiyot fanlari doktori edim - Sovet Ittifoqidagi eng yosh shifokor bo‘lganman") himoya qildi.
R.M.Xaitov talabalik yillarida R.V.Petrovning kitobi unda katta taassurot qoldirganini va u o‘qishni tugatgandan so‘ng uning muallifini topishga va u bilan ishlashga qaror qilganini, bir qator sinovlarni boshidan o‘tkazganini shunday yodga oladi: "Men 24 yoshda edim, Moskvaga keldim, Petrov laboratoriyasida biofizika institutiga bordim. Va shundan buyon ustozim bilan birgamiz"[2] . Akademik Rem Petrov R.M.Xaitovni “mening eng yaxshi shogirdlarimdan biri, biz u bilan butun umr davomida birga faoliyat yuritganmiz” deb ta’kidlaydi[3] .
1983-yilda ustozi R.V.Petrov tashabbusi bilan Immunologiya institutining tashkil etiladi va Petrov uning direktori, R.M.Xaitov esa uning birinchi o‘rinbosari bo‘ladi. 1988-yilda R.M.Xaitov Petrov o‘rniga institut direktori lavozimini egallaydi hamda u immun tizimining fiziologiyasi va genetikasi kafedrasini ham boshqaradi. 2014-yilda R.M.Xaitov o‘z o‘rnini o‘g‘li M.R.Xaitovga bo‘shatib beradi. R.M.Xaitov esa institutga ilmiy rahbar etib tayinlanadi.
U 2005-yilda tashkil etilgan MDTSU (Moskva davlat tibbiy-stomatoloiya universiteti) OO‘YUKTF (Oliy oʻquv yurtidan keyingi ta'lim fakulteti ya’ni ordinatura) klinik allergologiya va immunologiya kafedrasiga rahbarlik qila boshlaydi[4] .
2009-yilda R.M.Xaitov rahbarligida 62 ta nomzodlik va 34 ta doktorlik dissertasiya ishlari tayyorlanadi va himoya qilinadi[3].
U Rossiya allergologlar va klinik immunologlar assosiasiyasi prezidenti, JSSTning immunologiya muammolari bo‘yicha eksperti sanaladi[3]. U Rossiya Federasiyasi Prezidenti huzuridagi Fan, texnologiya va ta’lim bo‘yicha kengash tarkibi, shuningdek, Rossiya Federasiyasi Sog‘liqni saqlash vazirligining Ilmiy kengashining a’zosi hamdir.
Bundan tashqari olim “Immunologiya” va “Immun tizimining fiziologiyasi va patologiyasi” jurnallarining bosh muharriri. U "Dori vositalaridan foydalanish bo‘yicha shifokorlar uchun federal ko‘rsatmalar" ni tayyorlash bo‘yicha tahririyat va nashriyot qo‘mitasining ekspert komissiyasining a’zosi, Rossiya dori vositalari reyestrining ilmiy-tahririyat kengashi a’zosi[3] .
U 1991-yil 23-martda Rossiya Tibbiyot fanlari akademiyasining muxbir a’zosi, 1997-yil 14-fevralda esa uni haqiqiy a’zosi etib saylanadi. 2006-yil 25-maydan Rossiya Fanlar akademiyasining Biologiya fanlari bo‘limida (immun tizimining fiziologiyasi) akademigi bo‘ladi.
Xaitov 2009-yilda 450 ta nashr ishlari, 10 ta tibbiy qo‘llanma, 2 ta darslik muallifi. 28 ta mualliflik guvohnomasi va 11 ta patentga ega [3]. 2006-yilda R.M.Xaitovning “Immunologiya” darsligi, 2007-yilda esa uning bosh muharrirligida amaliyotchi shifokorlar uchun qo‘llanmalar turkumi, “Allergik kasalliklarning rasional farmakoterapiyasi” fundamental qo‘llanmasi, 2009-yilda akdemik Xaitov tahriri ostida "Milliy boshqaruvlar" turkumida "Allergologiya va immunologiya " milliy ko‘rsatmalari nashr etiladi[4].
Tibbiyot olimi Karima Nigmatullayevna Xaitova bilan (1944-yil) oila quradi O‘g‘li — Muso (1979-yil) immunolog, Rossiya Fanlar akademiyasining muxbir a’zosi (2016). Qizlari: Malika (1966-yil) va Dilyor (1968-yil) [5] .
Rahim Xaitov 2022-yil 11-mart sanasida 78 yoshda Moskva shahrida vafot etadi va Troyekurovskiy qabristoniga dafn etiladi[6][7] .
Mukofotlari
- Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti [3]
- "Konjugatsiyalangan polimer-subbirlik immunogenlar va vaktsinalar" ishi uchun Rossiya Federatsiyasi Davlat mukofoti (2001);
- Mahalliy immunologiyani ilmiy va amaliy rivojlantirishdagi ulkan yutuqlari uchun Rossiya Federatsiyasi Davlat mukofoti (2011) ;
- III darajali “Vatanga xizmatlari uchun” ordeni (2010);
- IV darajali “Vatanga xizmatlari uchun” ordeni (2005);
- "Shon-sharaf" ordeni (1997) [8]
- Mehnat Qizil Bayroq ordeni ;
- "Shon-sharaf belgisi" ordeni ;
- Lenin komsomol mukofoti (1973) - qon hosil qiluvchi toʻqimalarni nurlangan retsipiyentlarga transplantatsiya qilishning amaliy ahamiyatli muammolarini eksperimental tahlil qilgani uchun.
- A nomidagi mukofot. LEKIN. Bogomolets SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasi;
- I nomidagi mukofot. VA. Mechnikov RAS;
- Rossiya Federatsiyasi hukumati mukofoti (1996);
- Rossiya Federatsiyasi Prezidentining Faxriy diplomi (27.04.2015) - erishilgan mehnat yutuqlari, faol ijtimoiy faoliyati, yoshlarni vatanparvarlik tarbiyasidagi xizmatlari va koʻp yillik vijdonli mehnati uchun [9]
- Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1992) [10]
Manbalar
- ↑ „Xaitov Raxim Musaevich“. 2022-yil 30-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 21-mart.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 „Akademik Raxim Xaitov: «O chem igraet immunnыy orkestr?»“. 2018-yil 6-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 6-may.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 „Akademik Rem Petrov: «Mы iщem misheni»“. 2017-yil 21-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 6-may.
- ↑ 4,0 4,1 „O kafedre“. 2018-yil 22-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 21-mart.
- ↑ „Xaitov Raxim Musaevich“. 2016-yil 20-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 11-dekabr.
- ↑ „Nekrolog“. 2022-yil 11-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 11-mart.
- ↑ „XAITOV Raxim Musaevich (1944 – 2022)“. 2022-yil 16-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 16-iyun.
- ↑ „Ukaz Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 17 iyunya 1997 goda № 619 «O nagrajdenii gosudarstvennыmi nagradami Rossiyskoy Federatsii rabotnikov zdravooxraneniya i meditsinskoy nauki»“. 2021-yil 26-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 26-sentyabr.
- ↑ „Rasporyajenie Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 27 aprelya 2015 goda № 114-rp «O pooщrenii»“. 2015-yil 27-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 26-may.
- ↑ „Ukaz Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 21 fevralya 1992 goda № 167 «O prisvoenii pochetnogo zvaniya „Zaslujennыy deyatelь nauki Rossiyskoy Federatsii“»“. 2015-yil 27-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 26-may.
Havolalar
- Profilь Raxima Musaevicha Xaitova na ofitsialьnom sayte RAN
- O laureatax Gosudarstvennыx premiy v oblasti nauki i texnologiy // Ofitsialьnыy sayt Prezidenta Rossii
- Xaitov Raxim Musaevich (Wayback Machine saytida 2022-01-30 sanasida arxivlangan) // Epidemiologiya v litsax
- 6-yanvarda tugʻilganlar
- 1944-yilda tugʻilganlar
- 2022-yilda vafot etganlar
- 11-martda vafot etganlar
- Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
- Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- Hurmat ordeni sohiblari (Rossiya)
- Vatan oldidagi xizmatlari uchun 4-darajali ordeni sohiblari
- Vatan oldidagi xizmatlari uchun 3-darajali ordeni sohiblari
- Moskvada vafot etganlar
- Samarqandda tugʻilganlar