Ziyosfera

Ramazon hayiti

Рамазон ҳайити[б] (арабча: عيد الفطر‎‎) исломдаги икки асосий байрамдан биринчисидир, иккинчиси эса Қурбон ҳайитидир. исломий тақвимнинг ўнинчи ойи бўлган Шаввол ойининг биринчи кунига тўғри келади[c]. Рамазон ҳайити бутун дунё бўйлаб мусулмонлар томонидан Рамазон ойи тугаганини билдиргани учун нишонланади[4][5]. Байрам дунёнинг турли тилларида ва мамлакатларида турли бошқа номлар билан ҳам танилган[д].

Рамазон ҳайити
Ramazon hayiti
Юқоридан соат стрелкаси бўйича: Истанбулда ҳайит намози; мусулмон болалар ҳайитлик олаётгани; афғонларнинг ҳайит байрамлари; Малдив оролларида безаклар; тунда Индонезиядаги парад; Жазоирдаги ҳайит дастурхони
Бошқа номлари Рўза ҳайити, Рамазон ҳайити ёки Ийд ал-Фитр
Нишонловчилар Мусулмонлар
Тури Исломий
Аҳамияти Рамазонда рўза тутиш тугаганини нишонлаш
Сана 1–3-Шаввол[1]
2026-йилдаги санаси 20-март – 22-март[а]
2027-йилдаги санаси 9-март – 11-март
Нишонланиши Фитр садақаси, ҳайит намози, ҳайитлик бериш, оила ва ижтимоий учрашувлар, байрамона таомлар, рамзий безатиш, хайрия
Боғлиқлиги Рамазон, Қурбон ҳайити

Рамазон ҳайитининг ўзига хос намози бўлиб, у одатда очиқ майдонда ёки катта залда адо этиладиган икки ракаатдан иборат. У фақат жамоат бўлиб ўқилади ва олти қўшимча такбирни (қулоқлар ёнига қўлларни кўтариб, такбир айтиш, „Аллоҳу акбар“, яъни „Аллоҳ буюкдир“ дейиш) ўз ичига олади. Сунний исломнинг Ҳанафия мазҳабида биринчи ракаат бошида учта такбир, иккинчи ракаатда эса рукуʻдан олдин учта такбир айтилади[8]. Бошқа сунний мазҳаблар одатда 12 та такбирни қўллайди, улар етти ва беш кишилик гуруҳларга бўлинган. Шиа исломида эса бу намоз биринчи ракаатда тиловат тугаганида, рукуʻдан олдин олтита, иккинчи ракаатда эса бешта такбирни ўз ичига олади[9]. Маҳаллий фиқҳ қарашларига қараб, бу намоз фарз (فرض, мажбурий) ёки мустаҳаб (қаттиқ тавсия этилган) ҳисобланади. Намоздан сўнг мусулмонлар Рамазон ҳайитини турли усуллар билан нишонлайдилар, бунда таом марказий ўрин тутади[10], шу туфайли байрам айрим давлатларда „Ширин ҳайит“ ёки „Шакар байрами“ деб ҳам аталади[11][12].

Ҳаволалар

  1. ↑ Аниқ сана ой кўринишига қараб мамлакатлар бўйича ўзгариши мумкин[2][3]
  2. ↑ /ˌиːд əл ˈфɪтəр, -трə/ (арабча: عيد الفطر‎‎) ЭЭД əл ФИТ-əр, -⁠рə; ИПА: [ʕиːд ал ˈфɪтˤр]
  3. ↑ Бу сана ҳар доим ҳам грегориан тақвими бўйича бир хил кунга тўғри келавермайди, чунки ҳар қандай ой тақвимига асосланган ҳижрий ой бошланиши янги ой маҳаллий диний уламолар томонидан кўрилишига қараб ўзгаради.
  4. ↑ Бу кун айрим мусулмон жамоалари орасида биринчи ҳайит ёки кичик ҳайит (арабча: العيد الصغير‎‎) номи билан ҳам маълум[6][7]

Манбалар

  1. ↑ Гент, Р.Ҳ. ван „Тҳе Умм ал-Қура Cалендар оф Сауди Арабиа – аджустмент“. 2015-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 22-июл.
  2. ↑ „Эид Ал Фитр 2025: Шаwwал cресcент моон сигҳтинг аcросс тҳе wорлд“ (эн). Гулф Неwс (2025-йил 30-март). Қаралди: 2025-йил 30-март.
  3. ↑ „Эид Ал Фитр 2025: Тҳесе cоунтриэс ҳаве анноунcед Марч 30 ас фирст дай оф фестивитиэс“ (эн). Кҳалеэж Тимес (2025-йил 30-март). Қаралди: 2025-йил 30-март.
  4. ↑ „Эид ал-Фитр | Дефинитион, Меанинг, Cелебратион, & Фаcц | Британниcа“ (эн). www.британниcа.cом. 2022-йил 1-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-май.
  5. ↑ Барр, Сабрина. „Эид ал-Адҳа 2019: Wҳен ис ит, Ҳоw ис ит cелебратед анд Ҳоw то Wиш Сомеоне Ҳаппй Эид“. Индепендент. 2019-йил 11-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 11-август.
  6. ↑ Ниази, М А „А 'Лессер Эид'“ (эн). Тҳе Натион. Пакистан: Тҳе Натион (2013-йил 9-август). — „Ин тҳе субcонтинент, тҳис Эид, Эид-ул-Фитр, ис кноwн ас 'Чоти Эид', ор тҳе 'Лессер Эид'. Тҳис иммедиателй сец уп а cонтраст wитҳ 'Бари Эид', ор тҳе 'Греатер Эид', wҳич такес плаcе жуст тwо монтҳс анд а бит латер. Тҳис дистинcтион ис алсо кноwн ин тҳе Араб wорлд, бут бй cаллинг 'Бари Эид' бари, тҳис Эид ис алреадй дисадвантагед. Ит ис тҳе 'отҳер Эид'.'Бари Эид', ор Эид-ул-Азҳа, ҳас тҳе адвантаге оф ҳавинг тwо мажор ритуалс, ас ботҳ ҳаве тҳе праер, бут ит алоне ҳас а саcрифиcе. 'Бари Эид' брингс алл Муслимс тогетҳер ин cелебратинг Ҳажж, wҳич ис ицелф а реминдер оф тҳе Абраҳамиc саcрифиcе, wҳиле 'Чоти Эид' cоммеморатес солелй тҳе энд оф тҳе фастинг оф Рамазан.“. 2020-йил 3-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 30-июн.
  7. ↑ Элиас, Жамал Ж.. Ислам. Роутледге, 1999 — 75-бет. ИСБН 0415211654. 
  8. ↑ „Эид ал-Фитр анд тҳе сих супплементарй фасц оф Шаwwал“. Интер-ислам.орг. 2013-йил 26-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 11-август.
  9. ↑ „نماز عید فطر چگونه اقامه می‌شود؟“ (фа). фа (2018-йил 13-феврал). Қаралди: 2025-йил 6-апрел.
  10. ↑ „Ҳоw До Муслимс Cелебрате Эид? Тҳе Беаутй оф Эид Эхплаинед“. Ислам Фаитҳ (2018-йил 21-август). 2021-йил 10-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 10-май.
  11. ↑ „Wҳат фоод ис эатен дуринг тҳе Муслим фестивал оф Эид ал-Фитр?“. Индепендент.cо.ук (2020-йил 23-май). 2021-йил 14-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 12-май.
  12. ↑ „Ҳоw ис Эид ал-Фитр cелебратед ароунд тҳе wорлд? – ББC Битесизе“. ББC. 2021-йил 10-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 17-декабр. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ramazon_hayiti" dan olindi