Ruth von Mayenburg
Рутҳ вон Маенбург (талаффузи: Рут фон Маенбург; 1907-йил 1-июл, Србиcе — 1993-йил 26-июн, Вена) — австриялик ёзувчи ва журналист, Австрия Коммунистик партияси вакили, совет разведкаси ходими. Зодагонлар оиласидан чиққан бўлган бўлиб, „Қизил графиня“ (олмонча: „Диэ роте Грäфин“ ) лақаби билан танилган.
| Рутҳ вон Маенбург | |
|---|---|
| Тахаллус(лар)и | Қизил графиня (олмонча: Диэ роте Грäфин ), Лена, Рутҳ Фишер, Рутҳ Wеэден |
| Таваллуди |
1-июл 1907-йил Србиcе, Богемия қироллиги, Австрия-Венгрия империяси |
| Вафоти |
26-июн 1993-йил (85 ёшда) Вена, Австрия |
| Фуқаролиги |
|
| Қўшин турлари | разведка, сиёсий ташвиқот гуруҳи |
| Хизматдаги йиллари | 1934—1945 |
| Унвони |
|
| Қўмондонлик қилган | Белоруссия фронти фронт ташвиқот гуруҳи |
| Жанг/уруш | Улуғ Ватан уруши |
| Истеъфода | Австрия-Совет жамияти бош котиби, ёзувчи, мемуарлар муаллифи |
Биографияси
Келиб чиқиши
Маенбург 1907-йил 1 июлда Србиcе шаҳрида (ҳозирги Чехияда жойлашган) зодагон ва кон эгаси Мах Ҳеинсиус вон Маенбург оиласида туғилган. Оилада кенжа қиз фарзанд бўлган. Болалигини Теплитз-Счöнау (ҳозирги Теплиcе) шаҳрида ўтказган[1]. Амакиси Оттомар Ҳеинсиус вон Маенбург фармацевт ва „Члородонт“ тиш пастасининг ихтирочисидир[1].
Ёшлиги
Маенбург ёшлигиданоқ сиёсатга қизиқа бошлаган. 1929—1930-йилларда Дрезден олий техника мактабида архитектура бўйича таҳсил олган. Кейин эса Венадаги Жаҳон савдоси олий мактабида ўқиган. Маенбург 1930-йилдан бошлаб Австрия пойтахтида онасининг дугонаси баронесса Антоинетте (Нетка) вон Лацчер-Лауэндорф билан бирга яшай бошлайди, баронессанинг севгилиси Австриянинг бўлажак президенти Тҳеодор Кöрнер бўлган. 1932-йилдан Маенбург Австрия социал-демократик партияси ва Социалистик ёшлар фронти аъзолигига ўтади. Луцчер-Лауэндорфф ва Кöрнерлар Маенбургнинг социалистлар орасига киришига ёрдам беришган, гуруҳдаги Элиас Канетти ва Арбеитер-Зеитунг газетаси муҳаррири Эрнст Фисчер (бўлажак турмуш ўртоғи) Маенбургнинг энг яхши дўстлари бўлишган.
Австриядан қочиши
1934-йилда Австрияда Републиканисчер Счутзбунд (Австрия социал-демократик партиясининг ҳарбий ташкилоти) аъзолари бўлган ишчиларининг қўзғолони бўлиб ўтиб, улар мамлакатни Энгелберт Доллфусс томонидан зўравонлик йўли билан фашистлаштираётганига қарши чиққан эдилар. Доллфусс СС жангариси томонида ўлдирилганига қарамай, қўзғолон бостирилади, бу эса социал-демократик партиясининг тугатилишига олиб келади. Собиқ социал-демократларнинг кўпчилиги хорижга қочиб кетишади, баъзилари эса Коммунистик партияга қўшиладилар. Коммунистик партияга қўшилганлар орасида Эрнст Фисчер ва унинг рафиқаси ҳам бор бўлган. Ниҳоят мамлакатда австрофашизм тузуми ўрнатилгандан сўнг, Фисчер ва унинг рафиқаси биринчилардан бўлиб Чехословакияга қочиб кетишади, бу ерда Эрнст Коминтерн матбуот хизматида ишлай бошлайди[2] . Тез орада Маенбург яширин коммунистик фаолияти туфайли жиноятчи деб топилагани учун СССРга кетишга мажбур бўлади.
СССРдаги фаолияти
Москвадаги Счутзбунд ташкилотининг парадида қатнашганидан кейин тез орада Маенбург Қизил Армия разведка бошқармасига ишга қабул қилиниб, „Лена“ лақабини олади. 1934-йилдан 1938-йилгача бир қатор қийин ва хавфли вазифаларни бажарган: Германия бўйлаб кўп саёҳат қилади[2]. 4 йил ичида аввалига маёр [2], кейин эса полковник унвонига эга бўлади. Унинг вазифаси коммунистик яширин тузилмалар билан алоқаларни тиклаш ва маълумот тўплаши бўлган. Разведкадаги асосий ютуғи Вермахт ва Уруш вазирлигига мухолиф бўлган кучлари сафига кириш бўлган. Маенбург вон Ҳаммерстеин-Эқуордлар оиласи билан шахсан таниш бўлган. Булар мухолифат раҳбарларидан бири ва Гитлерга қарши фитнанинг бўлажак раҳбари генерал Эдуард Курт вон Ҳаммерстеин-Эқуорд, унинг қизи, Германия Коммунистик партиясининг маълумотчиси Ҳелга ва Эдуарднинг яна иккита ўғли. Маенбург Вермахтнинг кейинги уч йилдаги ҳарбий ҳужумлари, Германиянинг мудофаа қобилияти, Вермахт кучларини қайта қуроллантириш режалари ва сур’ати, Германиянинг Италия билан ҳарбий ҳамкорлиги ва махфий лойиҳалари ҳақида кўп маълумотларига эга чиққан . Топширқларнинг бирида поездда ҳатто Лион Феучтwангер билан учрашган[1]. Климент Ворошилов шахсан „Қизил графиня“га СССРга кўрсатган ёрдами учун миннатдорчилик билдирган.
Ежовшчина бошлангандан сўнг, Маенбург разведкани тарк этишга мажбур бўлади ва Комитернда ишлашда давом этади. Москвадаги „Люкс“ меҳмонхонаси 271-хонада „Рутҳ Wеэден“ (унинг эри Эрнст Фисчернинг „Петер Wеэден“ номига олинган паспорти бор бўлган) номидаги ҳужжатлар остида яшаган[3]. Бу меҳмонхонада коммунизмнинг кўплаб арбоблари, жумладан, Ҳо Чи Мин ва Зҳоу Энлаи кабилар ҳам истиқомат қилишган. Кейинчалик Маенбург ўз бошидан кечирганларини „Ҳотел Лух“ китобида тасвирлаб беради. Тахминларга кўра, Маенбург НКВД ҳибсга олишга уринган фин сиёсатчиси Тоиво Антикаиненнинг ўз жонига қасд қилганига гувоҳ бўлган[4]. Улуғ Ватан уруши бошланганидан сўнг, Маенбург Коминтерн Ижроия қўмитасининг матбуот бўлимида референт ва немис тилидаги радиостансияда диктор бўлиб ишлай бошлайди. Коминтерн тарқатиб юборилгандан сўнг Қизил армиянинг бош сиёсий бошқармасига ишга жўнатилган. 1943-йилнинг кузидан бошлаб Белоруссия фронтида фронт ташвиқот гуруҳини бошқарган ва 1944-йил январдан австриялик ҳарбий асирлар орасида ишлаш ҳуқуқини олган. Уруш охирида БКП (б) марказий қўмитасининг халқаро ахборот бўлими қошидаги 99-сонли институтда ишлаган.
Австрияга қайтиши
1945-йил июл ойида Маенбург ва Эрнст Фисчер ўз ватанига қайтишади. Фисчер Коминтернда ишлашни давом эттиради[5], бу ерда Маенбург Австрия-Совет жамияти котиби бўлган. Маенбург ссенарийси асосида Wилли Форстнинг „Вена қизлари“ (олмонча: Wиэнер Мäделн ) филми суратга олинган. Тез орада Маенбург Фисчер билан ажрашади ва 1966-йилда Австрия Коммунистик партиясидан чиқиб, ўз хотираларини ёзишни бошлайди. 1978-йилда нашр этилган „Ҳотел Лух“ китобида Москва меҳмонхонасида беш йил яшаганлиги, шунингдек меҳмонхона ҳақидаги барча ажойиб воқеалар ва қизиқарли фактларни тасвирлаб беради[3][6]. Шунингдек, Маенбург „Мовий қонлар ва қизил байроқлар“ (олмонча: Блауэс Блут унд роте Фаҳнен ) китобида кўплаб собиқ партия аъзоларини танқид қилган.
Шахсий ҳаёти
13 ёшида Маенбург опаси Фели нинг тўйида аристократ Ҳанси вон Ҳердер билан унаштирилган[7]. Вон Ҳердер тез орада Стурмабтеилунгнинг раҳбарига айланади ва „Узоқ пичоқлар кечаси“да ўлдирилади. 23 ёшида Алехандер-Эдзард вон Ассебург-Неиндорф билан учраша бошлайди, лекин тез орада у билан муносабатларини узиб, Фреикорпс генерали Курт Фреиҳерр вон Ҳаммерстеин-Эқуорд билан яқин муносабатлар ўрнатади[1][8]. 1932-йилда Маенбург Эрнст Фисчерга турмушга чиқади. 1954-йилда Фисчер билан ажрашиб[1], иккинчи маротаба консерватив журналист Курт Диман Дичтлга турмушга чиқади.
Китоблари
- Блауэс Блут унд роте Фаҳнен. Револутионäрес Фрауэнлебен зwисчен Wиэн, Берлин унд Москау. 1969. ИСБН 3900478724 (Промедиа Верлаг 1993)
- Ҳотел Лух. Бертелсманн Верлаг (1978) ИСБН 3570022714
- Ҳотел Лух. Дас Абстеигеқуартиэр дер Wелтреволутион. 1979. ИСБН 3492113559 (Пипер Верлаг ГмбҲ 1991)
- Ҳотел Лух — диэ Менсченфалле. Элисабетҳ Сандманн Верлаг ГмбҲ 2011. ИСБН 3938045604
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 «Кöстличе Энтдеcкунг» Дер Спиэгел (Новембер 3, 1969). Ретриэвед Новембер 14, 2011(олм.)
- ↑ 2,0 2,1 2,2 "Начц камен Сталинс Ҳäсчер", п. 98
- ↑ 3,0 3,1 "Начц камен Сталинс Ҳäсчер", п. 94
- ↑ Маенбург, Рутҳ вон. Ҳотелли Лух; перевод на финский. Антти Виртанен; Антикаинен, Димитроф, Фисчер, Ҳо Цҳи Минҳ, Куусисет, Пиэcк, Ракоси, Сланскй, Сорге, Тито, Тоглиатти, Цҳоу Эн-лаи, Улбричт, Wеҳнер Коминтернин ҳотеллисса
- ↑ "Начц камен Сталинс Ҳäсчер", п. 102
- ↑ "Начц камен Сталинс Ҳäсчер", пп. 98, 100, 102, 105
- ↑ «Начц камен Сталинс Ҳäсчер» Дер Спиэгел (Оcтобер 16, 1978), п. 95.(олм.)
- ↑ «Начц камен Сталинс Ҳäсчер» Дер Спиэгел (Оcтобер 16, 1978), п. 95.(олм.)
Адабиётлар
Русча китоблар
- Колпакиди А. И.. ГРУ в Великой Отечественной войне, 3000 экз, ГРУ, М.: Яуза, Эксмо, 2010. ИСБН 978-5-699-41251-8.
- А.Б.Мартиросян. Заговор маршалов. Британская разведка против СССР. М.: Вече, 2003.
- В.Г.Павлов. Женское лицо разведки. М.: ОЛМА-ПРЕСС Образование, 2003.
Хорижий тилдаги китоблар
- Ҳанс Магнус Энзенсбергер : Ҳаммерстеин одер дер Эигенсинн. Эине деуцче Гесчичте. Франкфурт ам Маин: Суҳркамп 2008. ИСБН 978-3-518-41960-1