Sadirvan masjidi
Садирван масжиди (юнонча: Σαντιρβάν Τζαμί, туркча: Şадıрван Cамии Фаввора масжиди маъносини анҳглатади) – Грециянинг шимолидаги Шарқий Македония ва Фракия минтақасида, Драма шаҳридаги фаолиятини тўхтатган масжид. ХВ асрда Усмонлилар даврида қурилган масжид 1920-йилларда, 1923-йилдаги Греция ва Туркия ўртасидаги аҳоли алмашинуви натижасида Драманинг мусулмон жамоаси кўчиб кетганидан сўнг ташлаб қўйилган. Кейинчалик бино диний бўлмаган мақсадларда ишлатилган, сўнг эса ўнлаб йиллар давомида қаровсиз қолган. 2010-йилларнинг охирларида иншоот реставрация ва таъмирдан чиқарилиб, тарихий ҳамда маданий тадбирлар учун шаҳар кўргазма маркази сифатида қайта мослаштирилди. У Драма шаҳрида сақланиб қолган, аммо энди ибодат учун ишлатилмайдиган тўртта масжиддан биридир.
| Масжид | |
Садирван масжиди
Σαντιρβάν Τζαμί | |
 | |
| 2012-йилда, реставрациядан олдин | |
| Мамлакат |  Греция
|
| Жойлашуви | Драма, Шарқий Македония ва Фракия |
| Координаталар | 41°09′05″Н 24°08′54″Э / 41.15139°Н 24.14833°Э |
| Меъморий услуб | Усмонли |
| Меъмор | Коралия Паппаиоанну (2010-йиллар) |
Асосий сана:
| |
| Ҳолати |
|
Тарихи
Масжиднинг минораси ХВ асрнинг иккинчи ярмига тааллуқли. Кириш қисми устидаги бағишлов ёзувига кўра, у 1806-йилда маҳаллий Меҳмет Ҳалил оға томонидан таъмирланган (у Маҳмуд Драмалī пошонинг отаси эди, Маҳмуд Драмалī пошо 1820-йилларнинг бошида Греция мустақиллик урушини бостиришга уринган усмонли ҳарбий етакчиси)[1]. У 1922-йилгача исломий ибодат жойи сифатида фаолият юритган, шундан сўнг Кичик Осиёдан келган кўплаб юнон қочқинлари учун бошпана сифатида ишлатилган[1].
1927—1981-йиллар оралиғидаги эллик тўрт йил давомида у Шарқий Македония ва Фракиядаги энг узоқ вақт давомида нашр этилган юнон газетаси Тҳарроснинг бош қароргоҳига мезбонлик қилган[2][3]. Кейинчалик, 1983-йилда бино давлат томонидан ёдгорлик сифатида таснифланган, бироқ у минора қулаб тушгунига қадар чириб боришда давом этиб, қаровсиз қолдирилган. 2012-йилда уни Райcап сотиб олиб, эски бинони таъмирлаш ишларини бошлаган[1]. Кенг кўламли ишлар Коралия Паппаиоанну бошчилигидаги меъморий жамоа томонидан амалга оширилган ва кейинчалик бино даврий кўргазмалар, айниқса ислом санъатига йўналтирилган кўргазмалар учун экспозиция майдонига айлантирилган[3][4].
Ўз фаолиятини якунлаган масжид Армен ва Агамемнон кўчалари кесишмасида жойлашган[2].
Меъморчилик
Собиқ масжид тошдан қурилган бўлиб, тўғри тўртбурчак параллелепипед шаклига эга. Жануби-ғарбий томонда минора пойдеворини кўриш мумкин, бироқ минора энди тик турган ҳолатда эмас. Мармар лавҳага усмонли туркчасида битилган ёзув эшик линтели устига жойлаштирилган[2]. Дастлаб у ёпиқ ҳовли ичида жойлашган, ётоқхоналар, қабристон ва фавворани ўз ичига олган каттароқ мажмуанинг бир қисми бўлган[3].
Эътиборлиси, масжид айвонида шаҳар манзаралари ва гул нақшлари тасвирланган ХИХ аср фрескалари сақланиб қолган. Эҳтимол, улар Усмонлилар ҳукмронлигининг сўнгги давридаги Драма шаҳрининг илк (гарчи идеаллаштирилган бўлса-да) тасвирини ташкил этади[2].
Паппаиоаннуга кўра, таъмирлаш ишлари жараёнида масжиднинг конструктив унсурлари сифатида қўлланган эски иншоотларга оид бир нечта меъморий бўлаклар, шунингдек, атроф ҳудудда сочилиб ётган масжиднинг бошқа қисмлари ҳам аниқланган[5].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „эл:Σαντιρβάν“ [Садирван] (эл). бенаки.орг.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Манент-Триантафйллиди 2016, с. 16.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Статҳопоулос, Деметрес. „эл:Σαντιρβάν Τζαμί, ένας φάρος πολιτισμού καταμεσής της πόλης στη Δράμα“ [Садирван Мосқуэ, а беаcон оф cултуре ин тҳе ҳеарт оф Драма] (эл). травел.гр (2024-йил 29-январ).
- ↑ „эл:«Χίλιες και μια μορφές, ζωγραφιές και σχήματα» στο Σαντιρβάν“ ["А тҳоусанд анд оне формс, паинтингс анд шапес" ат Садирван] (эл). Арчаиологиа (2025-йил 20-июн). Қаралди: 2025-йил 23-июн.
- ↑ „эл:Το Σαντιρβάν τζαμί ξαναβρίσκει τη χαμένη αίγλη του - Αποκαταστάθηκε το περίτεχνο τέμενος στη Δράμα“ [Тҳе Садирван Мосқуэ регаинс иц лост глорй - Тҳе орнате мосқуэ ин Драма ҳас беэн ресторед] (эл). лифо.гр (2020-йил 21-январ).
Адабиётлар
- Манент-Триантафйллиди, Сйлвиэ. {{{титле}}}. Драма муниципалитети, 2016-йил 26-ноябр (2016-йил 26-ноябрда асл нусхадан архивланган).
Ҳаволалар
Викиомборда „Şадıрван масжиди, Драма“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.
