Sakkokiy

Саккокий
Таваллуди	маълум эмас
Вафоти	маълум эмас
Касби	шоир
Ижод қилган тиллари	туркий тил

Саккокий (форсча: سكاكى‎‎; ХВ аср) — шоир.

Ҳаёти

Исми, туғилган ва вафот этган йиллари номаълум. Самарқандда Халил Султон (ҳ. 1405–1409) ва Улуғбек ҳукмронлиги даврида яшаб, ижод этган. Алишер Навоий Саккокий ижодига юксак баҳо берган:

„Туркий алфозининг булағосиндин Мавлоно Саккокий ҳам Лутфийларким, бирининг ширин абётининг иштиҳори Туркистонда бағоят ва бирининг латиф ғазалиётининг интишори Ироқ ва Хуросонда бениҳоятдудур“. — „Хутбаи давовин“
— Алишер Навоий

Саккокий халқининг бой оғзаки ижодини, салафлари асарларини пухта ўрганган ва ижодий озиқланган. Туркий тилда асарлар яратиш, унинг бой ички имкониятларидан фойдаланиш борасида кўп иш қилган. Асарларида инсон муҳаббати, орзу-тилакларини, дард-аламларини, табиат гўзалликларини тасвирлаган. Ғазалларида маъно ва шакл бирлигини сақлаб, сўз ўйинлари ва қочиримлардан унумли фойдаланган. Унинг лирикасида жаҳолат ва нодонликка қарши адолатпарварлик ғоялари илгари сурилган. Бундай ғоялар Саккокийнинг қасидаларида очиқроқ намоён бўлган.

Саккокий ўзбек адабиётида қасида жанрига асос солган шоирлардан. Хожа Муҳаммад Порсо, Халил Султон, Улуғбек ва Арслон Хожа Тархонларга бағишлаб қасидалар ёзган. Қасидаларидан бирида Улуғбекни халқнинг меҳрибон ҳукмдори, маърифатпарвар ва буюк олим сифатида улуғлайди. Шундай маърифатпарвар подшоҳ билан замондош бўлганидан фахрланиб, қуйидагича ёзади:

Фалак йиллар керак сайр эцаю келтирса илкига,
Менингдек шоири турку сенингдек шоҳи донони.

Саккокийнинг адабий фаолияти замондошлари Лутфий, Гадоий, Атоий каби Навоий ижодига ҳам катта таъсир кўрсатган; ўзбек дунёвий лирикасини ҳам мазмун, ҳам шакл жиҳатдан бойитган. Шоир ғазаллари ва қасидалари девон қилиб тўпланган бўлсада, тўлиқ нусхаси бизгача етиб келмаган. Саккокий девони Лондонда, Британия музейида ва Ўзбекистон Фанлар Академиясининг Шарқшунослик институтида (инв. № 7685) сақланади^[1].

Манбалар

↑ Файл:Натионал Энcйcлопедиа оф Узбекистан лого.пнг „Саккокий“, Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (С-ҳарфи). Тошкент: „Ўзбекистон миллий энсиклопедияси“ Давлат илмий нашриёти, 2000–2006-йиллар.

Адабиётлар

Танланган асарлар, Т., 1960.
Рустамов Э., Узбекская поэзия в первой половине ХВ века, М., 1963;
Маллаев Н., Ўзбек адабиёти тарихи, 1китоб, 2-нашр, Т., 1976;
Маънавият юлдузлари, Т., 2001.

Ёзувчи, шоир ёки драматургга оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин.

Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган.

[1] Файл:Натионал Энcйcлопедиа оф Узбекистан лого.пнг „Саккокий“, Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (С-ҳарфи). Тошкент: „Ўзбекистон миллий энсиклопедияси“ Давлат илмий нашриёти, 2000–2006-йиллар.

[1]