Sanchiqi
Санчиқи (лотинчадан: ''фурcа 'омоч) — бу ҳозирги кунда одатда металлдан ясалган идиш-товоқ асбоби. Узун дастаси бир нечта тор ва одатда озгина эгилган тишларга бо'линадиган бош билан тугайди. Бу тишлар ёрдамида овқатни ушлаш, пичоқ билан кесиш ёки оғизга олиб бориш учун ишлатилади.
Тарихи
Санчиқилар бронза даври Қижиа маданияти (милоддан аввалги 2400–1900-йиллар), Шанг сулоласи (тахминан милоддан аввалги 1600–1050-йиллар), шунингдек, кейинги Хитой сулолаларининг археологик жойларида топилган.[1] Шарқий Хан сулоласи даврига оид бир қабрдан (Та-куа-лианг, Суйде тумани, Шанхи) топилган тош ўйма тасвирида овқатланиш манзарасида учта осилган икки тишли санчиқи тасвирланган.[1] Худди шундай санчиқилар бошқа бир Шарқий Хан қабри (Суйде тумани, Шанхи) саҳнасида печка устида ҳам тасвирланган.[1]
Қадимги Мисрда катта санчиқилар пишириш асбоблари сифатида ишлатилган.[2]
Рим империясида бронза ва кумуш санчиқилар ишлатилган, уларнинг ко'плаб сақланиб қолган намуналарини Европа бо'йлаб музейларда ко'риш мумкин.[3][4] Фойдаланиш маҳаллий урф-одатлар, ижтимоий синф ва овқат турига қараб фарқ қилган, аммо аввалги даврларда санчиқилар асосан пишириш ва таом тортиш асбоблари сифатида ишлатилган.

Шахсий стол санчиқининг келиб чиқиши қадимги Юнонистонга бориб тақалиши мумкин бо'лса-да, у Шарқий Рим (Бизанс) империясида энг ко'п ишлатилган, бу ерда 4-асрга келиб улар кенг тарқалган эди.[5][6] Ёзувларга ко'ра, 9-асрда Форснинг айрим элита доираларда баржйн деб номланган шунга о'хшаш идиш чекланган миқдорда ишлатилган.[7] 10-асрга келиб, санчиқи О'рта Шарқда кенг тарқалган фойдаланишга эга бо'лган.[2] Кронографчилар Византия маликасининг Теофанунинг ғарбий халқларга санчиқи билан овқатланаётгани сабабли келтирган ҳайратини эслатиб ўтадилар (у Муқаддас Рим императори Отто ИИ билан турмушга чиққанидан сўнг ғарбга кўчган).[8][9] Бундан ташқари, Питер Дамианнинг со'зларига ко'ра, Византия маликаси Мариа Аргйропоулина 1004-йилда Доге Пиэтро ИИ Орсеоло нинг о'г'ли Гиованни Орсеоло билан турмуш қураётганда Венецияга бир нечта олтин санчиқи олиб келган. Дамиан санчиқини "кибр" деб қоралаган.[10] Ушбу ҳикоя (Мариа Аргйропоулина билан бог'лиқ) хато равишда Византия маликаси Теодора Доукаинага ҳам тааллуқли деб айтилган. Теодора Венецияга Доге Домениcо Селво билан турмуш қуриш учун келган ва кейинчалик муаллифлар томонидан Мариа Аргйропоулина билан аралаштириб юборилган.[11]
11-асрга келиб, санчиқи Шарқий Рим империяси билан тарихий алоқалар туфайли Италиянинг ярим оролида бошқа Европа минтақаларидан анча ко'п тарқалган. Шунингдек, макарон Италиянинг рациёнида муҳимроқ ўрин эгаллаганда, санчиқи оммалашишда давом этган, чунки унинг уч тишли тузилиши макаронни йиг'иш учун яхшироқ мос келган. У илгари ишлатилган узун ёг'оч тиқилган асбобни алмаштирган.[12][13] 14-асрга келиб, санчиқи Италияда одатий ҳолга айланган ва 1600-йилда савдогар ва юқори табақаларда деярли ҳамма жойда мавжуд бо'лган. Меҳмон о'зининг санчиқи ва қошиқини cадена деб аталадиган қутида олиб келиши одобга то'г'ри келган; бу фойдаланиш франсуз саройига Катерина де' Медиcи нинг шахсий гуруҳида таништирилган. Португалияда эса, санчиқи биринчи марта 1450-йилларда Висеу дучессаси Беатриcе томонидан, Португалия қироли Мануэл И нинг онаси сифатида ишлатилган,[14] фақат 16-асрда, улар Италиянинг этикети қисмига айлангач, санчиқи Жанубий Европада кенг тарқалган фойдаланишга кирди,[15] Испанияда бир оз оммабопликка эришди,[16] ва аста-секин Франсияга тарқала бошлади. Европанинг бошқа қисмлари эса санчиқни фақат 18-асрда қабул қилди.[5]

Шимолий Европада санчиқни қабул қилиш секин кечди. Унинг ишлатилиши биринчи марта инглиз тилида Томас Корят томонидан о'зининг Италияда қилган саёҳатлари ҳақидаги асарида (1611) та'рифланган, лекин ко'п йиллар давомида бу италияликларнинг эркакликка зид қиёфаси сифатида қаралган. Ба'зи католик черкови ёзувчилари унинг ишлатилишини очиқчасига қоралаган; муқаддас Питер Дамианнинг фикрича, бу "ортиқча нозиклик" ҳисобланган.[13] Санчиқи 18-асргача Буюк Британияда кенг тарқалган фойдаланишга киришмади,[17] бироқ ба'зи манбалар санчиқилар 17-асрнинг бошларида Франсия, Англия ва Швецияда аллақачон кенг тарқалганлигини айтади.[18]
Санчиқи Шимолий Америкада Америка инқилобига яқин вақтгача машҳур бо'лмади.[2] То'рт тишли дизайн 19-асрнинг бошларида оммалашди.[19]
Санчиқи турлари



- Нон санчиқи: Саватчадан ёки тахтадан нонни тортиш учун мо'лжалланган санчиқи.[21]
- Тешик санчиқи: Го'штни кесиш жараёнида уни ушлаб туриш учун мо'лжалланган икки тишли санчиқи. Улар ко'пинча кесиш пичоклари ёки кесгичлар билан бирга кесиш то'плами сифатида сотилади.
- Чипс санчиқи: Одатда стерил ёг'очдан (лекин тобора ко'проқ пластикдан) тайёрланган, франсуз картошкаси (чипс) ва бошқа олиб кетиладиган овқатларни исте'мол қилиш учун махсус мо'лжалланган икки тишли бир марталик санчиқи. Чипс санчиқиларининг узунлиги 7,5 дан 9 см (3,0 дан 3,5 ин) гача. Германияда улар Поммесгабел (со'зма-со'з "чип санчиқи") ва "cуррйwурст санчиқи" деб аталади.
- Коктейл санчиқи: Оливлар каби коктейл безакларини тиқиб олиш учун ишлатиладиган, тридентга о'хшаш кичик санчиқи.
- Қисқичбақа санчиқи: Пиширилган қисқичбақа исте'мол қилганда го'штни осонликча чиқариш учун мо'лжалланган, қисқа, о'ткир ва тор уч ёки икки тишли санчиқи.
- Ширинлик санчиқи (Британия инглизчасида шунингдек, пудинг санчиқи ёки кекс санчиқи деб аталади): Ширинликларни, масалан, пирожноэ санчиқини исте'мол қилиш учун мо'лжалланган бир нечта турли хил махсус санчиқилар. Улар одатда фақат учта тишга эга ва стандарт овқат санчиқидан кичикроқ бо'лади. Энг чапдаги тиш кенгайтирилиши мумкин, бу эса кесиш учун қирра бериш имконини беради (лекин ҳеч қачон о'ткир қилинмайди).
- Овқат санчиқи
- Фондю санчиқи: Одатда икки тишли, тор, узун шафтли ва одатда ёг'очдан ясалган изоляция қилувчи тутқичи бо'лган санчиқи, одатда соус то'ла идишга нонни ботириш учун ишлатилади.
- Музқаймоқ санчиқи: Ба'зи ширинликлар учун ишлатиладиган текис тишли қошиқ. Споркга қаранг.
- Кнорк: Қошиқ ва санчиқи функсияларини бирлаштирувчи асбоб.
- Лимон санчиқи: Чой хизматида лимонни ушлаб туриш учун мо'лжалланган санчиқи.
- Кичкинтой санчиқи: Банкадан кичкинтойларни чиқариш учун ишлатиладиган узун тутқичли санчиқи. Санчиқнинг умумий узунлиги 5.5 дан 8 дюймгача (140 дан 200 мм) бо'либ, икки ёки учта тор тишга эга.
- Салат санчиқи: Оддий санчиқига о'хшаш, лекин қисқароқ бо'лиши ёки ташқи тишлардан бири бошқача шаклга эга бо'лиши мумкин. Ба'зан, ба'зи ресторанларнинг металл идиш-товоқлари то'пламида "салат санчиқи" шунчаки иккинчи санчиқ бо'лиши мумкин; аксинча, ба'зи ресторанлар уни о'чириб қо'йиши мумкин ва фақат битта санчиқни таклиф қилади.
- Спагетти санчиқи: Бо'ш пластик тутқич ичида эркин жойлашган металл шафтга эга бо'лган янгилик санчиқи. Шафт тутқичнинг тепасидан чиқиб туради ва унинг охирида метал қисми бир қо'л билан осонлик билан айлантириш имконини берувчи бурама мавжуд. Бу, шунингдек, спагеттини тишларга осонлик билан о'раш имконини беради. Ушбу санчиқнинг электр версиялари замонавий вақтларда ко'проқ тарқалган.
- Спорк: Қошиқ, санчиқ ва пичоқнинг хусусиятларини бирлаштирувчи идиш-товоқ асбоби.
- Спорк: Қошиқ ва санчиқнинг хусусиятларини бирлаштирувчи идиш-товоқ асбоби.
- Саcкет санчиқи: Стеманинг бир учида тишлар ва бошқа учида қошиқ бо'лган идиш-товоқ асбоби. Бу, сиропда сақланган овқатлар каби, овқатни исте'мол қилишда мураккаб бо'либ қоладиган овқатларни исте'мол қилиш учун ишлатилган. Тишлар уларни тиқиш учун, қошиқ эса сиропни олиш учун ишлатилган.[22]
- Террапин санчиқи: Ба'зи шо'рвалар учун ишлатиладиган текис тишли қошиқ.
- Қовуриш санчиқи: Одатда икки тишли, жуда узун металл шафтга ва ба'зан изоляция қилувчи тутқичга эга бо'лган санчиқи, овқатни ко'мир ёки очиқ олов устида қовуриш учун ишлатилади.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Неэдҳам (2000). Сcиэнcе анд Cивилисатион ин Чина. Волуме 6: Биологй анд биологиcал течнологй. Парт В: Ферментатионс анд фоод сcиэнcе. Cамбридге Университй Пресс. Пагес 105–110.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Wард, Чад. „Тҳе Унcоммон Оригинс оф тҳе Cоммон Форк“. Леите'с Cулинариа (2009-йил 6-май). 2017-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 16-октябр.
- ↑ „Фитзwиллиам Мусеум – А cомбинатион Роман эатинг имплемент“. 2008-йил 7-декабрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Шерлоcк, Д. (1988) А cомбинатион Роман эатинг имплемент (1988). Антиқуариэс Жоурнал [cомменц: 310–311, пл. хлих]
- ↑ 5,0 5,1 ; Тҳорпе, Ниcк; Тҳорпе, И. Ж.Анcиэнт инвентионс. Баллантине Боокс, 1995 — 305-бет. ИСБН 978-0-345-40102-1.
- ↑ Cасей, Wилсон. Фирсц: Оригинс оф Эверйдай Тҳингс тҳат Чангед тҳе Wорлд, Ф, Пенгуин, 2009. ИСБН 978-1-59257-924-2.
- ↑ Wригҳт, Cлиффорд А.. А Медитерранеан Феаст: Тҳе Сторй оф тҳе Биртҳ оф тҳе Cелебратед Cуисинес оф тҳе Медитерранеан фром тҳе Мерчанц оф Вениcе то тҳе Барбарй Cорсаирс, wитҳ Море тҳан 500 Реcипес. Wиллиам Морроw Cоокбоокс, 1999 — 82-бет. ИСБН 978-0-688-15305-2.
- ↑ „Тҳе ҳисторй оф тҳе форк“. Роял Мусеум Греэнwич. Натионал Маритиме Мусеум.
- ↑ Келлй, Тҳомас Форрест. Тҳе Роле оф тҳе Сcролл: Ан Иллустратед Интродуcтион то Сcроллс ин тҳе Миддле Агес. W. W. Нортон & Cомпанй, Април 30, 2019. ИСБН 978-0393285031.
- ↑ Амандине Меуниэр, "Фоурчетте эт боннес маниèрес", Боокс н° 86, новембре / дécембре 2017, Боокс.фр
- ↑ Ниcол, Доналд М.. Бйзантиум анд Вениcе: А Студй ин Дипломатиc анд Cултурал Релатионс. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1988 — 46–47-бет. ИСБН 0-521-34157-4.
- ↑ Ребора, Гиованни. Cултуре оф тҳе Форк: А Бриэф Ҳисторй оф Эверйдай Фоод анд Ҳауте Cуисине ин Эуропе. Cолумбиа Университй Пресс, 2013 — 14–18-бет. ИСБН 978-0-231-51845-1.
- ↑ 13,0 13,1 Wилсон 2012.
- ↑ „Ливро де Cозинҳа да Инфанта Д. Мариа“. 2011-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Раутман, Марcус Лоуис. Даилй лифе ин тҳе Бйзантине Эмпире. Греэнwоод, 2006 — 47-бет. ИСБН 978-0-313-32437-6.
- ↑ „Табле Форкс оф тҳе Медиэвал & Ренаиссанcе Период“. Тҳе Интернатионал Гуилд оф Ҳоспиталитй & Рестаурант Манагерс. 2014-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 8-декабр.
- ↑ Чаринг Wорҳ (2014), Тйпес оф Cутлерй ин тҳе УК, Чаринг Wортҳ, 24 Марч 2014да асл нусхадан архивланди, қаралди: 24 Марч 2014
- ↑ боокрагс.cом. боокрагс.cом (2 Новембер 2010). Андоза:Тертиарй
- ↑ Мариани, Жоҳн Ф.. Энcйcлопедиа оф Америcан Фоод анд Дринк. Лондон, УК: Блоомсбурй, 2014.
- ↑ wҳат'с тҳис до? cарвинг форк доодад - праcтиcалмачинист.cом
- ↑ „Бреад Форк“. Виcториа анд Алберт Мусеум (2021). Қаралди: 2021-йил 12-декабр.
- ↑ „А Шорт Ҳисторй оф тҳе Форк - Тҳе Арт оф тҳе Табле“. фоодреференcе.cом.