Sayyid Faxriddin
Sayyid Faxriddin (forscha: سید فخرالدین) Marʼashiylar shahzodasi boʻlib, 1381-yildan 1390-yilgacha Rustamdar mintaqasini boshqargan. U hokimiyatni yana uch aka-ukasi bilan boʻlishgan: Sari shahrida Kamoliddin I; Amulda Rizo ad-Din; hamda Karatugʻonda Sharofiddin. Ular birgalikda butun Mozandaronni qamrab olgan, gʻarbda esa Qazvin shahrigacha choʻzilgan davlatni idora qilganlar[1]. Bu davlatni ular Mar’ashiylar sulolasining asoschisi boʻlgan otalari Mir-i Buzurgdan (h. 1359–1362) meros qilib olganlar[2].
| Sayyid Faxriddin | |
|---|---|
| Rustamdar hukmdori | |
| Saltanat | 1381–1390 |
| Oʻtmishdoshi | Adud ad-Davla Qubod (Baduspaniylar) |
| Davomchisi | Saʼd ad-Davla Tus (Baduspaniylar) |
| Vafoti | 1400-yillar |
| Otasi | Mir-i Buzurg |
| Dini | Oʻn ikki imom |
Rustamdar dastlab Baduspaniylar tarkibida boʻlgan, biroq Baduspaniy hukmdori Adud ad-Davla Qubod (h. 1379–1381) taxtga chiqqanidan koʻp oʻtmay, Mar’ashiylar uni hamkorlik qilmaslikda va oʻz tariqatidagi darveshlarga yomon muomala qilishda aybladilar. Rustamdarni oʻz mulklariga qoʻshib olish niyatida Faxriddin 1380-yilda Qubodni magʻlub etib, Rustamdarning qirgʻoqboʻyi qismlarini egalladi[3].
Bir yil oʻtib (1381), Mar’ashiylar qoʻshini Laktor jangida Qubodni magʻlub etib, uni oʻldirdi. Kojur qal’asi zabt etilib, Faxriddinning doimiy qarorgohiga aylantirildi; endi Mar’ashiylar butun Mozandaronning egalari boʻlib qoldilar. Baduspaniylar hokimiyatdan vaqtincha siqib chiqarildi, to qariyb oʻn yil oʻtgach – 1390-yilda – Kamoliddin I Saʼd ad-Davla Tusni Rustamdarda Baduspaniy taxtiga oʻtkazib, Afrosiyobiylar shahzodasi Iskandar-i Shayxiyga qarshi qoʻydi. Iskandar-i Shayxiy turk-mo‘g‘ul hukmdori Temur (h. 1370–1405) hamrohligida boʻlib, u Mozandaronni zabt etishni koʻzlagan edi[3][1].
Biroq Tus yashirincha Iskandar-i Shayxiy bilan yozishmalar olib bordi va oxir-oqibat 1392-yilda Temur qoʻshinlariga qoʻshildi. Keyingi yil (1393) Temur Mar’ashiylarni hokimiyatdan chetlatib, Mozandaronni zabt etdi[4]. U ularning hududlarini raqib sulolalar va temuriy noiblar oʻrtasida boʻlib tashladi[5]. Tus uni Mar’ashiylar oilasini ayab qolishga koʻndira oldi; buning oʻrniga ular surgun qilindi, Iskandar-i Shayxiy esa Mozandaron hokimi etib tayinlandi[3][4]. Temur 1405-yilda vafot etgan paytga kelib, Faxriddin va Kamoliddin Qashqarda vafot etgan edi[6].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Calmard 1991, ss. 511–512.
- ↑ Calmard 1991, ss. 510–512.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Madelung 1988, ss. 385–391.
- ↑ 4,0 4,1 Bosworth 1984, ss. 742–743.
- ↑ Manz 2007, s. 137.
- ↑ Calmard 1991, s. 512.
| Oldingisi | Rustamdar hukmdori 1381–1390 |
Keyingisi |