Ziyosfera

Sepideh Qoliyon

Сепидеҳ Қолиён (форсча: سپیده قلیان‎‎, 1994-йил 23-сентябрда Дезфул шаҳрида туғилган) — эронлик сиёсий фаоллик қилувчи, ўқишдан четлаштирилган ветеринария талабаси ва журналист[2].

Сепидеҳ Қолиён

2019-йил декабр
Таваллуди 1994-йил 23-сентябр (1994-09-23) (32 ёш)
Дизпул, Кҳузестан Провинcе, Эрон
Касби аёллар ҳуқуқлари фаоли
ёзувчи
артист
Машҳур ишлари 2018–2019-йиллардаги Эрондаги умумий иш ташлашлар ва норозилик намойишлари

Фаолияти

2018-йил 18-ноябр куни, аввал фуқаролик журналисти сифатида бир неча нашрлар билан ишлаган[3] Сепидеҳ Қолиён меҳнат намойиши ҳақида хабар бераётганда, яъни Ишчилар касаба уюшмаси томонидан ташкил этилган Ҳафт Таппеҳ шакарқамиш агро-саноат компанияси (форсча: شرکت نیشکر هفت‌تپه) ишчилари норозилик аксиясида, Эрон хавфсизлик кучлари томонидан ҳибсга олинган. Касаба уюшмаси матбуот котиби Исмоил Бахший ва яна ўнлаб касаба уюшмаси фаоллари ҳам намойиш пайтида ҳибсга олинган[4][5]. Ҳибсга олинганларнинг барчаси, Қолиён ва Бахшийдан ташқари, бир неча кун ичида озод қилинади. Қолиён ва Бахший 30 кун давомида айбловсиз ва ҳуқуқий ҳимоясиз сақланган ва охир-оқибат кафил эвазига озод қилинган[6][7].

Қийноқлар

2018-йил 29-ноябр куни, Қолиён ва Бахший ҳануз ҳибсда эканида, 17 мингдан ортиқ транспорт ишчиларини бирлаштирадиган касаба уюшмаси — Ваҳед касаба уюшмаси баёнот эълон қилиб, Исмоил Бахший ҳукумат қамоқхонасида кўрган қийноқлари оқибатида қисқа муддатга касалхонага ётқизилганини маълум қилди[4]. Улар озод этилиши биланоқ, Қолиён хавфсизлик кучлари томонидан ўзи ҳам, Бахший ҳам қийноққа солинганини тасдиқлади[8]. Кафил эвазига қўйиб юборилгач, Бахший ва Қолиён Халқаро Амниция ташкилотига полиция ва разведка вазирлиги мулозимлари қўлида Шуш ва Аҳваз шаҳарларида кўрган қийноқлари ҳақида сўзлаб беришди. Уларнинг айтишича, улар дўппосланган, деворларга урилган, ерга йиқитилган, калтаклаш орқали таҳқирланган, жинсий зўравонлик ва ўлдириш билан қўрқитилган. Қолиённинг сўзларига кўра, ҳар куни соат 10 атрофида бошланиб, эрталабгача давом этадиган сўроқ пайтида разведка ходимлари уни қайта-қайта „фоҳиша аёл“ каби жинсий ҳақоратлар билан сўккан, ишчилар билан жинсий алоқада бўлганликда айблаган ва оиласига уларни „шараф“ учун Сепидеҳни ўлдиришга ундайдиган „маълумот“ етказиш билан таҳдид қилган[9]. Бу ошкор этилиш Эрон ижтимоий тармоқларида айниқса жуда катта жамоатчилик норозилигига сабаб бўлди[10]. Жамоатчилик ғазабига жавобан турли эронлик давлат ташкилотлари Қолиён айбловларини рад этувчи баёнотлар бериб, уни ва Бахшини хорижий манфаатларнинг қуроли сифатида тақдим қилди.

2019-йил 19-январда Эрон давлат телевидениеси Қолиён, Бахший ва бошқа фаоллар Трумп маъмурияти, коммунистик гуруҳлар ва Эрон режимини ағдаришга интилаётган муҳожир эронликлар билан алоқадорлигини „исботловчи“ ҳужжатли филмни эфирга узатди[11]. Ҳибс пайтида ёзиб олинган бу кўрсатувда руҳий ҳолати оғир экани кўриниб турган Қолиён ва Бахшийнинг давлатга қарши жиноятларини „тан олиши“ акс этган эди. Қолиён Тwиттерда ушбу эфирнинг ўзи ҳам қийноқларнинг навбатдаги исботи эканини таъкидлади[12]. Бахшийнинг адвокати Фарзона Зилобий мижозидан мажбурлаб олинган баёнотлар эфирга узатилишини қонун бузилиши сифатида таърифлади. „Бу ҳужжатли филмни эфирга узатиш оқлаб бўлмайдиган ва қабул қилиб бўлмайдиган иш. Энди бу сохта иш бўйича махфий маълумотлар алдовчи, бирёқлама ва адолациз ҳужжатли филм орқали оммага ошкор этилгач, жаноб Бахший очиқ ва шаффоф суд жараёнини талаб қилмоқда“. Зилобийнинг айтишича, ушбу эфир Эрон Жиноят-процессуал регламентининг 96-моддасини бузган, бу модда суд ҳукмига қадар гумондорларнинг шахсини ва тасвирларини ошкор этишни тақиқлайди ва бу ҳолат жиноий жавобгарликка сабаб бўлади[13][14].

Қайта ҳибсга олиш

Қолиён ва Бахший 2019-йил 20-январда яна ҳибсга олинди[15][16][17] Халқаро амнистия ташкилотининг маълумотларига кўра, уларнинг айнан шу вақтда ҳибсга олиниши улар қамоқда кўрган зўравонлик ҳақида сўзлагани учун уларни жим қилиш ва жазолашга уриниш эканини қатъий англатади[9]. Телефон орқали берган интервюсида Қолиённинг отаси журналистга шундай деди: „Эрталаб соат 7 да 12 нафар эркак ва 2 нафар аёл ходим уйимизга зўравонлик билан бостириб кирди, ўғлимнинг тишларини синдиришди, мени ва хотинимни дўппослашди ва қизимизни ўлдиришларини айтишди.“[18][19].

Аболфазл Ғадиёний, илгари инқилобчи исломий фаолдан мухолифга айланган сиёсатчи, Бахший ва Қолиёнга қарши содир этилган барча ёмонлик ва адолацизликлар учун асосий масъул сифатида айнан Али Хоманаийни алоҳида тилга олди[20].

Тўрт йил ва қарийб 2 ойдан сўнг, Қолиён 2023-йил 15-март куни Теҳрондаги Эвин қамоқхонасидан озод қилинди. Унинг қамоқхона олдида озод этилиши биланоқ Хоманаийга қарши шиорлар айтаётгани акс этган лавҳалар интернетда тезда тарқалди. Қолиён бир неча соат ўтмай, унинг шиорларини видеога олган кишилар билан бирга яна ҳибсга олинди[21][22]. 2023-йил 5-май куни Сепидеҳнинг укаси Меҳди Қолиён Инстаграм саҳифасида Сепидеҳга икки йиллик қамоқ жазоси тайинлангани ва аввалги қамоқдан сўнг ҳаёти одатдагидек изга тушишидан олдин яна бир бор қамоқда ўтиришига тўғри келишини эълон қилди[23][24]. 2025-йил 11-июнда, 2 йилдан сўнг Қолиён қамоқдан озод қилинди[25].

Мукофотлар

2022-йилда илҳом бағишловчи ва таъсирчан 100 нафар аёлнинг ББC тузган рўйхатига Сепидеҳ Қолиён ҳам киритилди[26].

Яна қаранг

Викииқтибосда Сепидеҳ Қолиёнга тегишли иқтибослар мавжуд.

Манбалар

  1. ↑ „مستند: پنگ“ (эн). ЁуТубе.
  2. ↑ „«باید تماشای خود‌ویرانی انسان را از سکه انداخت»“ (фа-ИР). www.радиозаманеҳ.cом (2019-йил 22-январ). Қаралди: 2024-йил 15-феврал.
  3. ↑ „ЁуТубе“. www.ёутубе.cом. Қаралди: 2019-йил 23-сентябр.
  4. ↑ 4,0 4,1 „Лабор Аcтивисц Сай Детаинед Wоркер Тортуред, Сент То Ҳоспитал“ (эн). РФЕ/РЛ (2018-йил 30-ноябр). Қаралди: 2019-йил 21-январ.
  5. ↑ „Унион аcтивисц тортуред ин Иран ас стрике wаве спреадс“ (эн). ИндустриАЛЛ (2018-йил 6-декабр). Қаралди: 2019-йил 21-январ.
  6. ↑ „ماجرای بازداشت دوباره "سپیده قلیان" بعد از پخش اعترافات اجباری“ (фа). صدای آمریکا (2019-йил 20-январ). Қаралди: 2019-йил 23-сентябр.
  7. ↑ Липин, Мичаэл „Бритаин-басед Транспорт Унион Ургес Иран то Фреэ Детаинед Лабор Аcтивисц“ (эн). ВОА (2019-йил 28-январ). Қаралди: 2019-йил 30-январ.
  8. ↑ „Амнестй Cритиcизес Иран'с Масс Арресц ас УС Фреэс Репортер“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2019-йил 24-январ). Қаралди: 2019-йил 28-январ.
  9. ↑ 9,0 9,1 „Лабоур ригҳц аcтивисц пунишед фор спеакинг оут он тортуре“ (эн). www.амнестй.орг (2019-йил 22-январ). Қаралди: 2019-йил 22-январ.
  10. ↑ „#سپیده_قلیان ҳаштаг он Инстаграм“. www.инстаграм.cом. Қаралди: 2019-йил 30-январ.
  11. ↑ „خبرگزاری صدا و سیما он Инстаграм: "مستند #طراحی_سوخته مستند کامل در игтв #خبرگزاری_صداوسيما @ирибнеwс.ир"“ (эн). Инстаграм. 2021-йил 26-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 23-сентябр.
  12. ↑ „Иран: Проминент Лабор Аcтивист Реаррестед“ (эн). Ҳуман Ригҳц Wатч (2019-йил 24-январ). Қаралди: 2019-йил 23-сентябр.
  13. ↑ „Иран: Релеасе Лабор Аcтивисц Ре-Аррестед Фор Ревеалинг Тҳей'д Беэн Тортуред“. Cентер фор Ҳуман Ригҳц ин Иран (2019-йил 22-январ). Қаралди: 2019-йил 22-январ.
  14. ↑ ББC Персиан, Сепидеҳ Гҳолиан спеакинг бефоре ре-аррест (Спеcиал ББC), қаралди: 2019-01-30
  15. ↑ „Иран: Проминент Лабор Аcтивист Реаррестед“. Ҳуман Ригҳц Wатч (2019-йил 24-январ). Қаралди: 2019-йил 28-январ.
  16. ↑ „Иран арресц Аҳwази аcтивист аллегедлй тортуред ин присон“. Миддле Эаст Монитор (2019-йил 21-январ). Қаралди: 2019-йил 22-январ.
  17. ↑ „Иран арресц лабоур протест леадер“ (эн). Франcе 24 (2019-йил 21-январ). Қаралди: 2019-йил 21-январ.
  18. ↑ Алинежад, Массиҳ. „Пейке Иран“. پیک ایران (2019-йил 20-январ). 2023-йил 9-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 20-январ.
  19. ↑ „Иран ТВ броадcасц аcтивисц' форcед cонфессионс, ре-арресц тҳем“ (эн-УС). Иран Неwс Wире (2019-йил 20-январ). Қаралди: 2019-йил 30-январ.
  20. ↑ „Формер Суппортер Сайс Кҳаменеи Беҳинд Мистреатмент Оф Детаинеэс“ (эн). РФЕ/РЛ (2019-йил 22-январ). Қаралди: 2019-йил 22-январ.
  21. ↑ „Иранисче Фрауэнактивистин нач виэр Жаҳрен Ҳафт фреи“ (де). ОРФ.ат (2023-йил 15-март). Қаралди: 2023-йил 15-март.
  22. ↑ „بازداشت مجدد سپیده قلیان و خطر اعدام یک زندانی سیاسی کرد“ (фа). дw.cом. 2023-йил 19-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 25-март.
  23. ↑ Таеби, Ардешир „Ираниан Аcтивист Гҳолиан Ҳандед Тwо-Еар Сентенcе Фор Cомменц Абоут Кҳаменеи“. Радио Фреэ Эуропе/Радио Либертй (2023-йил 5-май). Қаралди: 2023-йил 6-май.
  24. ↑ „سپیده قلیان برای شعار «خامنه‌ای ضحاک، می‌کشیمت زیر خاک» به ۲ سال زندان محکوم شد“ (фа). Воиcе оф Америcа (2023-йил 5-май). Қаралди: 2023-йил 6-май.
  25. ↑ „Сепидеҳ Қолиан wас релеасед фром присон афтер сервинг море тҳан тwо еарс.“ (фа). ББC Неwс (2025-йил 11-июн). Қаралди: 2025-йил 11-июн.
  26. ↑ „ББC 100 Wомен 2022: Wҳо ис он тҳе лист тҳис еар?“ (эн) (2022-йил 6-декабр). Қаралди: 2022-йил 7-декабр. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Sepideh_Qoliyon" dan olindi