Shurta
Шурṭа (арабча: شرطة) миршаб маъносини берадиган умумий арабча атама. Сўзма-сўз маъноси „танланган“ ёки элита кучини англатади. Шурта ёки полиция кучи халифаликнинг дастлабки кунларида, эҳтимол Усмон халифалиги даврида (644–656) ташкил этилган. Умавийлар ва Аббосийлар халифаликларида шурта катта кучга эга бўлиб, унинг раҳбари соҳиб аш-шурта (арабча: صاحب الشرطة) вилоят даражасида ёки марказий ҳукуматда муҳим амалдор бўлган. Шуртанинг вазифалари вақт ва маконга қараб турлича бўлган. Жумладан, биринчи навбатда миршаблик ва ички хавфсизлик кучлари, шунингдек, суд функсияларига ҳам эга эди. Унга қўшимча равишда бандитликни бостириш, ҳисбани амалга ошириш, божхона ва солиқ йиғимларини назорат қилиш, ахлат йиғиш, ноибларни қўриқлаш ва бошқа вазифалар юкланиши мумкин эди. Аббосийлар Шарқида миршаблар бошлиғи қамоқхона тизимини ҳам назорат қилган. Шурта 8—9-асрларда қароргоҳи Бағдодда бўлган Аббосий халифаларининг махфий полиция идоралари ва амалдорларидан бири эди[1].
10-асрдан марказий ҳукуматнинг кучи билан бир қаторда шуртанинг аҳамияти ҳам пасайиб кетди. Хорижлик ҳарбий тоифалар (ғилмон ёки мамолик) ҳукмрон бўлган армия ички хавфсизлик вазифасини ўз зиммасига олди, шаҳарлар ўзини-ўзи бошқариш ҳуқуқини тиклаб, шуртанинг тунги қўриқлов каби маҳаллий вазифаларини ҳам бажара бошладилар.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Тиллиэр, Матҳиэу (2008). "Присонс эт ауторитéс урбаинес соус лес Аббассидес". Арабиcа 55 (3): 387–408. дои:10.1163/157005808х347462. ИССН 0570-5398. ҳттп://дх.дои.орг/10.1163/157005808х347462.
Адабиётлар
- Ниэлсен, Ж.С. (1997). "С̲ҳ̲урṭа". ин Босwортҳ, C. Э.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам. Волуме ИХ: Сан–Сзе (2нд нашри). Леиден: Э. Ж. Брилл. п. 510. ИСБН 978-90-04-10422-8. ҳттп://дх.дои.орг/10.1163/1573-3912_ислам_CОМ_1065.