Стагфляция (сўз бирикмаси стагнация + инфляция) — иқтисодий пасайиш ва иқтисодиётнинг депрессив ҳолати (стагнация ва ишсизликнинг ўсиши) нархларнинг ошиши — инфляция билан уйғунлашган ҳолат[1].

Бу атаманинг ихтирочиси Британия сиёсатчиси, 1970-йилларнинг бошидаги молия вазири Иан Макеод ҳисобланади. Бу ибора биринчи марта Маклеод томонидан 1965-йилда парламент нутқида қўлланилган[2][3][4][5].

Тарихи

1960-йилларнинг иккинчи ярмига қадар сиклик ривожланаётган иқтисодиёт учун ишлаб чиқаришнинг пасайиши ва депрессия, қоида тариқасида, нархларнинг пасайишига (дефляцияга) сабаб бўлиши ёки ҳеч бўлмаганда уларнинг ошишига тўсқинлик қилиши хос эди. Стагфляция ҳодисаси биринчи марта 1960-йилларнинг охирида етарлича аниқ намоён бўлди. Чунончи, 1970-йилда АҚСҲда ишсизлик ва инфляция урушдан кейинги даврда рекорд даражадаги 6% ва 5,5% га етди (1960-йилларнинг ўрталаригача инфляция 1-1,5%, ишсизлик эса 2-2,5% дан ошмади). Стагфляциянинг иккинчи кўтарилиши 1974—1976-йилларда АҚСҲда нархларнинг ўсиш сур’ати 10% дан ортиқни, ишсизлик эса 7,6% ни ташкил этганда намоён бўлди. Худди шундай ҳолат 1981—1982-йиллардаги иқтисодий пасайиш даврида ҳам кузатилди. Умуман олганда, 1949-йилдан 1965-йилгача бўлган 16 йил ичида АҚСҲда чакана нархлар 29 фоизга, 1965-йилдан 1982-йилгача бўлган кейинги 17 йил ичида эса 100 фоизга ошди, яъни кўрсатилган даврда инфляциянинг ўртача даражаси 3-4 баравар, ишсизлик даражаси эса камида 2-3 баравар ошди. Худди шундай тенденсиялар бу даврда Ғарбнинг бошқа барча ривожланган мамлакатларида — ГФР, Франсия, Буюк Британия, Италия, Нидерландия, Канада ва ҳоказоларда юз берди.

Сабаблари

Иқтисодчилар стагфляциянинг иккита асосий сабабини айтишади.

Биринчидан, ушбу иқтисодиёт учун муҳим бўлган хомашё нархининг кескин ўзгариши (нархлар шоки) туфайли ишлаб чиқаришнинг пасайиши стагфляцияга олиб келиши мумкин. Масалан, бу импорт қилувчи мамлакат учун нефт нархининг кескин ошиши ёки экспорт қилувчи мамлакат учун пасайиши бўлиши мумкин .

Иккинчидан, бир вақтнинг ўзида ишлаб чиқариш ўсишининг секинлашиши (стагнация) ва нархларнинг ошиши (инфляция) ҳукуматнинг нотўғри иқтисодий сиёсати натижаси бўлиши мумкин. Масалан, мамлакат марказий банки муомалага ҳаддан ташқари кўп пул чиқариш орқали инфляцияни келтириб чиқариши мумкин, давлат томонидан меҳнат бозори ва ишлаб чиқаришни ҳаддан ташқари фаол тартибга солиш эса ишбилармонлик фаоллигининг секинлашишига (турғунликка) олиб келиши мумкин.

Манбалар

  1. ↑ Финансовий словар: Стагфляция Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (23-октябр 2012-йил)
  2. ↑ Онлине Этймологй Диcтионарй[эн]. Доуглас Ҳарпер, Ҳисториан. ҳттп://диcтионарй.референcе.cом/броwсе/стагфлатион Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (17-июл 2010-йил) (аccессед 5 Май 2007).
  3. ↑ Бритиш Ҳоусе оф Cоммонс' Оффиcиал Репорт (алсо кноwн ас Ҳансард), 17 Новембер 1965, паге 1,165.
  4. ↑ Эдwард Нелсон; Калин Николов (2002) (ПДФ). Архивированная копия (Репорт). Банк оф Энгланд Wоркинг Папер. Арчивед фром тҳе оригинал он 2010-04-11. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20100411142117/ҳттп://www.банкофенгланд.cо.ук/публиcатионс/wоркингпаперс/wп155.пдф. Қаралди: 2014-11-25. Интродуcтион, паге 9.
  5. ↑ Манкиw, Н. Грегорй. Принcиплес оф Маcроэcономиcс, 2008 — 464-бет.